زن از ارجاعهای مفاهیم بنیادی است که در این صفحه از راه ۱۰۸۹ بخش مرتبط و حدود ۱۱۵۶۰ دقیقه گفتار پیگیری میشود.
معرفی
زن یکی از بنیادیترین مفاهیم در تاریخ اندیشه بشری است که همواره در پیوند با دوگانههای طبیعت و فرهنگ، جسم و روح، و فرد و جامعه فهم شده است. این مفهوم تنها به جنسیت زیستی اشاره ندارد، بلکه لایههای عمیقی از معنا را در خود جای داده که در طول تاریخ، از اسطورههای آفرینش تا نظریههای روانکاوی معاصر، پیوسته در حال بازتعریف بوده است. در متون مقدس، زن همچون حوا، نماد آغاز و همزمان نماد وسوسه و هبوط ظاهر میشود؛ تصویری که ردپای آن را در بسیاری از روایتهای فرهنگی میتوان دنبال کرد. این دوگانگی در گفتار نیچه نیز به شکلی دیگر نمایان میشود، آنجا که زنانگی را با نیروهای زندگیبخش و در عین حال با فریب و ظاهر پیوند میزند و تناقضهای بنیادین آن را در برابر حقیقتجویی مطلق مردانه قرار میدهد.
در سپهر ادیان ابراهیمی، جایگاه زن همواره موضوع تأمل و مناقشه بوده است. قرآن در سورههای متعددی، از جمله سوره نور و سوره نساء، به تفصیل به روابط زن و مرد، احکام نکاح، و مفاهیمی چون محصنات پرداخته است. تفسیر این آیات نشان میدهد که چگونه مفاهیمی مانند حصن و احصان، فراتر از معنای ظاهری زنان شوهردار، به نوعی صیانت درونی و تعالی اخلاقی اشاره دارند. در همین زمینه، بحثهایی چون بردهداری و آیه نشوز، یا پرسش از چرایی عدم جواز قضاوت زنان در برخی تفاسیر فقهی، نشاندهنده تنش میان متن مقدس، سنت تفسیری مردسالار، و پرسشهای معاصر درباره عدالت جنسیتی است. داستان آفرینش و خانواده نیز بهعنوان هسته اصلی این گفتارها، الگویی از رابطه مکمل زن و مرد را ترسیم میکند که در آن خانواده واسطهای میان غیب و شهود، و بستر رشد معرفت عاشقانه معرفی میشود.
در دوران مدرن، با ظهور سرمایهداری و تحولات اقتصادی، مفهوم کار زنان به عرصهای برای تحلیل هژمونی فرهنگی بدل شده است. اشتغال زنان در عصر حاضر، از یک سو نماد استقلال و عاملیت فردی، و از سوی دیگر نمونهای از انقیاد در برابر نظامهای تشویق و تنبیه سرمایهدارانه تحلیل میشود. این نظامها با تعریف نقشهای اجتماعی و اقتصادی، زنان را در ساختارهایی قرار میدهند که اگرچه ظاهراً رهاییبخش مینمایند، اما میتوانند به اشکال جدیدی از سلطه و ازخودبیگانگی بینجامند. این تنش میان رهایی و انقیاد، پژواک همان دوگانگی کهنی است که در اسطورهها و متون مقدس نیز دیده میشود.
روانکاوی، بهویژه در سنت فرویدی و پسافرویدی، لایههای دیگری از مفهوم زن را آشکار ساخته است. در این دیدگاه، زن نه یک ذات ثابت، بلکه موضعی در ساختار نمادین فرهنگ است که همواره با مسئله فقدان و میل تعریف میشود. جلسات روانکاوی و فرهنگ، با بررسی آثاری چون سینمای هالیوود و روایتهای آن، نشان میدهند که چگونه بازنمایی زن در فرهنگ عامه، میان کلیشههای «زن اول» و «زن دوم» در نوسان است و این بازنماییها خود بخشی از مکانیسم شکلدهی به ناخودآگاه جمعی به شمار میروند. همزمانی یونگی و نمادهای کهنالگویی نیز دریچهای به فهم زن بهعنوان آنیما، عنصر مادینه روان مردانه، و پیوند آن با فرایند تفرد میگشایند.
زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه
در تحلیل روانکاوانهای که مدرس از نیچه به دست میدهد، «زن» نه بهعنوان یک موضوع بیرونی، بلکه بهمثابهٔ یک ردّ درونی در ساختار روانی فیلسوف ظاهر میشود. نقطهٔ عزیمت این است که در گفتار نیچه، یک «مردانگی سرکوبشده» و «واقعیتهای زنانه»ای وجود دارد که انکار میشوند، اما همین انکار، خود را در هیئت ستایش اغراقآمیز از قدرت و ضدیت با ضعف بروز میدهد [۱]. سخنران این وضعیت را ذیل مفهوم «سایهٔ عظیم» توضیح میدهد؛ سایهای که نیچه نمیخواهد با آن مواجه شود و همین اجتناب، به بزرگتر شدن آن دامن میزند: «این مدام انگار ضعفایی در بودی یک نفر باشد هی شدت بگیره و هی این آدم انکار بکند و نبینه و برخلافش سر بکنی که یک جوری از خودش یک تصور واهٔ بسازه که جبران بکند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه) [۱]. بنابراین، زن در این چارچوب، نامِ بخشِ انکارشدهای از روان است که بازگشتش به شکل تناقضهای فکری و لحنی رخ میدهد.
این انکار اما فقط یک عارضهٔ شخصی نیست؛ مدرس آن را به یک تیپ روانکاوانه تبدیل میکند که ردّش را در کل آثار نیچه میتوان دنبال کرد. ویژگی این تیپ آن است که فرد با واقعیتهای وجودی خود روبهرو نمیشود و در عوض، تصویری واهی از خود میسازد تا کمبود را جبران کند [۱]. در این میان، محتوای دقیق سایه شاید کمتر از خودِ «بزرگ بودن سایه» اهمیت داشته باشد. او تصریح میکند: «خود این سایه بزرگ داشتن شاید مهمتر از این باشد که محتواش آن سایه چیست؟ » (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه) [۳]. این گزاره، تحلیل را از حد یک آسیبشناسی زندگینامهای فراتر میبرد و به پرسشی روششناختی میرساند: تناقضهای درونی یک متفکر، صرفنظر از ریشههای زندگینامهایشان، چگونه منطق اثر او را شکل میدهند؟ پاسخ مدرس این است که شکاف درونی، خود را در قالب یک «تصور واهی» جبرانی آشکار میکند؛ تصوری که در آن، قدرت و مردانگی چنان برجسته میشوند که ردّ پای فقدانشان را فاش میکنند.
برای فهم بهتر این سازوکار، سخنران در بخش دیگری از گفتارها به سراغ مفهوم «مردسالاری فرهنگی» میرود و توضیح میدهد که چگونه فقدان قدرت واقعی در ساختار اجتماعی، به تولید فرهنگیای میانجامد که در آن مردانگی بهطور نمادین ستایش میشود. او میگوید: «جور ایجاد فرهنگ. راحتتر از اعمال قدرت و زیرورو کردن این است که شما با ایجاد فرهنگ سعی کنید که این کمبود را جبران میکنید. چه فرهنگی؟ این» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیبهای تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۸]. این فرهنگ جبرانی، همان چیزی است که مدرس «مردسالاریِ به معنای فرهنگی» مینامدش: ستایش تخیلی از قدرتی که در واقعیت از دست رفته است. این تحلیل، مستقیماً به بحث نیچه بازمیگردد؛ زیرا ستایش نیچه از قدرت و لحن ضد-ضعف او را نیز میتوان نه نشانهٔ قدرت واقعی، بلکه نشانهٔ همان جبران فرهنگی دانست که از یک شکاف درونی خبر میدهد. زن در این معادله، نمایندهٔ همان ضعفی است که باید انکار شود تا تصویر واهی مردانگی حفظ گردد.
با این حال، مدرس دامنهٔ این تحلیل را به زنان نیز گسترش میدهد و از «زنِ اکسالهمنش» سخن میگوید. در شرایطی که زن در جهان بیرونی نمیتواند قدرتی را که به دنبالش است بیابد، خود به کنشگری برای کسب قدرت تبدیل میشود: «این موجودیت در دنیا چه میکند؟ زن یک اکسالهمنشِ غیر. در واقع، طبیعی که انجام میدهد این است که خودش به دنبال قدرت است یعنی، اگر در بیرون پیدا نکند مثل» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیبهای تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۹]. اینجا دیگر زن صرفاً موضوع نگاه مردانه یا بخش سرکوبشدهٔ روان مرد نیست؛ او نیز در همان بازی فقدان و جبران شرکت دارد. این تقارن نشان میدهد که مسئلهٔ اصلی برای سخنران، ذات زن یا مرد نیست، بلکه سازوکاری است که در آن، هر دو سوی این دوگانه، در مواجهه با فقدان، به خلق جانشینهای نمادین و فرهنگی روی میآورند.
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۶ | — | ~۱۶۴ دقیقه |
| اکبر عبدی، زن اول و زن دوم | روانکاوی و فرهنگ | ۵۱ | — | ~۱۶۰ دقیقه |
| جمعبندی مسیر و پیشنهاد ادامه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۴ | — | ~۱۰۸ دقیقه |
| قواعد روایت، هالیوود و شکستن انتظار مخاطب | روانکاوی و فرهنگ | ۱۵ | ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری | ~۷۲ دقیقه |
| زنها در فرهنگ مردسالار | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۵۱ دقیقه |
| آنیما، عشق و شکست رابطهٔ زناشویی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۱ | — | ~۵۰ دقیقه |
| مردسالاری در فرهنگ غرب | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۴۸ دقیقه |
| چهارشنبهسوری و حضور آزارنده آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۸۱ | — | ~۳۹ دقیقه |
| مردسالاری فرهنگی و تحقیر کارهای زنانه | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۳۲ دقیقه |
| مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۷ | — | ~۳۲ دقیقه |
| مرگ مادر و قطع ارتباط | روانکاوی و فرهنگ | ۴۸ | — | ~۳۲ دقیقه |
| تکمله دربارهٔ تفریط امروز و افراط سنتی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۳۲ دقیقه |
| تمدن، قانون و محدودشدن بدن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۷ | — | ~۳۲ دقیقه |
| گسترش نفوذ فرهنگ | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۳۱ دقیقه |
| ناس | مردسالاری | ۲ | سرمایهسالاری، پدرسالاری و درمان ریشهای فرهنگ | ~۲۸ دقیقه |
| از چهارشنبهسوری تا درباره الی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۱ | — | ~۲۸ دقیقه |
| انس | مردسالاری | ۲ | سرمایهسالاری، پدرسالاری و درمان ریشهای فرهنگ | ~۲۸ دقیقه |
| تجربهی عشق و ازدواج تقریبی بدون تشکیل خانواده (وسایل ضدبارداری) | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۲۶ دقیقه |
| نگاه یونگ به دین، عرفان شرقی و روانشناسی زنانه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۱ | — | ~۲۶ دقیقه |
| پیوند فیلمها و تداوم مسئلهٔ آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۲۶ دقیقه |
| نیمهٔ دوم و مسئلهٔ دروغ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۲۴ دقیقه |
| دیالوگ، دوربین و اطلاعات ناقص | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۲۴ دقیقه |
| پول، سرمایه و تقارن قدرت | روانکاوی و فرهنگ | ۵۷ | — | ~۲۴ دقیقه |
| مثال «زیبایی آمریکایی»: ناهمهنگی شخصیت زن | روانکاوی و فرهنگ | ۴۶ | — | ~۲۳ دقیقه |
| بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زن | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۲۳ دقیقه |
و ۳۲۶ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| جمعبندی و مسیر جلسهٔ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۲۳ دقیقه |
| بوچ، Gold Watch و قهرمان آمریکایی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۲۱ دقیقه |
| شکل مشاورهها شاهد تجربی وجود تفاوتها | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۲۱ دقیقه |
| جمعبندی مباحث ناخودآگاه و بازگشت به مفاهیم اصلی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۷ | — | ~۲۰ دقیقه |
| تغییر رفتار طبیعی در اثر سلطهی فرهنگ (قدیمی یا جدید؟) | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۲۰ دقیقه |
| فرزندان آینده و تنهایی نیچه | روانکاوی و فرهنگ | ۱۰۰ | — | ~۱۹ دقیقه |
| بازگشت به مسئلهٔ اصلی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۱۹ دقیقه |
| نامتعادل شدن فرهنگ بشری | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۱۸ دقیقه |
| جزئیات شلختگی و بدن هامون | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۱۸ دقیقه |
| گفتوگوی حضار دربارهٔ زن اول و زن دوم | روانکاوی و فرهنگ | ۴۹ | — | ~۱۸ دقیقه |
| خانواده، اشرافیت و میل به تمایز | روانکاوی و فرهنگ | ۸۸ | — | ~۱۸ دقیقه |
| استقلال اقتصادی، عاملی برای تضعیف خانوادهها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۱۸ دقیقه |
| چند نکته مقدماتی پیش از بازگشت به «هامون» | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۱۸ دقیقه |
| پرسشها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۱۷ دقیقه |
| دریدا، باشلار و مرگ مؤلف | روانکاوی و فرهنگ | ۹۷ | — | ~۱۷ دقیقه |
| دین بهعنوان دستورعمل روانی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۱ | — | ~۱۷ دقیقه |
| فردانیت، ناخودآگاه و راهنمای درونی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۸ | — | ~۱۷ دقیقه |
| تأکیدهای تکمیلی پیش از ادامهٔ جلسهٔ بعد | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۱۷ دقیقه |
| پرسش دربارهٔ تصعید و ارزشگذاری | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۱۶ دقیقه |
| تسلط بیمارگونهی ناخودآگاهی به خودآگاهی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۱۶ دقیقه |
| سلف، مسیح و فرافکنی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۸ | — | ~۱۶ دقیقه |
| کدام اروپا؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۱۶ دقیقه |
| دفاع از آشفتگی ساختاری فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۱۶ دقیقه |
| گم شدن مفاهیم مردانگی و زنانگی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۱۵ دقیقه |
| کدام طبیعیتر است دنیای مدرن یا دنیای سنتی؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۱۵ دقیقه |
| الی، نامزدی و حق تصمیم | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۱۵ دقیقه |
| خانواده، جنسیت و ساختار روانی در بستر زبان | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۱۵ دقیقه |
| پادزهرهای فرهنگی برای آسیبهای تمدن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۷ | — | ~۱۵ دقیقه |
| آنیموس | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۱۵ دقیقه |
| اعادهٔ حیثیت و اتهام نادرست در سینمای فرهادی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۸ | — | ~۱۵ دقیقه |
| نظر، عشق بیمالکیت و محدودیتهای دراماتیک فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۷۸ | — | ~۱۵ دقیقه |
| نماد حیوانات در رویا، گربه و واکنش عاطفی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۰ | — | ~۱۴ دقیقه |
| بازگشت به نقد آثار هنری | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | — | ~۱۴ دقیقه |
| ریتم، تدوین و نمونهٔ فیلم سارا | روانکاوی و فرهنگ | ۶۰ | — | ~۱۴ دقیقه |
| تکملهٔ کوتاه دربارهٔ علم، آنیموس و تفاوت با هنر | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۱۴ دقیقه |
| رابطهٔ اعلا و فیروزه با جزئیات | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۱۴ دقیقه |
| مثال «زیبایی آمریکایی»: ناهمهنگی شخصیت زن (۲) | روانکاوی و فرهنگ | ۴۶ | — | ~۱۳ دقیقه |
| ریاکاری مذهبی یا وسوسه مذهبی؟ تحلیل فیلم شوکران و نقد کامل | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۱۳ دقیقه |
| جولز، وینسنت و حرفهایگری - بخش ۳ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۱۳ دقیقه |
| فرافکنی و جهان درونی در نگاه یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۰ | — | ~۱۳ دقیقه |
| موضوع اصلی مقاله: زنان دیگر به خانواده پایبند نیستند | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۱۳ دقیقه |
| مردسالاری در فرهنگ غرب | تفسیر سوره یوسف | ۵ | روابط مادر و فرزند، آیین تشرف باستانی | ~۱۳ دقیقه |
| درونی یا بیرونی بودن | روانکاوی و فرهنگ | ۲۳ | — | ~۱۳ دقیقه |
| کلمه در فرهنگ قرآن | تفسیر سوره یوسف | ۷ | مبانی دوگانیهای مردانه و زنانه، مسیح کلمهی خدا، یوسف و زلیخا | ~۱۳ دقیقه |
| حصن ویژگی ذاتی زنان است، نه زاییدۀ فرهنگ | تفسیر سوره نور | ۱۴ | حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه | ~۱۲ دقیقه |
| نمونهٔ اختلاف تفسیری دربارهٔ نیهیلیسم نیچه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۶ | — | ~۱۲ دقیقه |
| شکل گیری جنسیت مردانه با فرهنگ – سندروم پیتر پن | تفسیر سوره یوسف | ۸ | آیین تشرف در عصر ما، مردسالاری در تفسیر احکام | ~۱۲ دقیقه |
| خشونت، سنت و شکست مردانه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۱۲ دقیقه |
| مرگ روان پیش | روانکاوی و فرهنگ | ۹۹ | — | ~۱۲ دقیقه |
| معنای «زن درون» و «مرد درون» | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۱۲ دقیقه |
| بازگشت به نیچه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۵ | — | ~۱۲ دقیقه |
| caring در مرد و nursing در زن | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۱۲ دقیقه |
| ادامهٔ بحث: دو محورِ رشد و جنسیت | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۱۲ دقیقه |
| رابطه عاشقانه، آن طور که بود | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۱۲ دقیقه |
| توضیح علت ایجاد مردسالاری در مدل دو قطبی جذب و دفع | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۱۲ دقیقه |
| کار منتقد و مسئله ارزشگذاری | روانکاوی و فرهنگ | ۸۱ | — | ~۱۲ دقیقه |
| پیشبینیهای خوشبینانه یونگ | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۱۲ دقیقه |
| گناه، جبران و ساختار شخصیت | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۱۲ دقیقه |
| «رنگ انار»، سایاتنوا و اعوجاجهای پاراجانوفی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۵ | — | ~۱۲ دقیقه |
| دروغ و تعلیق در روایت | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۱۱ دقیقه |
| معیارهای بحث روشن و همدلانه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۵ | — | ~۱۱ دقیقه |
| پرسش دربارهٔ موضع فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۱۱ دقیقه |
| احساس گناه و قتل نمادین | روانکاوی و فرهنگ | ۴۸ | — | ~۱۱ دقیقه |
| تفسیر رؤیاایرماپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۱۱ دقیقه |
| تفسیر رؤیاایرما | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۱۱ دقیقه |
| تصویر دین در فیلم هامون | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۱۱ دقیقه |
| راضیه و قهرمانی اخلاقی پایان فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۱۱ دقیقه |
| پایانبندی و مسیر ممنوع | روانکاوی و فرهنگ | ۵۱ | — | ~۱۱ دقیقه |
| عشق، آنیما و امکان خوانش سیاسی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۲ | — | ~۱۱ دقیقه |
| جامعه و اقتصاد در پسزمینه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۱۱ دقیقه |
| باروری در فرهنگ مردسالار | تفسیر سوره یوسف | ۷ | مبانی دوگانیهای مردانه و زنانه، مسیح کلمهی خدا، یوسف و زلیخا | ~۱۱ دقیقه |
| جولز، وینسنت و حرفهایگری - بخش ۵ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۱۱ دقیقه |
| ارتباط سمبلیک طبیعت و زمین با زن و آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۱۱ دقیقه |
| اشیا، سلیقه و ردپای ناخودآگاه | روانکاوی و فرهنگ | ۵۰ | — | ~۱۰ دقیقه |
| خون، ماشین و فضای مرگ در رزروار داگز | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۱۰ دقیقه |
| رابطهٔ زن و مرد، زندگی شخصی و نشانههای ناهمخوان | روانکاوی و فرهنگ | ۴۵ | — | ~۱۰ دقیقه |
| صورت ظاهری دعوای هامون و مهشید | روانکاوی و فرهنگ | ۶۲ | — | ~۱۰ دقیقه |
| کودکی و تمنای نجات | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۱۰ دقیقه |
| اکبر، اعلا و فیروزه در نقشهٔ روانی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۱۰ دقیقه |
| نگاه نادرست فرهنگ ما به ازدواج | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۱۰ دقیقه |
| چگونگی جریان اطلاعات از ناخودآگاهی به خودآگاهی | روانکاوی و فرهنگ | ۲۱ | — | ~۱۰ دقیقه |
| سرگردانی بین زنانگی و مردانگی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۱۰ دقیقه |
| کودکی عابدینی و بازیچههای عرفانی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۱۰ دقیقه |
| آنیما، هنر، عشق، دین، طبیعت و مردم | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۱۰ دقیقه |
| بیشفعالی پرسونا در همهٔ شخصیتها | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۱۰ دقیقه |
| تبدیل تعهدهای اخلاقی به تعهدات قانونی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۹ دقیقه |
| گسست نسلها، عقدهٔ اودیپ و اضطراب جدایی | روانکاوی و فرهنگ | ۱۶ | — | ~۹ دقیقه |
| فقدان آیینهای تشرف و مسئله مرد شدن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۹ دقیقه |
| تجدید رابطه مادرانه در ازدواج و پیامدهای آن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۹ دقیقه |
| نماد اسب، شغل و وسایل نقلیه | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۹ دقیقه |
| روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۹۷ | روانکاوی و فرهنگ | ۹۷ | — | ~۹ دقیقه |
| مدرنیته، دو ماشین و از بین رفتن نقش حامل | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۹ دقیقه |
| بانی سیتویشن و پایان مرور سریع | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۹ دقیقه |
| مردسالاری تقابلهای دوتایی افقی را تحریف شده بیان میکند | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۹ دقیقه |
| فیلمهای اولیه: «دو چشم بیسو»، «توبه نصوح»، «استعاذه»، «بایکوت» | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۹ دقیقه |
| تصویر مرکزی و تراکم معنای فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۷۸ | — | ~۹ دقیقه |
| تسلط بیمارگونهی ناخودآگاهی به خودآگاهی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۸ دقیقه |
| دقیق فهمیدن حرفهای متفکرها - بد یا خوب؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۸ دقیقه |
| مقدمهای برای دیدن «رنگ انار» | روانکاوی و فرهنگ | ۴۳ | — | ~۸ دقیقه |
| تکمیل نقشهٔ روانی شخصیتها | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۸ دقیقه |
| اشتقاق | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۸ دقیقه |
| اروپایی دانستن مسائل | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۸ دقیقه |
| مقایسه با «لیلا»ی مهرجویی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۸ دقیقه |
| اساس تحلیل و نگاه یونگی ناخودآگاه جمعی است نه لزوما مراجعه به اسطوره | روانکاوی و فرهنگ | ۴۰ | — | ~۸ دقیقه |
| نمونهٔ صحنهها و منطق نمادین فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۴۳ | — | ~۸ دقیقه |
| هنر | روانکاوی و فرهنگ | ۹۲ | — | ~۸ دقیقه |
| طرح کلاسیک و پیچ خطرناک پایان | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۸ دقیقه |
| مدل برای تحلیل / مقدمهی کتاب زن بودن | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۸ دقیقه |
| جن | مردسالاری | ۲ | سرمایهسالاری، پدرسالاری و درمان ریشهای فرهنگ | ~۸ دقیقه |
| روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۸۷ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۷ | — | ~۸ دقیقه |
| نقدِ اعتبار برابر همهٔ برداشتها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۵ | — | ~۸ دقیقه |
| دو نیمهٔ فیلم و مرگ آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۸ دقیقه |
| منابع قدرت و نسبت آن با جامعه | روانکاوی و فرهنگ | ۵۷ | — | ~۸ دقیقه |
| نظریه، شواهد و دام ذهنیات در روانکاوی و دین | روانکاوی و فرهنگ | ۷۷ | — | ~۸ دقیقه |
| اشرافیت، جامعه و روانکاوی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۵ | — | ~۷ دقیقه |
| مدل مشترک ایدههای فرویدی و یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۵ | — | ~۷ دقیقه |
| دیدگاههای روانکاوانهی موجود در مورد جنیست | روانکاوی و فرهنگ | ۴۰ | — | ~۷ دقیقه |
| دریدا، باشلار و مرگ مؤلف | روانکاوی و فرهنگ | ۹۷ | — | ~۷ دقیقه |
| زرتشت، زرتشتیگری و کهنالگو | روانکاوی و فرهنگ | ۹۸ | — | ~۷ دقیقه |
| محو، جنون و فردانیت | روانکاوی و فرهنگ | ۹۹ | — | ~۷ دقیقه |
| درک سمبلیسم | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۷ دقیقه |
| مستر براون، مستر بلو و حضور تارانتینو در فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۶۹ | — | ~۷ دقیقه |
| تقابلهای دودویی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۷ دقیقه |
| کنار هم قرار دادن نظریه یونگ و فروید (قسمت ۳) | روانکاوی و فرهنگ | ۳۴ | — | ~۷ دقیقه |
| نقد روانکاوانه سینمای فرهادی و مفهوم آزمایش | روانکاوی و فرهنگ | ۷۷ | — | ~۷ دقیقه |
| قطعهٔ آغازین و پرسشهای یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۸ | — | ~۷ دقیقه |
| جوانی، آرمان و پیر شدن سایه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۷ دقیقه |
| پیشنهاد موضوع برای تحلیل روانکاوانه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | — | ~۷ دقیقه |
| تفسیر رؤیای ایرماپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۷ دقیقه |
| تفسیر رؤیای ایرما | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۷ دقیقه |
| روشن فکر | روانکاوی و فرهنگ | ۶۳ | — | ~۷ دقیقه |
| جامعه پس از جنگ و حضور ژاپنیها و آلمانیها | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۷ دقیقه |
| فمینیسم مبتنی بر تشابه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۷ دقیقه |
| پایانبندی و تقابل عشق و وظیفه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۹ | — | ~۷ دقیقه |
| اثر هنری بهعنوان خیالپردازی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۰ | — | ~۷ دقیقه |
| مار | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۷ دقیقه |
| فصل جوانی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۷ دقیقه |
| طرح آغازین | روانکاوی و فرهنگ | ۹۳ | — | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ بازگشت به مسئلهٔ تعبیر رویا | روانکاوی و فرهنگ | ۲۵ | — | ~۷ دقیقه |
| کدام زن؟ (زن شهری مدرن اروپایی) | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۶ دقیقه |
| صندوق عقب بهعنوان قبر متحرک | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۶ دقیقه |
| تاخیر در ازدواجها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۶ دقیقه |
| معنای «عشق نوجوانانه» | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۶ دقیقه |
| نظام سرمایهداری و ایدئولوژی، نقد یونگ بر حذف فردیت | روانکاوی و فرهنگ | ۴۰ | — | ~۶ دقیقه |
| عشق ازدسترفته و بیابانزدگی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۶ دقیقه |
| چهارشنبهسوری و دربارهٔ الی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۳ | — | ~۶ دقیقه |
| حس تملک مردانه و ترس از از دست دادن | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۶ دقیقه |
| حاشیه عشق زن و مرد و آزمونهای نادرست | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۶ دقیقه |
| بازگشت پس از انقلاب و فضای آشفته اجارهنشینها | روانکاوی و فرهنگ | ۶۰ | — | ~۶ دقیقه |
| جن | مردسالاری | ۲ | سرمایهسالاری، پدرسالاری و درمان ریشهای فرهنگ | ~۶ دقیقه |
| خودکشی، بارداری و خلاقیت در خوانش فرویدی | روانکاوی و فرهنگ | ۱۵ | ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری | ~۶ دقیقه |
| عقدهی ادیپپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۲ | نقطههای آغاز نظریه فروید | ~۶ دقیقه |
| عقدهی ادیپ | روانکاوی و فرهنگ | ۲ | نقطههای آغاز نظریه فروید | ~۶ دقیقه |
| رنج جسمانی نیچه و نسبت او با شوپنهاور | روانکاوی و فرهنگ | ۹۰ | — | ~۶ دقیقه |
| انتقال فشار از زن به زنانگی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۶ دقیقه |
| ایدههای جالب در پرسش و پاسخ آخر جلسه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۶ دقیقه |
| تحلیل و نقد ایدههای دفاع از فمینیسم مبتنی بر تشابه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۶ دقیقه |
| محو فردیت در غرب | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۶ دقیقه |
| جولز، وینسنت و حرفهایگری - بخش ۲ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۶ دقیقه |
| آرکتایپ سایه (Shadow) | روانکاوی و فرهنگ | ۲۹ | — | ~۶ دقیقه |
| کارگردانی، نما و دیالوگ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۶ دقیقه |
| موسیقی، اوپرا و فلسفهٔ هنر | روانکاوی و فرهنگ | ۸۹ | — | ~۶ دقیقه |
| راضیه و قهرمانی اخلاقی پایان فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۶ دقیقه |
| قدرت | روانکاوی و فرهنگ | ۹۲ | — | ~۶ دقیقه |
| آیا قتل هم عاشقانه است؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۶ دقیقه |
| نادر و نبود عشق به زن | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۶ دقیقه |
| سرایت فرهنگ زنان بیشوهر به دیگر زنان | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۶ دقیقه |
| نمونهی دوم رؤیا: رؤیای زن جوان | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۶ دقیقه |
| آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۲۸ | — | ~۶ دقیقه |
| ملاک پیشرفت و دیدگاه آکادمیک خودشان مردسالارانه هستند. | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۶ دقیقه |
| عکسالعمل زن مرد شده در برابر مرد | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۶ دقیقه |
| جولز، وینسنت و حرفهایگری - بخش ۴ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۶ دقیقه |
| فصل پیری | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۶ دقیقه |
| ورود به لایههای ناخودآگاه | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۶ دقیقه |
| آغاز «هنرپیشه» و مونولوگ شکایت | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۶ دقیقه |
| واکنش وارونهپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۳ | سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید | ~۶ دقیقه |
| واکنش وارونه | روانکاوی و فرهنگ | ۳ | سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید | ~۶ دقیقه |
| نقد آثار هنری و همجنسگرایی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | — | ~۶ دقیقه |
| اساس ایدههای فمینیسم مبتنی بر تشابه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۵ دقیقه |
| فصل شکار | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۵ دقیقه |
| جنسیت بهمثابه عدم تعادل طبیعی در نظریه یونگ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۲ | — | ~۵ دقیقه |
| روانکاوی کردن خود فروید | روانکاوی و فرهنگ | ۳۴ | — | ~۵ دقیقه |
| یونگ، فروید و اعتبار تجربهٔ شخصی | روانکاوی و فرهنگ | ۲۵ | — | ~۵ دقیقه |
| تحلیل یونگ - ضدیت جامعهی مدرن با فردیت انسانها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۰ | — | ~۵ دقیقه |
| آگاهی زن نسبت به نیاز عاطفیاش | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۵ دقیقه |
| صحنهٔ «ایهاالناس» و اعلام عمومی دیوانگی زن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۵ دقیقه |
| فروید، یونگ و سه لایهٔ اثر هنری | روانکاوی و فرهنگ | ۴۳ | — | ~۵ دقیقه |
| بازگشت به کودکی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۵ دقیقه |
| مسیر بعدی تارانتینو و کمرنگ شدن وینسنت - بخش ۱ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۲ | — | ~۵ دقیقه |
| آرکتایپ | روانکاوی و فرهنگ | ۲۸ | — | ~۵ دقیقه |
| احتیاط درباره تجربه زنانه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۵ دقیقه |
| رویای جبرانی | روانکاوی و فرهنگ | ۲۴ | — | ~۵ دقیقه |
| آنیما و نمادهای نماد نماد نماد خانه و نماد اعضای بدنیش | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۵ دقیقه |
| رویای جبرانی (مهمترین کارکرد رویا) در سنت یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۲۲ | — | ~۵ دقیقه |
| دختر | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۵ دقیقه |
| پایانبندی و مسیر ممنوع | روانکاوی و فرهنگ | ۵۱ | — | ~۵ دقیقه |
| بازگشت به «شبهای زایندهرود»: تفاوت خوانش فرویدی و یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۶ | — | ~۵ دقیقه |
| سطح نمادین بودن | روانکاوی و فرهنگ | ۲۳ | — | ~۵ دقیقه |
| واقعگرایی، حجاب در خانه و جزئیات دوران پس از جنگ | روانکاوی و فرهنگ | ۶۲ | — | ~۵ دقیقه |
| سرزمین مردهها | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۵ دقیقه |
| همجنسگراییپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۵ دقیقه |
| پی بردن به مکانیسمهای روان از روی بررسی اختلالهای حاصل | روانکاوی و فرهنگ | ۱ | مبانی فروید و نسبت روانکاوی با فرهنگ | ~۵ دقیقه |
| پی بردن به مکانیسمهای روان از روی بررسی اختلالهای حاصلپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱ | مبانی فروید و نسبت روانکاوی با فرهنگ | ~۵ دقیقه |
| خطر زیادهروی در زندگینامهسازی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۵ دقیقه |
| هنر، نابغه و شناخت ناب | روانکاوی و فرهنگ | ۸۹ | — | ~۵ دقیقه |
| امکان یونگی: اسطوره به عنوان منطق دوم | روانکاوی و فرهنگ | ۵۹ | — | ~۵ دقیقه |
| پیشنهاد تحلیل فیلم «هنرپیشه» | روانکاوی و فرهنگ | ۴۹ | — | ~۵ دقیقه |
| تجربهٔ شخصی با درونگرایی و برونگرایی | روانکاوی و فرهنگ | ۱۷ | — | ~۵ دقیقه |
| اریک کلپتون و موسیقی بلوز: مادر گمشده و غم آرامبخش | روانکاوی و فرهنگ | ۱۶ | — | ~۵ دقیقه |
| مرور و ادامه بحث درباره فیلم «درباره الی» | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۵ دقیقه |
| بخش ۴پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱۵ | ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری | ~۴ دقیقه |
| افسردگی و قطع شدن انرژی آنیمایی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۴ دقیقه |
| هامون و آرزوی رشد | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۴ دقیقه |
| آیا عظیمی واقعا بد است؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۴ دقیقه |
| مطالعات زنان - فمینیسم | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۴ دقیقه |
| آرکتایپ | روانکاوی و فرهنگ | ۲۷ | — | ~۴ دقیقه |
| واپسرانیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۳ | سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید | ~۴ دقیقه |
| واپسرانی | روانکاوی و فرهنگ | ۳ | سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید | ~۴ دقیقه |
| مدل پایه - مدل شناختی کارکردهای خودآگاه یونگ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۴ دقیقه |
| سینما، تصویر و مسئلهٔ مؤلف | روانکاوی و فرهنگ | ۱۵ | ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری | ~۴ دقیقه |
| سطح نمادپردازی و اهمیت رویا | روانکاوی و فرهنگ | ۲۵ | — | ~۴ دقیقه |
| خشونت، نشانهها و تکرارهای فیلمی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۰ | — | ~۴ دقیقه |
| کیفیت تفسیر رؤیاپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۹ | نقد فروید، سهگانه برن و نظریه رؤیا | ~۴ دقیقه |
| کیفیت تفسیر رؤیا | روانکاوی و فرهنگ | ۹ | نقد فروید، سهگانه برن و نظریه رؤیا | ~۴ دقیقه |
| خطر خطا و نمونهٔ «سرخ و سیاه» | روانکاوی و فرهنگ | ۵۹ | — | ~۴ دقیقه |
| مسیر روانکاوانه و بیان نهایی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۰ | — | ~۴ دقیقه |
| نمونهی دوم رؤیا: رؤیای زن جوانپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۴ دقیقه |
| همزادپنداری پاراجانوف با سایات نووآ | روانکاوی و فرهنگ | ۴۴ | — | ~۴ دقیقه |
| ژانر، ناخودآگاه جمعی و ادامهٔ بحث | روانکاوی و فرهنگ | ۶۹ | — | ~۴ دقیقه |
| جلسهٔ ۳۳: نقد نظریهٔ یونگ و امکان کاربست فرهنگی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | — | ~۴ دقیقه |
| بیان انحرافات در مراحل رشدپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۴ دقیقه |
| انیمیشن: نزدیکترین فرم هنری به رؤیا | روانکاوی و فرهنگ | ۴۶ | — | ~۳ دقیقه |
| سایه، فرافکنی و رابطه آن با دیگری و فرهنگ | روانکاوی و فرهنگ | ۹۳ | — | ~۳ دقیقه |
| دلایل نظری بر وجود آرکتایپ | روانکاوی و فرهنگ | ۲۸ | — | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ سطح نمادپردازی و اهمیت رویا | روانکاوی و فرهنگ | ۲۵ | — | ~۳ دقیقه |
| بازگشت به مخملباف و «دستفروش» | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۳ دقیقه |
| محک تشخیص امور زنانه و مردانه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۳ دقیقه |
| فروید، مارکسیستیسم و مکتب فرانکفورت | روانکاوی و فرهنگ | ۵۳ | — | ~۳ دقیقه |
| دروغ، پرسونا و زندگی در نگاه دیگران | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۳ دقیقه |
| نیستانگاری و ریشهٔ عاطفی آن | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۳ دقیقه |
| حاشیه عشق زن و مرد و آزمونهای نادرست؛ عشق زن و مرد و آزمونهای نادرست | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۳ دقیقه |
| احتیاط در تحلیل هنرمند زنده (۲) / احتیاط در تحلیل هنرمند زنده (۳) | روانکاوی و فرهنگ | ۵۰ | — | ~۳ دقیقه |
| ترس از اختگی و واهمه از زن در مردها | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۳ دقیقه |
| سیاست فراتر از کشمکشهای شخصی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۳ | — | ~۳ دقیقه |
| نمادهای نماد نماد نماد خانه و نماد اعضای بدنی دیگر و حس آنیمایی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۳ دقیقه |
| چرا دریا هم خطر است و هم امکان | روانکاوی و فرهنگ | ۶۴ | — | ~۳ دقیقه |
| مستر براون و حضور خود تارانتینو | روانکاوی و فرهنگ | ۷۰ | — | ~۳ دقیقه |
| مرگ خدا و بازگشت خدایان سیاسی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۵ | — | ~۳ دقیقه |
| بخش اصلیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱۴ | قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روانکاوانه | ~۳ دقیقه |
| بیتوجهی به دورهی رشد جنینیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱۰ | تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری | ~۳ دقیقه |
| بیتوجهی به دورهی رشد جنینی | روانکاوی و فرهنگ | ۱۰ | تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری | ~۳ دقیقه |
| ایران، انتخابات و انرژی جمعی | روانکاوی و فرهنگ | ۵۳ | — | ~۳ دقیقه |
| کمدی پنهان و طنز سیاه | روانکاوی و فرهنگ | ۷۰ | — | ~۳ دقیقه |
| رویای آغازین؛ خلاصهٔ کل فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۶۲ | — | ~۳ دقیقه |
| انتقال فشار از زن به مفهوم زنانگی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۳ دقیقه |
| بحران میانسالی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۳ | — | ~۳ دقیقه |
| فقدان آیینهای تشرف، تجدید رابطه مادرانه در ازدواج و پیامدهای آن | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۳ دقیقه |
| الی بهعنوان موجود دوستداشتنی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۳ دقیقه |
| رشد آنیما | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۳ دقیقه |
| زنانگی، سایه و تناقضهای متن | روانکاوی و فرهنگ | ۹۵ | — | ~۳ دقیقه |
| کودک ماندن نیمهی دیگر | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۳ دقیقه |
| متفکر، ایدئال و اثر واقعی متن | روانکاوی و فرهنگ | ۹۷ | — | ~۳ دقیقه |
| خانواده، جنسیت و ساختار روانی در بستر زبان | روانکاوی و فرهنگ | ۷۷ | — | ~۳ دقیقه |
| فیکساسیون دهانی و نشانههای بدن در فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۱۴ | قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روانکاوانه | ~۳ دقیقه |
| از چهارشنبهسوری تا درباره الی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۱ | — | ~۳ دقیقه |
| علایق، فوبیاها و نشانههای روزمره (۲) / علایق، فوبیاها و نشانههای روزمره (۳) | روانکاوی و فرهنگ | ۵۰ | — | ~۳ دقیقه |
| روابط کودکصفتانه | روانکاوی و فرهنگ | ۶۶ | — | ~۳ دقیقه |
| عنکبوت | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۳ دقیقه |
| سن ایدهآل زندگی کردن در دنیا به سنین پایین شیفت یافته است (تاثیر سرمایهسالاری) | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۳ دقیقه |
| اثر هنری و امکان نقد روانکاوانه | روانکاوی و فرهنگ | ۵۰ | — | ~۳ دقیقه |
| خلوتهای الی | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۳ دقیقه |
| مطالعات مردمشناسی به عنوان یک شاهد مهم | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۳ دقیقه |
| جلسهٔ ۵۴: دیدگاه سیاسی-اجتماعی یونگ و مسئلهٔ ملت | روانکاوی و فرهنگ | ۵۴ | — | ~۳ دقیقه |
| مقاومت ناخودآگاهی جمعی در برابر تاثیر فرهنگ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۳ دقیقه |
| جلسهٔ هشتادونهم: روانکاوی و فرهنگ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۹ | — | ~۳ دقیقه |
| مقالهٔ زن اروپایی (اثر یونگ) (۱) | روانکاوی و فرهنگ | ۴۱ | — | ~۳ دقیقه |
| پیرمرد، بیابان و تجربهٔ واقعی شکست عشقی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۸ | — | ~۳ دقیقه |
| تأخیر در هویت جنسی یافتن | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۳ دقیقه |
| الی مرده است یا نه؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۸۲ | — | ~۳ دقیقه |
| افراط و تفریط امروز: غرب و ایران | روانکاوی و فرهنگ | ۵۲ | — | ~۳ دقیقه |
| اتفاقات تاریخی منجر به شبیه شدن رفتارهای زن و مرد / تحلیل شبیه شدن زن و مرد | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۳ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۹ | — | ~۳ دقیقه |
| چرا گانگسترها در سینما سمپاتیک میشوند؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۷۰ | — | ~۳ دقیقه |
| جن | روانکاوی و فرهنگ | ۹۱ | — | ~۳ دقیقه |
| خیالپردازی بهعنوان آزمون پیامدها | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۳ دقیقه |
| مدل روانکاوانهٔ جامعه | روانکاوی و فرهنگ | ۵۴ | — | ~۳ دقیقه |
| تأخیر در هویت جنسی یافتنپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۳ دقیقه |
| یک مقالهی پیشگویانه و همراه با تحلیل از یونگ | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۳ دقیقه |
| نمونهی پنجمپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۳ دقیقه |
| پرنده | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۳ دقیقه |
| فرانسه، فابین و فانتزی اروپایی | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۳ دقیقه |
| نسبت «نوبت عاشقی» و «هنرپیشه» | روانکاوی و فرهنگ | ۱۵ | ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری | ~۳ دقیقه |
| وینسنت، اروپا و خطر رابطه با میا | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۳ دقیقه |
| چرا فیلم هنوز زنده است؟ | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۳ دقیقه |
| تقابلهای دوتایی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۸ | — | ~۳ دقیقه |
| مردن تدریجی در «رزروار داگز» | روانکاوی و فرهنگ | ۶۸ | — | ~۳ دقیقه |
| مسیر روانی تارانتینو از یاغیگری تا نظم | روانکاوی و فرهنگ | ۷۳ | — | ~۳ دقیقه |
| خودآگاهی، ناخودآگاهی و تضادهای اثر | روانکاوی و فرهنگ | ۴۷ | — | ~۳ دقیقه |
| مثال بوناپارت و جستوجوی ریشههای مادرانه | روانکاوی و فرهنگ | ۱۴ | قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روانکاوانه | ~۳ دقیقه |
| خودآگاه اجتماعی و پرسش مهاجرت | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۳ دقیقه |
| اسطورهها | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۲ دقیقه |
| ارزشگذاری مردسالارانه امر انتزاعی و ناتوانی در تجربه واقعی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۲ دقیقه |
| بروز کاپیتالیسم در فیلم هامون | روانکاوی و فرهنگ | ۶۵ | — | ~۲ دقیقه |
| علی عابدینی و شکاف میان دو نیمهٔ فیلم | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۲ دقیقه |
| بحران روابط زن و مرد | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۲ دقیقه |
| دو نکته در پایان بحث رؤیا | روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۲ دقیقه |
| مراحل رشد جنسی از نظر فروید و بیان حالات انحرافیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۲ دقیقه |
| هالیوود، ژانر و ناخودآگاه جمعی | روانکاوی و فرهنگ | ۴۳ | — | ~۲ دقیقه |
| ترمه و نگاه آینهای | روانکاوی و فرهنگ | ۸۵ | — | ~۲ دقیقه |
| گذار از تحلیل اثر هنری به روانکاوی هنرمند و عکس آنپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱۳ | پستمدرنیسم، تمدن و نقد هنری روانکاوانه | ~۲ دقیقه |
| گذار از تحلیل اثر هنری به روانکاوی هنرمند و عکس آن | روانکاوی و فرهنگ | ۱۳ | پستمدرنیسم، تمدن و نقد هنری روانکاوانه | ~۲ دقیقه |
| آغاز بحث درباره «هامون» | روانکاوی و فرهنگ | ۶۱ | — | ~۲ دقیقه |
| دو ماشین و جدایی دو جهان / جمعبندی نهایی این بخش | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۲ دقیقه |
| بیان رؤیاهایی دیگر به همراه تفسیر آنها در نظام فرویدیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۵ | رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید | ~۲ دقیقه |
| شیر | روانکاوی و فرهنگ | ۲۶ | — | ~۲ دقیقه |
| بازگشت به نقد آثار هنری (۴) / پیشنهاد موضوع برای تحلیل روانکاوانه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | — | ~۲ دقیقه |
| تفاوت جامعهها و محدودیت تحلیلهای متعارف | روانکاوی و فرهنگ | ۵۵ | — | ~۲ دقیقه |
| بررسی روانکاوانه صرف در مورد خانواده | روانکاوی و فرهنگ | ۴۲ | — | ~۲ دقیقه |
| رشدنیافتگی و کودکماندگی / ماشین، سفر و خانوادهٔ طبیعی | روانکاوی و فرهنگ | ۶۷ | — | ~۲ دقیقه |
| علم امروزی بیتاثیر از نظام اقتصادی نیست. | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۲ دقیقه |
| دادگاه و تناقض قانون | روانکاوی و فرهنگ | ۷۹ | — | ~۲ دقیقه |
| یونگ - آرکتایپهای آنیما و آنیموس | روانکاوی و فرهنگ | ۳۰ | — | ~۲ دقیقه |
| مدل تحلیل و مقدمه کتاب زن بودن | روانکاوی و فرهنگ | ۳۶ | — | ~۲ دقیقه |
| سهگانهی رشد و عقدهی ادیپپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ | ۱۰ | تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری | ~۲ دقیقه |
| نسبت سرمایهداری با علم و فرهنگ عمومی | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۲ دقیقه |
| حرکت هنر به سمت فرم و نقد تقابلهای عمودی | روانکاوی و فرهنگ | ۳۷ | — | ~۲ دقیقه |
برده داری و زدن زنها در قران
زن در بحث بردهداری و زدن زنان با مسئله شأن انسانی، تاریخ حکم و خواندن آیات دشوار گره میخورد. سخنران از برخورد سادهانگارانه با متن پرهیز میکند و نشان میدهد موضوع زن در قرآن در میدان خانواده، قدرت، اخلاق و تغییر تاریخی فهمیده میشود.
در اینجا زن فقط موضوع یک حکم فقهی نیست. گفتار میکوشد نشان دهد هر داوری درباره زن در نسبت با عدالت، کرامت، زمینه اجتماعی نزول و مسیر کلی هدایت قرآن روشن میشود. از همین جا نقد فرهنگ مردسالار نیز معنا پیدا میکند [۱۲] [۱۳] [۱۸] [۱۵] [۱۶]
گفتارها
و ۱۳۹ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| جایگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در بحث فعلی و اهمیت داستان آفرینش (بررسی بیان سوره بقره از رابطه احکام شرعی و داستان آفرینش) | دفاع عقلانی از دین | ۵۴ | احکام بررسی ایدههای مطرح شده برای اصلاح فقه (رابطه فقه و علوم | ~۱۷ دقیقه |
| قوام بودم مردان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۱۷ دقیقه |
| بررسی دقیقتر داستان داوود | تفسیر سوره صاد | ۲ | علت ابهام داستانهای قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب | ~۱۷ دقیقه |
| هنر مردانه | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۱۶ دقیقه |
| تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر (۴) | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | — | ~۱۶ دقیقه |
| تکنیکهای ادبی در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | دفاع عقلانی از دین | ۱۳ | انتظار صحیح نسبت به متن مقدس | ~۱۵ دقیقه |
| عشق | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | — | ~۱۵ دقیقه |
| حکم رجم | تفسیر سوره نور | ۱۴ | حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه | ~۱۴ دقیقه |
| تناظر مسیح و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره مریم | ۱۷ | موهبت هارون برای یاری موسی | ~۱۴ دقیقه |
| نفی گذشته | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۱۴ دقیقه |
| همجنسگرایی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۱۴ دقیقه |
| ادامه بحث خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعی | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعی (۲) / خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعی (۳) | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| ادامه بحث محکمات و متشابهات در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر: خوانشهای نادرست و خطر گمراهی | قرآن و ادبیات مدرن | ۵ | سهم مخاطب در ساخت محتوای اثر در هنر مدرن و متشابهات در | ~۱۳ دقیقه |
| ارائه آقای محسن گودرزی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۵ | فمنیسم و ایجاد پیشفرضهای ناصواب | ~۱۲ دقیقه |
| شباهت بین داستانهای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و داستانهای متون غیر رسمی یهودیت و مسیحیت | دفاع عقلانی از دین | ۲۰ | تشابه داستانهای قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیستها ایمان آورند؟ | ~۱۲ دقیقه |
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرای بر شبهه اخت هارون | تفسیر سوره یوسف | ۴ | تعبیر نمادین داستانهای قرآن | ~۱۲ دقیقه |
| غریزه جنسی و پورنوگرافی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | — | ~۱۲ دقیقه |
| والد و نقش آن در زندگی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۶ | والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم | ~۱۲ دقیقه |
| غریزه جنسی | داستان آفرینش در قرآن | ۷ | — | ~۱۱ دقیقه |
| پرسش و پاسخ درباره توبه، تقوا و دستهبندیهای قلبی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | — | ~۱۱ دقیقه |
| قرار گرفتن محتوای عمیقتر در بطن تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | قرآن و ادبیات مدرن | ۶ | مشارکت مخاطب در داستانهای قرآن و چندلایه بودن آنها (ادامه بررسی داستان | ~۱۱ دقیقه |
| ارتباط حکم قذف با ماجرای افک | تفسیر سوره نور | ۱۶ | ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازاتهای شرعی و مدرن | ~۱۱ دقیقه |
| انسجام و روانی آیات تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و نقد شبهات مستشرقان | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۱۱ دقیقه |
| تفاوت فضایل زنانه و مردانه بر اساس آیه ۳۶ آلعمران | مقدمهای بر فهم قرآن | ۹ | تکمیل برخی نکات از جلسات پیشین | ~۱۰ دقیقه |
| اراده قتل مسیح و پایان یک عهد | مسیحیت | ۲۰ | تاریخنگاری، جهانبینی و داوری قرآن درباره مسیح | ~۱۰ دقیقه |
| مردسالاری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | داستان آفرینش در قرآن | ۲ | — | ~۱۰ دقیقه |
| بازسازی و تحلیل داستان داوود و ارتباط آن با روایات تفسیری | تفسیر سوره صاد | ۲ | علت ابهام داستانهای قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب | ~۱۰ دقیقه |
| واژه صالح | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۰ | استقلال در تفکر و واژه صالح | ~۱۰ دقیقه |
| مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۲) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۳) | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| داوری تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در اختلاف اهل کتاب | مسیحیت | ۲۳ | داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت | ~۱۰ دقیقه |
| آیه ۲۹ سوره یوسف | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۶ | تصویری بودن متن در قرآن – مقدمهای بر داستان یوسف | ~۹ دقیقه |
| شروع مقایسه ی دیدگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و تورات | یهودیت | ۱۵ | مقایسه قرآن و تورات در بیان یهودیت | ~۹ دقیقه |
| جمعبندی بحث خانواده و احکام اجتماعی | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۹ دقیقه |
| نکات ادبی در تفسیر آیات سوره یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۸ دقیقه |
| سازگاری نحوه حرف زدن آدمها با شخصیتشان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (ادبیات) | تفسیر سوره یوسف | ۱۳ | مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف (تکرار رویای پادشاه | ~۸ دقیقه |
| تئوری با استفاده از نظریات یونگ | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۸ دقیقه |
| تاثیر گناه بر حالت آدم و حوا | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | — | ~۸ دقیقه |
| رابطۀ دو مفهوم خانواده و محصنات | تفسیر سوره نور | ۱۶ | ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازاتهای شرعی و مدرن | ~۸ دقیقه |
| جایگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و موانع ارتباط با آن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۶ | والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم | ~۸ دقیقه |
| علت اشاره مکرر تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر به تشکیل جنین | دفاع عقلانی از دین | ۳۵ | پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» | ~۷ دقیقه |
| تحلیل روایی سوره ص و داستان داوود | قرآن و ادبیات مدرن | ۸ | سبکهای روایی متفاوت قرآن | ~۷ دقیقه |
| برخي وجوه و نكات داستان زینب، همسر پیامبر در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | مقدمهای بر فهم قرآن | ۷ | نشانههای افراد پيرو والد و نشانههای افراد پيرو بالغ | ~۷ دقیقه |
| زبان رمزی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | دفاع عقلانی از دین | ۲۹ | زبان پدیدارشناسانه قرآن | ~۷ دقیقه |
| حکمت | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۹ | روش فهميدن معني واژه | ~۷ دقیقه |
| نرمالسازی ویژگیها و استایل غریب تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در طول زمان و سادهانگاری در ترجمه | قرآن و ادبیات مدرن | ۴ | نتایج تئوری و عملی بررسیهای ادبی و زبانشاسانه قرآن | ~۷ دقیقه |
| کتاب مقدس مسیحیان و مسئله تحریف | مسیحیت | ۳ | وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح | ~۷ دقیقه |
| شبهه به احکام، حقایق و ارزشگذاریهای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ تئوری اومریسم | دفاع عقلانی از دین | ۴۱ | دربارۀ طوفان نوح و داستانهای مشابه در قرآن | ~۷ دقیقه |
| استفاده از ریتم در روایت داستان (۵) / استفاده از ریتم در روایت داستان (۶) / استفاده از ریتم در روایت داست... | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۷ دقیقه |
| فرم و محتوا | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۳ | هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن | ~۷ دقیقه |
| منصب تکوینی زنان در مقابل منصب تشریعی مردان است. اما در نظام مردسالار, تکوین بیارزش جلوه داده میشود. | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۷ دقیقه |
| اتفاقات زندگی واقعی ما بار نمانسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده دارند | تفسیر سوره یوسف | ۴ | تعبیر نمادین داستانهای قرآن | ~۶ دقیقه |
| خطوات شیطان | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۶ دقیقه |
| مرور اجمالی آیات ابتدایی سوره یوسف – تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و ادبیات مدرن | تفسیر سوره یوسف | ۳ | اهمیت شروع داستان یوسف | ~۶ دقیقه |
| دو نکته در مورد ایمان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۹ | عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان | ~۶ دقیقه |
| کات شدن صحنهها در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۶ | تصویری بودن متن در قرآن – مقدمهای بر داستان یوسف | ~۶ دقیقه |
| توضیحات بیشتری درباره نهایت عرفان و «یکسان نگریستن» | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۶ دقیقه |
| عشق در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۶ دقیقه |
| عبارت «کان من الکافرین»، چرا شیطان سجده نکرد | داستان آفرینش در قرآن | ۷ | — | ~۶ دقیقه |
| تاریخ انبیا | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۶ دقیقه |
| تعدی | مفاهیم و واژگان قرآن | ۶ | فجور، ظلم، تعدی | ~۶ دقیقه |
| نگاهی به تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در مورد تکامل و خلقتگرایی | دفاع عقلانی از دین | ۲۳ | تعارض علم و دین با تمرکز بر دوگانهی تکاملگرایی و خلقتگرایی | ~۶ دقیقه |
| حرف زدن خداوند با موسی، تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و ادبیات مدرن | تفسیر سوره قصص | ۲ | عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی | ~۵ دقیقه |
| مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۶) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۷) | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۵ دقیقه |
| محبت مؤمنان و آسانی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۵ دقیقه |
| والد، کودک و بالغ | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۵ دقیقه |
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرای بر شبهه اخت هارونای بر هماهنگی حروف با محتوا مثبت تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۷ | بررسی داستان آفرینش و منشأ نمود یافتن صفات بد در انسان اسراف | ~۵ دقیقه |
| تفسیر آیات ابتدایی سوره، نزول تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و عرش عظیم | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۵ دقیقه |
| از دیدگاه خدا عالم تکوین و تشریع فرق چندانی ندارند, چنانکه حضرت عیسی(ع) کلمه خداست. | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۵ دقیقه |
| مثالهایی از نقض احکام تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحری با معجزه به مثابه گسست در عادت، نه نقض قانون علیت | تفسیر سوره نور | ۱۴ | حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه | ~۵ دقیقه |
| شاره به ذکر: نزول وحی و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۵ دقیقه |
| نسخ | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۵ دقیقه |
| تحولی که تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در نظام اخلاقی عرب به وجود آورد | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۵ دقیقه |
| توصیف هماهنگی حروف با محتوای که عرب نمیشناخت | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۵ دقیقه |
| ممانعت از تقديس خدا گونهی پيامبر | مقدمهای بر فهم قرآن | ۷ | نشانههای افراد پيرو والد و نشانههای افراد پيرو بالغ | ~۵ دقیقه |
| بیان تصویری و سینماگونه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و تنوع فرمهای روایی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (داستان یوسف، سوره قصص، سوره ص به عنوان نمونه Flash Fiction در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر) | قرآن و ادبیات مدرن | ۷ | مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن | ~۵ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۵ دقیقه |
| روایت تاریخی، معیار انسجام و داوری تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر درباره مسیح | مسیحیت | ۲۰ | تاریخنگاری، جهانبینی و داوری قرآن درباره مسیح | ~۴ دقیقه |
| نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۴ دقیقه |
| دادن حکم اشتباه توسط حضرت داوود | تفسیر سوره صاد | ۲ | علت ابهام داستانهای قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب | ~۴ دقیقه |
| پیدا کردن ارتباط بین قسمت های مختلف تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر به کمک عبارتهای مشابه | تفسیر سوره یوسف | ۱۰ | نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف (نقش شیطان در داستان) | ~۴ دقیقه |
| تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | معجزه چیست؟ | ۴ | تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم | ~۴ دقیقه |
| چرا وجود احکامی دربارۀ بردهداری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای ما مفید است؟ | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۴ دقیقه |
| عدم هماهنگی "نیاز و خواسته" و بروز شر | داستان آفرینش در قرآن | ۵ | — | ~۴ دقیقه |
| تأثیر اصلی در لایه دوم و شرک در دنیای مدرن | مفاهیم و واژگان قرآن | ۳ | درجهبندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدماند؟ | ~۴ دقیقه |
| اهمیت زبان | داستان آفرینش در قرآن | ۳ | — | ~۴ دقیقه |
| بازتاب کلیات زندگی انسان در داستان آفرینش | داستان آفرینش در قرآن | ۸ | — | ~۴ دقیقه |
| بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۲) / بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۳) | دفاع عقلانی از دین | ۳۳ | ایراد علمی به قرآن (مسئله جن) | ~۴ دقیقه |
| درک واژهها، درک انسان | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۱ | واژهشناسی یک کار فرهنگی و درک کردن جهان قرآن | ~۳ دقیقه |
| والد و بالغ | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | — | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ عشق | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | — | ~۳ دقیقه |
| تاثیرات گناه | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | — | ~۳ دقیقه |
| اطناب نامتعارف داستان در مورد قضاوت جالب بین ادعای زلیخا و یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۳ دقیقه |
| علت ترک بهشت | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | — | ~۳ دقیقه |
| شرک نهفته در زبان در عصر مدرن / شرک نهفته در زبان در عصر مدرن (۲) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۳ دقیقه |
| تفاوت مجازاتهای شرعی و مدرن | تفسیر سوره نور | ۱۶ | ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازاتهای شرعی و مدرن | ~۳ دقیقه |
| حس کمال جویی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ تئوری اومریسم | دفاع عقلانی از دین | ۴۱ | دربارۀ طوفان نوح و داستانهای مشابه در قرآن | ~۳ دقیقه |
| ویژگی های هنر مدرن در مقابل هنر کلاسیک (۳) / ویژگی های هنر مدرن در مقابل هنر کلاسیک (۴) | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۳ | هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن | ~۳ دقیقه |
| تاثیر واژه ها در نحوه نگاه ما به جهان | داستان آفرینش در قرآن | ۷ | — | ~۳ دقیقه |
| وحی، تجربهٔ پیامبر و متن تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره مریم | ۲۳ | نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت | ~۳ دقیقه |
| بردهداری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر چگونه انعکاس پیدا کرده است؟ | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۳ دقیقه |
| تفاوت عرفان نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعادهی و شرقی در مفهوم توبه | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۳ دقیقه |
| طرح آغازین (۱۸) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۳ دقیقه |
| پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳) | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۳ دقیقه |
| سهگانه شخصیتی اریک برن | قرآن و ادبیات مدرن | ۷ | مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن | ~۳ دقیقه |
| تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر، فکتهای تاریخی و داوری درباره مسیح | مسیحیت | ۲۰ | تاریخنگاری، جهانبینی و داوری قرآن درباره مسیح | ~۳ دقیقه |
| خروج روابط زن و مرد از تابو بودن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۷ | نشانههای افراد پيرو والد و نشانههای افراد پيرو بالغ | ~۳ دقیقه |
| مفهوم معروف و منکر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۲ | مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم | ~۳ دقیقه |
| تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمعبندی مباحث | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۳ دقیقه |
| تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر منشأ همه هدایتها | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۳ دقیقه |
| نگاه کلی به مفهوم زبان و واژه - بخش ۱ | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۲ | مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم | ~۳ دقیقه |
| سوالات از متن داستان | داستان آفرینش در قرآن | ۱ | — | ~۳ دقیقه |
| تعریفی از رشد | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۸ | نقد سه گانه روان (کودک، والد، بالغ)، معنی واژگان ایمان، صلوة، رشد | ~۳ دقیقه |
| زبان، هماهنگی حروف با محتوا و مسئلهٔ توحید (۶) / زبان، هماهنگی حروف با محتوا و مسئلهٔ توحید (۷) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۳ دقیقه |
| شباهت با داستان احزاب | تفسیر سوره صاد | ۲ | علت ابهام داستانهای قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب | ~۳ دقیقه |
| مبانی عرفان اسلامی، سیر نزولی و صعودی انسان و جایگاه توبه | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | — | ~۳ دقیقه |
| اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۳ دقیقه |
| استقلال در تفکر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۰ | استقلال در تفکر و واژه صالح | ~۳ دقیقه |
| تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و وحی | تفسیر سوره مریم | ۳ | دعای پنهانی زکریا برای وارث | ~۳ دقیقه |
| اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۳ دقیقه |
| رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسان | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۳ دقیقه |
| رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسان | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۳ دقیقه |
| هستههای مرکزی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | دفاع عقلانی از دین | ۲۱ | بررسی مسئله تعارض علم و دین | ~۳ دقیقه |
| رابطهی میان ایمان و تجربهی نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعادهی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۸ | هدایت در قرآن | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۱۴ | حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه | ~۳ دقیقه |
| لزوم داشتن مدل انسانشتحلیل واژه ناس و دلالتهای آن در گفتمان قرآنیانه در بحث فعلی (۳) / لزوم داشتن مدل انسانشتحلیل واژه ناس و دلالتهای آن در گفتمان قرآنیانه در بحث فعلی (۴) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۲ دقیقه |
| پرسش و پاسخ (۳) / پرسش و پاسخ (۴) | قرآن و ادبیات مدرن | ۲ | ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن | ~۲ دقیقه |
| اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده (۵) | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۲ دقیقه |
| این که تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در قرن سوم بر اولین بارپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۳ | — | ~۲ دقیقه |
| دسته آدم های فی قلوبهم مرض | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | — | ~۲ دقیقه |
| ماهیت معصیت و تمرد شیطان | داستان آفرینش در قرآن | ۸ | — | ~۲ دقیقه |
| مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۲ دقیقه |
| چگونگی توبه کردن | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۲ دقیقه |
| مشاهده اسماء الهی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | — | ~۲ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | انفال | ۱ | ابتدای سوره، مقدمه سورههای قرآن | ~۲ دقیقه |
| تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمعبندی مباحث (۳) / تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمعبندی مباحث (۴) / تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمعبندی مباحث (۵) | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۲ دقیقه |
| آیه ۲۹ سوره یوسف | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۶ | تصویری بودن متن در قرآن – مقدمهای بر داستان یوسف | ~۲ دقیقه |
مروری بر تاریخ انبیاء در عهنسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده
در گزیدههای مربوط به «مروری بر تاریخ انبیاء در عهنسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده»، مفهوم «زن» نه بهعنوان یک موضوع انتزاعی، بلکه در بطن شبکهای از احکام فقهی، ساختار خانواده و نسبتهای تاریخی ادیان ابراهیمی ظاهر میشود. مفسر برای نشاندادن پیچیدگی این مفهوم، ابتدا به سراغ گوشهای از فقه یهود میرود و با ذکر مثالی مشخص، وضعیت حقوقی زن را در نسبت با یک قاعدهٔ دیرینه روشن میکند. او به اصطلاح «ممرز» اشاره میکند و توضیح میدهد که این مفهوم «ناشی از مثلاً فرض کنید اینه که مثلاً یه زن یهودی با یه مرد یهودی یا غیر یهودی فرق نمیکنه، تو حالتی که شوهر داره، مثلاً فرض کن صاحب بچه بشه، یه جور حرامزاده محسوب میشه» (یهودیت، جلسهٔ ۸ — بعد در مورد اخلاق یهودیان مبتنی بر همین جور) [۲۱]. در این نقل، موقعیت زن نه از خلال یک توصیف کلی، بلکه از دل یک حکم فقهیِ دقیق و پیامدهای نسلی آن فهم میشود؛ جایی که عمل زن در چارچوب ازدواج، هویت فرزند و حتی تعلق او به جامعهٔ یهودی را بهطور بنیانسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده تعیین میکند.
این نگاه فقهمحور، تصویری از یک نظام حقوقی میسازد که در آن، بدن و انتخابهای زن مستقیماً به مرزهای هویت جمعی گره خورده است. مفسر با مقایسهٔ این وضعیت با اسلام، بر سنگینی این بار حقوقی تأکید میکند و میگوید: «ما اصلاً خیلی مفهوم توی ولی در فقه یهودی این خیلی فرق میکنه با یه زن بدون شوهر یه بچهای داشته باشه که قانونی نیست، اصلاً کلی این بچه از داری یهودی بودن اصلاً مشکل پیدا میکنه» [۲۲]. این تمایزگذاری میان دو سنت فقهی، نشان میدهد که جایگاه زن در این روایت تاریخی، پیش از هر چیز تابعی از شدت و گسترهٔ شریعت در آن سنت دینی است. هرچه شریعت جزئینگرتر و محوریتش در دین بیشتر باشد، تعریف «زن» نیز از مسیر احکامی عبور میکند که کمترین انحراف از آنها میتواند تبعاتی فراتر از خود فرد، یعنی در سطح اجتماع و نسلهای بعدی، داشته باشد.
در ادامه، مفسر از این فضای کاملاً فقهی یهودیت فاصله میگیرد و به سراغ اصلی در شریعت اسلام میرود که بهظاهر در نقطهٔ مقابل آن جزئینگریِ سختگیرانه قرار دارد: اصل استقلال خانواده. او این اصل را چنین صورتبندی میکند که «شریعت تشویق نمیکند مرد و زن را که به مجرد اینکه مثلاً اختلاف پیدا کردند بروند دادگاه» (بقره + نساء، جلسهٔ ۱ — پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء) [۲۵]. در اینجا، «زن» دیگر نه در شبکهٔ احکام هویتی، بلکه در درون یک واحد اجتماعی به نام خانواده تعریف میشود که حفظ حریم آن بر پیگیری حقوقیِ اختلافات درونخانوادگی اولویت دارد. این اصل، زن را بهعنوان عضوی از یک کل میبیند که استقلال آن کل، حتی به قیمت تحمل برخی فسادهای درونی، باید پاس داشته شود.
این تغییر زاویه، تنشی پنهان را در روایت مفسر آشکار میکند. از یک سو، در مثال یهودیت، احکام فقهی با قدرتی نافذ به درون خصوصیترین لایههای زندگی زن وارد میشوند و هویت او و فرزندش را نشانهگذاری میکنند. از سوی دیگر، در الگوی اسلامیِ مطرحشده، هدفْ دورنگهداشتن نهادهای بیرونی، از جمله دادگاه، از مداخله در خانواده است. سخنران این سیاست را صریحاً بیان میکند: «دید کلی شریعت اسلام این است که برخی از این فسادها را تحمل کنیم، اما آن فساد را نپذیریم که استقلال خانواده از بین برود» [۲۶]. این گزاره، زن را در موقعیتی دوگانه قرار میدهد: او از یک طرف موضوع حمایت در برابر دخالت بیرونی است، و از طرف دیگر، ممکن است در درون همان حریم مستقل، در معرض فسادی باشد که تحمل آن به یک ضرورت ساختاری بدل شده است.
مفسر سپس این بحث را به یک مسئلهٔ فرهنگی و نمادینِ گستردهتر پیوند میزند: حجاب. او با به چالش کشیدن تحلیل فمینیستی رایج، استدلال میکند که نسبتدادن حجاب به مردسالاری با منطق میل مردانه ناسازگار است، زیرا «مردان همان اندازه که میل دارند زنان خود را نشان دهند، خوشحال هستند» (سرمایهسالاری، جلسهٔ ۳ — مثال سوم: آزادی بیان) [۲۷]. در این چرخش استدلالی، «زن» از یک سوژهٔ منفعل در چنگال احکام یا ساختار خانواده خارج میشود و به میدانی برای تحلیل کشمکش میان میل مردانه، دین و سنتهای خانوادگی تبدیل میشود. مفسر با اشاره به اینکه حجاب در ادیان دیگر نیز وجود داشته، آن را نه محصول یک ارادهٔ مردسالارانهٔ یکپارچه، بلکه پدیدهای میداند که ریشه در «عقاید دینی» و «تأثیرات خانوادگی» دارد [۲۸].
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مروری بر تاریخ انبیاء در عهدین | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۶۷ دقیقه |
| بررسی مفهوم معجزه و نسبت آن با زنانگی | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۵۲ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر پیش ر | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۴۹ دقیقه |
| موسی و زن | تفسیر سوره کهف | ۶ | ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستانها و ارتباط آنها با متنهای | ~۴۸ دقیقه |
| موسی و زن | تفسیر سوره کهف | ۶ | ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستانها و ارتباط آنها با متنهای | ~۴۴ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر پیش رو | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۳۹ دقیقه |
| بعد در مورد اخلاق یهودیان مبتنی بر همین جورپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۸ | — | ~۳۸ دقیقه |
| نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیت | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۳۷ دقیقه |
| نشانههای طبیعی، علم و مسئله جنسیت | فلسفه متن مقدس | ۷ | مفهوم جدید معجزه و نسبی بودن نشانه | ~۳۲ دقیقه |
| تحلیل مفهوم معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه و نسبت آن با زنانگی | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۳۲ دقیقه |
| نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیت | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۳۱ دقیقه |
| فیزیک و زن | تاملی در فلسفه فیزیک | ۰ | — | ~۳۱ دقیقه |
| مثال سوم: آزادی بیان، لیبرالیسم بالاترین فضیلت نیست! | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۳ | — | ~۲۵ دقیقه |
| آیات الهی و فطرت، اعتباریات و واقعیات | روم | ۰ | — | ~۲۵ دقیقه |
| جمعبندی و چشمانداز: از مردسالاری به پسامردسالاری | مردسالاری | ۱ | تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | ~۲۳ دقیقه |
| ظلم به دخترها | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۲۳ دقیقه |
| تثلیث، تجسد و مسئله شرک | مسیحیت | ۱۰ | حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد | ~۲۰ دقیقه |
| خروج موسی از شهر و ماندن او در مدین | تفسیر سوره قصص | ۲ | عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی | ~۲۰ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر پیش رو | تفسیر سوره بقره | ۱ | ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سورهی بقره | ~۱۹ دقیقه |
| نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیت | فلسفه متن مقدس | ۷ | مفهوم جدید معجزه و نسبی بودن نشانه | ~۱۷ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۸) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۱۷ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۳) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۱۷ دقیقه |
| بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعت | مردسالاری | ۱ | تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | ~۱۷ دقیقه |
| ادامه بحث در مورد تم سوره - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | تفسیر سوره نحل | ۷ | انسجام سوره، بررسی نعمتهای الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا | ~۱۶ دقیقه |
| هجرت (۴) / هجرت (۵) | تفسیر سوره نحل | ۹ | عذاب، مهاجرت، أَرْذَلِ الْعُمُرِ، پرندهها | ~۱۶ دقیقه |
و ۱۳۰ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۲) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۱۵ دقیقه |
| تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | مردسالاری | ۱ | تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | ~۱۵ دقیقه |
| ادامه بحث در مورد تم سوره - نقش روانکاوی در تحلیل و نقد مردسالاری | تفسیر سوره نحل | ۷ | انسجام سوره، بررسی نعمتهای الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا | ~۱۴ دقیقه |
| من نکتهای که میخوام بگم اینه که شما اینپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۵ | — | ~۱۴ دقیقه |
| قدرت معطوف به زیبایی در مقابل قدرت معطوف به قدرت | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۱۴ دقیقه |
| quran-sacredپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۴ | — | ~۱۴ دقیقه |
| «بسم الله الرّحمن الرحیم» | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۱۴ دقیقه |
| شرک به عنوان تأثیرگذارترین گناه | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۱۴ دقیقه |
| انحراف سرمایهسالاری در قوم شعیب و انحراف مردسالاری در قوم لوط | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۱۳ دقیقه |
| نقش مؤنثها | تفسیر سوره نحل | ۸ | تفاوت ذکر نعمتها در دو قسمت، نقش مؤنثها، علم، رزق، دو تمثیل | ~۱۳ دقیقه |
| امر و نهیها، توحید و شرک | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۱۲ دقیقه |
| = / نشانه گذاری | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۱ | — | ~۱۲ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و نقش و جایگاه زن در قرآن و روایاتای بر بحث ایمان و اهل کتاب سوره | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۱۲ دقیقه |
| جنبههای مضر فقه فعلی و لزوم ارجاع به فقه یهودی و فلسفه احکام برای استنباط احکام روز | تفسیر سوره نحل | ۱۰ | امت واحده، فقه و استنباط احکام | ~۱۲ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت در انجیل | مسیحیت | ۱۰ | حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد | ~۱۲ دقیقه |
| تعادل: قدرت معطوف به زیبایی | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۱۲ دقیقه |
| نقد فمینیسم رادیکال و تحلیل ساختارهای سلطه | مردسالاری | ۱ | تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | ~۱۱ دقیقه |
| حب دنیا | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۱۱ دقیقه |
| شرح وضعیت بشر از دیدگاه مسیحیت | مسیحیت | ۳ | وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح | ~۱۱ دقیقه |
| مقایسهٔ سرساین و میراکل - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | فلسفه متن مقدس | ۵ | آیه بیّنه، نامگذاری و مفهوم سرساین | ~۱۰ دقیقه |
| خلع نعلین | تفسیر سوره طه | ۲ | صحنه وحی به حضرت موسی (ع) | ~۱۰ دقیقه |
| باز هم حرف از طریقت دارندپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۶ | — | ~۱۰ دقیقه |
| تمثیل ها | یهودیت | ۴ | یادآوری یهودیت، بنیاسرائیل و جامعه دینی | ~۱۰ دقیقه |
| حالا اینکه دقیقاً آن منطقه کجاستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۸ | — | ~۹ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۷) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۹ دقیقه |
| حکومت متعادل: اهرام نفوذناپذیر یا شیشههای جذاب | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۹ دقیقه |
| علت پافشاری روی عدم انسجام سوره | تفسیر سوره نحل | ۷ | انسجام سوره، بررسی نعمتهای الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا | ~۹ دقیقه |
| ابعاد تشریعی نجات | مسیحیت | ۵ | نجاتشناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی | ~۸ دقیقه |
| پایان سوره | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۸ دقیقه |
| حضرت شعیب (ع) | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۸ دقیقه |
| موسیقی سعی کردم بکنم این بود که شبیه همانپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۶ | — | ~۸ دقیقه |
| خانواده | فرقان | ۳ | قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن | ~۸ دقیقه |
| دو نمونه عملی از نسبت حقیقت و زندگی: داستان حضرت موسی و نور | مسیحیت | ۴ | کشف حقیقت، زندگی عملی و سخن خداوند | ~۷ دقیقه |
| شرک، بزرگترین گناه | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۷ دقیقه |
| یهودیت - جلسه ۲۵پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۵ | — | ~۷ دقیقه |
| پرسش و پاسخ درباره رزق، علم و تمثیلهای سوره | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۷ دقیقه |
| در این حال یک خورده من احساس خودم راپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۵ | — | ~۷ دقیقه |
| خاطرهٔ خوب تاریخی ازش یاد بکنن توی اسپانیاستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۶ | — | ~۷ دقیقه |
| جانشین مسیح و راز مصلوبنشدن | مسیحیت | ۲۱ | مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح | ~۷ دقیقه |
| مهاجرت مسیحیان اروپایی به آمریکا و تأسیس تمدن و حکومت نوین | آمریکا | ۴ | دو نگاه متضاد و پایان روایتهای آمریکا | ~۷ دقیقه |
| حالت پیامبران در مواجهه با انکار قومشان / حالت پیامبران در مواجهه با انکار قومشان (۲) | حجر | ۰ | — | ~۷ دقیقه |
| مشکل اعتباریات | روم | ۰ | — | ~۷ دقیقه |
| معنی کلمه رَاعِنَا | تفسیر سوره بقره | ۷ | بخش مؤخره سوره بقره | ~۷ دقیقه |
| پرسش و پاسخ درباره رزق، علم و تمثیلهای سوره | تفسیر سوره نحل | ۸ | تفاوت ذکر نعمتها در دو قسمت، نقش مؤنثها، علم، رزق، دو تمثیل | ~۷ دقیقه |
| دوران مبادله کالا / فرانروایی کاپیتال بدون هیچ هدایتی | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۱ | — | ~۷ دقیقه |
| خبر هدهد از سرزمین سبا | تفسیر سوره نمل | ۲ | قدرت و شگفتی های حکومت سلیمان، علت نام گذاری سوره | ~۷ دقیقه |
| پیروی از هواء | روم | ۰ | — | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ ۲۵ دسامبر و سیاست کلیسا. حالا فرض شده که محول طبیعتی وجود ندارد. | مسیحیت | ۱۸ | اسطورههای مسیحگون و محدودیت اسناد باستانی | ~۷ دقیقه |
| به حضرت ایوب چه چیزی داده میشود؟ | تفسیر سوره صاد | ۷ | سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر | ~۷ دقیقه |
| مطالعه از ابتدای سوره - بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعت | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ فکتهای مشترک تاریخی دربارهٔ مسیحیت نخستین | مسیحیت | ۱۸ | اسطورههای مسیحگون و محدودیت اسناد باستانی | ~۷ دقیقه |
| مروری بر آنچه گذشت | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۷ دقیقه |
| نقطهی عطف تکوینی و تشریعی تاریخ | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۷ دقیقه |
| مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخش | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۶ دقیقه |
| حکمت و ظرافت | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۶ دقیقه |
| حق، محتوای اصلی سوره | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۶ دقیقه |
| یهودیت - جلسه ۸پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۸ | — | ~۶ دقیقه |
| انتظار مسیحا و روایت سکولار | مسیحیت | ۱۹ | فکتهای تاریخی، پولس و شکلگیری مسیحیت | ~۶ دقیقه |
| اسم سوره نمل و وجه تسمیه آن | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۶ دقیقه |
| ریشه اختلاف ایمان و کفر - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۶ دقیقه |
| آغاز بحث - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | یهودیت | ۱۷ | تحریف تورات و وابستگی تاریخی یهودیت | ~۶ دقیقه |
| اصلاح تعریف و نسبد آن با برهان هیوم | فلسفه متن مقدس | ۱ | شکل کلاس، معجزه و نسبت فلسفه با متن مقدس | ~۶ دقیقه |
| چرا اقوام پیامبران پیشین (قبل از حضرت موسی) با وجود معجزات مفهوم پیام را نمیفهمیدند | تفسیر سوره انبیا | ۷ | انبیاء، معجزات و اقوام | ~۶ دقیقه |
| خلق و امر | تفسیر سوره نحل | ۱ | فضای کلی سوره، دوگانگی خلق و امر – تکوین و تشریع، عذاب | ~۶ دقیقه |
| کلیت بخشهای سوره و ساختار آن | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۶ دقیقه |
| حضرت لوط (ع) | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۶ دقیقه |
| انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۵ دقیقه |
| یهودیت - جلسه ۲۴پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۴ | — | ~۵ دقیقه |
| مزایا و معایب امّت واحده قدیمی و اختلاف و انحراف امّتها | تفسیر سوره نحل | ۱۰ | امت واحده، فقه و استنباط احکام | ~۵ دقیقه |
| مروری بر جلسه قبل | تفسیر سوره قصص | ۵ | مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی | ~۵ دقیقه |
| بازسازی سوره | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۵ دقیقه |
| خلع نعلین | تفسیر سوره طه | ۲ | صحنه وحی به حضرت موسی (ع) | ~۵ دقیقه |
| حس اطمینان بخش حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۳ | آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدمها | ~۵ دقیقه |
| کتاب، زبان و هدایت | ابراهیم | ۱ | مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم | ~۵ دقیقه |
| احساس عدم امنیت گاهبهگاه و گذرا | تفسیر سوره یونس | ۳ | آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدمها | ~۵ دقیقه |
| استکبار | تفسیر سوره نحل | ۵ | شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار | ~۵ دقیقه |
| فواید علم گرایی – فواید بی معنایی | جدایی علم از دین | ۱۱ | تبیین عملی و وارونگی داروینی | ~۴ دقیقه |
| مفهومسازی، واژه و نامگذاری | فلسفه متن مقدس | ۵ | آیه بیّنه، نامگذاری و مفهوم سرساین | ~۴ دقیقه |
| چهار مایع گوارا | تفسیر سوره نحل | ۷ | انسجام سوره، بررسی نعمتهای الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا | ~۴ دقیقه |
| خلافت انسان و نسبت آن با مخلوقات | مسیحیت | ۱۴ | خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات | ~۴ دقیقه |
| چه فرقی میکند چند خدا را بپرستیم | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۴ دقیقه |
| نیستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۱ | — | ~۴ دقیقه |
| بدل شریعت: کمک به رفع عامل اصلی کفر، عامل عملی | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۴ دقیقه |
| ادامه بحث تکثرگرایی و مواجهه امت جدید با خارج از فضای ایمانی | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۴ دقیقه |
| تقسیمبندی سوره | تفسیر سوره نحل | ۲ | توضیح تکمیلی تم سوم سوره، تقسیمبندی سوره | ~۴ دقیقه |
| خرق عادت | تفسیر سوره طه | ۲ | صحنه وحی به حضرت موسی (ع) | ~۴ دقیقه |
| نتیجهٔ مقاله و نقدهای کلاس | فلسفه متن مقدس | ۸ | معجزات دینی، تردستی جادویی و انتقال باور | ~۴ دقیقه |
| آیۀ أَرْذَلِ الْعُمُرِ (۵) / آیۀ أَرْذَلِ الْعُمُرِ (۶) | تفسیر سوره نحل | ۹ | عذاب، مهاجرت، أَرْذَلِ الْعُمُرِ، پرندهها | ~۳ دقیقه |
| تَحَجُّر | حجر | ۰ | — | ~۳ دقیقه |
| بازگشت به مسئلهٔ اسطورههای مسیحگون | مسیحیت | ۱۸ | اسطورههای مسیحگون و محدودیت اسناد باستانی | ~۳ دقیقه |
| مروری بر تاریخ انبیاء در عهدین | تفسیر سوره بقره | ۱ | ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سورهی بقره | ~۳ دقیقه |
| دو ایراد اصلی به برهان پنهانی | فلسفه متن مقدس | ۱۲ | پنهانی خدا، کمکاری شناختی و امکانهای انسان | ~۳ دقیقه |
| موسی و نهاد | تفسیر سوره کهف | ۶ | ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستانها و ارتباط آنها با متنهای | ~۳ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر، معجزه، و مروری بر تاریخ انبیاء در عهدین | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۳ دقیقه |
| طوری نمیدانم بگویم که یک جایی به نظر میآیدپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۲۳ | — | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی و چشمانداز: از مردسالاری به پسامردسالاری | یهودیت | ۱۶ | معاد، شریعت و نقش پیامبران در یهودیت | ~۳ دقیقه |
| عربیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۷ | — | ~۳ دقیقه |
| مطالعه از ابتدای سوره - نقد فمینیسم رادیکال و تحلیل ساختارهای سلطه | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۳ دقیقه |
| تقوا و شکرگزاری | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۳ دقیقه |
| برگشت به اول سوره | مائده | ۰ | — | ~۳ دقیقه |
| مسیر ادامه بحث درباره اهل کتاب | مسیحیت | ۲۴ | جمعبندی مسیحشناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت | ~۳ دقیقه |
| نکاتی از جلسه قبل | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۳ دقیقه |
| انسان بالقوه منطقی و معقول است نه بالفعل (یعنی آدمها ابتدا زندگی میکنند و بعد براساس زندگی خود عقایدی را انتخاب میکنند نه برعکس) | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۳ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۶) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۳ دقیقه |
| رابطه بین حیات و آزمایش | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۳ دقیقه |
| محتوای کلی سوره - نقش روانکاوی در تحلیل و نقد مردسالاری | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۳ دقیقه |
| نزول آیات | معجزه چیست؟ | ۱ | کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی | ~۳ دقیقه |
| نزول آیات | یس | ۱ | سورهای برای غفلت زدایی | ~۳ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعت | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۳ دقیقه |
| دلیل تفصیل تمثیل ها: تاکید بر جاذبه حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۳ دقیقه |
| مرز روش علمی و متافیزیک طبیعتگرایانه | فلسفه متن مقدس | ۹ | آیات بینات، طبیعتگرایی و مرز روش علمی | ~۳ دقیقه |
| معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه 'اگر خدا میخواست'، جبر و اختیار و داستان آدم(ع) | تفسیر سوره نحل | ۵ | شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار | ~۳ دقیقه |
| انسان تافتۀ جدا بافته | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۳ دقیقه |
| عبادت راه لازم و نه کافی برای هدایت | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۳ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۵) | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۳ دقیقه |
| خلافت انسان و نسبت آن با مخلوقات | مسیحیت | ۱۰ | حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد | ~۳ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم (۲) | تفسیر سوره صاد | ۶ | کلیت سوره، بخش آغازین سوره، از شهادت به غیب، صبر، خلافت، وهاب | ~۳ دقیقه |
| موروثی بودن، ویژگی مکتب شرک | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۳ دقیقه |
| ۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | مردسالاری | ۳ | تقابلهای دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه | ~۳ دقیقه |
| تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی / تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی (۲) | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۲ دقیقه |
| عملهایی گفتیم بهش بدیمپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | یهودیت | ۷ | — | ~۲ دقیقه |
| اهمیت نسیان در انسان | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۲ دقیقه |
| اطمینان به حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۲ دقیقه |
| برهان وضع شریعت برای مقابله با شریعت شرکآلود | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۲ دقیقه |
| ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - نقش روانکاوی در تحلیل و نقد مردسالاری | فلسفه متن مقدس | ۱۱ | پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس | ~۲ دقیقه |
| توبه | فرقان | ۳ | قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن | ~۲ دقیقه |
| مطالعه از ابتدای سوره - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایهسالاری | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۲ دقیقه |
| لسان عربی | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۲ دقیقه |
| لیبرالیسم، آیا واقعا حد آزادی، آزادی است؟، مثال اول: مواد مخدر و ادامه | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۳ | — | ~۲ دقیقه |
| علم جدید و مسئله معجزه | فلسفه متن مقدس | ۲ | قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه | ~۲ دقیقه |
تفسیر سوره نور
در تفسیر سوره نور، مفهوم «زن» نه بهعنوان یک موضوع منفک، بلکه در بطن شبکهای از مفاهیم مرتبط با جنسیت، خلقت و کمال طرح میشود. مفسر در آغاز، سوره را بهطور کامل بر محور «مفاهیم و احکامی که حول و حوش جنسیت دارند» معرفی میکند (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۳ — اهمیت نکاح مقایسه عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و اسماء الهی واژه محصن) [۳۱]. این تأکید نشان میدهد که برای فهم جایگاه زن در این گفتار، نمیتوان آن را از پرسشهای بنیادین سوره دربارهٔ نسبت میان اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن، خانواده و توالد و تناسل جدا کرد. بهبیان دیگر، «زن» در اینجا یک مقولهٔ انتزاعی نیست، بلکه نقطهٔ کانونی یک نظام معنایی است که غایت آن به آفرینش و حیات گره خورده است.
این پیوند میان زن و آفرینش، با تکیه بر تصویرپردازیهای سوره، ابعادی عمیقتر مییابد. مفسر با اشاره به فراوانی عنصر آب در بخش میانی سوره، آن را با یک حالت ازلی و زنانه مرتبط میداند: «حالت تاریکی بدون نور و پر از آب هست آن حالتی که از توی آن ناخود آگاهی از توی آن چیزهایی که در واقع در وجود زنها شاید غلبه داشته باشد ، آفرینش» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۳ — اهمیت نکاح مقایسه عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و اسماء الهی واژه محصن) [۳۳]. در این برداشت، وجود زن با یک ظرفیت بنیادین برای زایش و خلقت همذات پنداشته میشود؛ ظرفیتی که نه فقط در معنای بیولوژیک، بلکه بهعنوان اصلی وجودی برای خلق حیات و معنا فهم میشود. این تصویر، زن را از یک کنشگر منفعل در روایت آفرینش به خودِ بستر وقوع آن تبدیل میکند.
با این حال، تحلیل مفسر از «زن» در سوره نور به این لایهٔ نمادین محدود نمیماند و وارد سازوکار رابطهٔ زن و مرد بهعنوان مسیری برای کمال و معرفت میشود. او برای توضیح این پویایی، به سراغ تئوری تیپولوژی یونگ میرود و از چهار کارکرد خودآگاهی یعنی تفکر، عاطفه، حس و شهود سخن میگوید. نکتهٔ کلیدی در ارجاع به یونگ، نقد یک سوءبرداشت رایج است: «از این دیاگرام برمیآید که تفکر و عاطفه همترازند، اما مقابل یکدیگرند؛ ولی حس چیزی سطح پایین است و شهود چیزی سطح بالا؛ در حالی که یونگ در این دیاگرام نمیخواهد این را بگوید» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۷ — تطبیق تئوری وحدت دو قطب بر خانواده سالم و نقش عشق در معرفت) [۳۵]. این تصحیح، زمینه را برای فهم رابطهٔ زن و مرد بهعنوان یک تعامل میان دو کلیت متفاوت اما همارز فراهم میکند، نه رابطهای مبتنی بر برتری ذاتی یک قطب بر دیگری.
در این چارچوب، مفسر رابطهٔ عاشقانه و متعالی زن و مرد را بهمثابهٔ فرایندی برای دستیابی به تعادل و در نتیجه، شکوفایی کمالات روحی تبیین میکند. او میپرسد: «بحث کنیم که چگونه این رابطۀ زن و مرد و این بهکمالرسیدن به معرفت» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۷ — تطبیق تئوری وحدت دو قطب بر خانواده سالم و نقش عشق در معرفت) [۳۴]. پاسخ، در بیداری بخشهای خفتهٔ وجود انسان از طریق این مواجهه نهفته است. این دیدگاه، «زن» را نه بهعنوان «دیگری» برای مرد، بلکه بهعنوان موجودی که حامل قابلیتهای وجودی مکمل است، در مرکز یک پروژهٔ مشترک انسانی برای رسیدن به معرفت قرار میدهد. این معرفت، محصول یک دیالکتیک وجودی است که در آن، تفاوتها بهجای ایجاد سلسلهمراتب، به تعادل میانجامند.
این تعادل اما در معرض تهدید نیروهای بیرونی است و سخنران با بازگشت به «پدیدۀ دخالتکردن محیط بیرون در درون خانواده»، لایهٔ اجتماعی بحث را فعال میکند. او با ترسیم دوگانگیای مبتنی بر اسماء الهی، قابلیتهای متمایز اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن را به منابع وجودی متفاوتی وصل میکند: زن به «زیبایی و صفات جمال نامتناهی» و مرد به «قدرتی نامتناهی» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۷ — دوگانگیهای اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن، مفهوم کلمه و آثار دخالت محیط بیرون در خانواده) [۳۷]. این اتصال، بنیان هویت و توانمندی هر یک را توضیح میدهد. در این میان، آنچه برای «زن» حیاتی مینماید، حفظ این پیوند وجودی با منبع جمال و زیبایی در برابر فشارهای اجتماعیای است که میکوشند این تعادل درونی خانواده را برهم زنند.
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن | تفسیر سوره نور | ۱۳ | اهمیت نکاح مقایسه عشق زن و مرد و اسماء الهی واژه محصن | ~۲۶۰ دقیقه |
| نقش رابطه عاشقانه اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن در کمال و معرفتافزایی | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۸۵ دقیقه |
| بنابراینپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | نور | ۱۰ | — | ~۷۰ دقیقه |
| آثار دخالتکردن محیط بیرون در درون خانواده | تفسیر سوره نور | ۱۷ | دوگانگیهای مرد و زن مفهوم کلمه | ~۶۲ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۱۷ | دوگانگیهای مرد و زن مفهوم کلمه | ~۶۲ دقیقه |
| واسطهبودن خانواده بین غیب و شهود | تفسیر سوره نور | ۱۸ | غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل | ~۵۹ دقیقه |
| تفصیل آیه نور | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۵۸ دقیقه |
| حکم و تئوریهای حجاب - بخش ۱ | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۵۰ دقیقه |
| مفهوم کلمه | تفسیر سوره نور | ۱۷ | دوگانگیهای مرد و زن مفهوم کلمه | ~۴۹ دقیقه |
| مبانی روششناختی تفسیر و نسبت آن با عرفان نظری | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۴۶ دقیقه |
| دوگانگی قدرت و زیبایی | تفسیر سوره نور | ۱۸ | غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل | ~۴۳ دقیقه |
| بهتعادلرسیدن اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و آثار و موانع آن | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۴۰ دقیقه |
| چگونه ممکن است لذت جسمانی باعث تعالی، نور و معرفت شود؟ | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۴۰ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۳۹ دقیقه |
| حجاب مقدمۀ نکاح | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۳۷ دقیقه |
| مرور جلسات قبل | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۳۴ دقیقه |
| انحرافات جنسی دوران معاصر و اهمیت سورۀ نور | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۳۱ دقیقه |
| زن و مراتب مختلف زیبایی | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۳۱ دقیقه |
| کاهش اهمیت ابتغای رزق | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۳۱ دقیقه |
| روابط بین اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن: خطر و تعالی | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۲۹ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۲۹ دقیقه |
| مفهوم کلمه و دوگانگیهای زن و مرد | تفسیر سوره نور | ۱۷ | دوگانگیهای مرد و زن مفهوم کلمه | ~۲۷ دقیقه |
| مرور جلسات قبل | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۲۶ دقیقه |
| چهره دریچۀ روح | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۲۵ دقیقه |
| نسبت اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن با سهگانۀ لاکان | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۲۵ دقیقه |
و ۹۴ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مفهوم کلمه و دوگانگیهای زن و مرد | تفسیر سوره نور | ۱۷ | دوگانگیهای مرد و زن مفهوم کلمه | ~۲۴ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن دربارۀچندهمسری | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۲۴ دقیقه |
| حکم و تئوریهای حجاب - بخش ۲ | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۲۲ دقیقه |
| خبپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | نور | ۱۰ | — | ~۲۱ دقیقه |
| تبدیل عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن به نور | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۲۱ دقیقه |
| برنامه درست استپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد. | نور | ۱۰ | — | ~۲۱ دقیقه |
| خلاصه و نتیجۀ مبحث | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۲۰ دقیقه |
| ارادۀ معطوف به قدرت | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۲۰ دقیقه |
| تفاوت فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن بیرونی و درونی بیت | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۱۹ دقیقه |
| تطبیق تئوری اول با بحث خانوادۀ سالم | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۱۹ دقیقه |
| خودمحوری مانع رشد | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۱۹ دقیقه |
| مقدمات بحث دربارۀ فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن سورۀ نور | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۱۹ دقیقه |
| تحلیل نقش عشق در بازگشت انسان به عالم معنا | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۱۸ دقیقه |
| بشارت کلمه الهی به حضرت مریم | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۱۸ دقیقه |
| تئوری وحدت دو قطب (اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن) | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۱۸ دقیقه |
| بخش دوم سوره: آیات الهی | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۱۷ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۱۷ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن دربارۀ ﴿لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ﴾ | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۱۷ دقیقه |
| مرور جلسات قبل (دو تئوری اصلی) - بخش ۱ | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۱۷ دقیقه |
| ارتباط بیت با زن و مادر | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۱۷ دقیقه |
| جمعبندی | تفسیر سوره نور | ۲۵ | مطالب پراکنده و جمعبندی مباحث | ~۱۷ دقیقه |
| رابطۀ نامشروع بین اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۱۷ دقیقه |
| ادامهٔ ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۱۶ دقیقه |
| حکم و تئوریهای حجاب - بخش ۳ | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۱۵ دقیقه |
| حکم و تئوریهای حجاب - بخش ۴ | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۱۴ دقیقه |
| خط قرمزهای بحث | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۱۴ دقیقه |
| بحث دربارۀ تعیین موضوع جلسات بعد | تفسیر سوره نور | ۲۵ | مطالب پراکنده و جمعبندی مباحث | ~۱۴ دقیقه |
| فاصلهگیری از متن و تفاوت با تفسیر روشنفکری دینی | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۱۴ دقیقه |
| ابتغای رزق و ارتقای شغل | تفسیر سوره نور | ۱۸ | غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل | ~۱۴ دقیقه |
| فلسفۀ فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۱۴ دقیقه |
| جنسیت در قرنهای جدید | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۱۳ دقیقه |
| تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۲) / تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۳) | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۱۳ دقیقه |
| جنسیت و فلسفۀ حجاب | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۱۳ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۱۳ دقیقه |
| ادامهٔ کاهش اهمیت ابتغای رزق | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۱۲ دقیقه |
| مدل فانکشنال خودآگاهانۀ یونگ | تفسیر سوره نور | ۲۳ | چقدر سورۀ نور را فهمیدهایم؟ | ~۱۲ دقیقه |
| فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن مردسالارانه دربارۀ کنیز | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۱۲ دقیقه |
| همۀ جهان ساختاری زبانی دارد | تفسیر سوره نور | ۲۴ | جمعبندی مطالب پراکندۀ جلسههای گذشته | ~۱۲ دقیقه |
| تئوری عرفانی اسماء الهی | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۱۱ دقیقه |
| تلخیص بحث بر اساس مدل تقابلهای دوتایی | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۱۱ دقیقه |
| شرح مفصلتر دو تمثیل شرقی و غربی | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۱۰ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات و عرش عظیم | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۱۰ دقیقه |
| عالم معنا و عالم جسم | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۱۰ دقیقه |
| تفاوتهای اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و مسئلۀ حجاب | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۹ دقیقه |
| نکتهای بسیار مهم درباره مسئلۀ محارم | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۹ دقیقه |
| خانواده در سورههای مریم و نور | تفسیر سوره مریم | ۱۸ | وفای اسماعیل و سفارش خانواده | ~۹ دقیقه |
| تعبیر آیۀ شصتویکم سورۀ نور / تعبیر آیۀ شصتویکم سورۀ نور (۲) | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۹ دقیقه |
| بیت، عشق و ابتغای رزق | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۹ دقیقه |
| نقد پایانبندی سوره نور و مقایسه با دیگر سورهها | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۹ دقیقه |
| علت سختگیری فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۹ دقیقه |
| صحنه شهادت زن و شوهر | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۹ دقیقه |
| نکتهای بسیار مهم درباره مسئلۀ محارم | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۸ دقیقه |
| چرایی عدم تحریم صریح بردهداری در اسلام و مقدمات بحث | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۸ دقیقه |
| تعبیر آیۀ شصتویکم سورۀ نور (۳) | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۸ دقیقه |
| تقدس رحم و تشبیه دوران جنینی به بهشت | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۸ دقیقه |
| نادیدهگرفتن برخی از فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن | تفسیر سوره نور | ۷ | بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن | ~۸ دقیقه |
| چقدر بردهداری را درست فهمیدهایم؟ (۱) | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۷ دقیقه |
| وحی | تفسیر سوره نور | ۱۵ | فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام | ~۷ دقیقه |
| تسبیح موجودات، سیر ابرها و نور هدایت | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ بهتعادلرسیدن اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و آثار و موانع آن | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۷ دقیقه |
| دربارۀ افک | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۷ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن | تفسیر سوره نور | ۸ | پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور | ~۷ دقیقه |
| فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن برای حفظ آدمهای نورانی در متن جامعه | تفسیر سوره نور | ۲ | بخش سوم سوره (آیه نور خانواده های نورانی | ~۷ دقیقه |
| نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | تفسیر سوره نور | ۱۵ | فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام | ~۶ دقیقه |
| نگاه به دنیا با دید خداوند | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۶ دقیقه |
| کلمه طیبه و خبیثه | ابراهیم | ۲ | زبان، مفهوم ظلمت و نور | ~۶ دقیقه |
| سکوت پیامبر، گریهٔ عایشه، تأخیر نزول آیات | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۶ دقیقه |
| رابطۀ عشق با معرفت هندی هفت چاکرا | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۶ دقیقه |
| مرور سه قطعۀ گذشته | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۶ دقیقه |
| ارتباط تمثیل آسمانها و زمین با تمثیل شجره و مفهوم شرقی و غربی | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۶ دقیقه |
| عشق به زندگی معنا میدهد | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۶ دقیقه |
| تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۴) | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۶ دقیقه |
| شأن نزول آیات | تفسیر سوره نور | ۲۵ | مطالب پراکنده و جمعبندی مباحث | ~۶ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۲ | بخش سوم سوره (آیه نور خانواده های نورانی | ~۶ دقیقه |
| چرا در اسلام اینقدر حس منفی به بردهداری وجود دارد؟ | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۵ دقیقه |
| نکتۀ مهم در مورد پوشش زنان | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۵ دقیقه |
| چرا جنسیت وجود دارد؟ | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۵ دقیقه |
| موضوع افک چه بود؟ | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۵ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۲) | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۵ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۴ دقیقه |
| تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۴ دقیقه |
| تعبیر آیۀ شصتویکم سورۀ نور | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۴ دقیقه |
| مرور جلسات قبل | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۴ دقیقه |
| دوگانگی قلوب و أبصار | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۳ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۳) / قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۴) | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ کاهش اهمیت ابتغای رزق | تفسیر سوره نور | ۲۲ | مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد | ~۳ دقیقه |
| علت پدیدارشدن واکنشهای اجتماعی | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۳ دقیقه |
| برخورد اسلام با بردهداری | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۱۸ | غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسۀ قبل | تفسیر سوره نور | ۲۰ | مرور جلسۀ قبل و پرسش و پاسخ | ~۳ دقیقه |
| تمثیل نور و معرفت مراتب وجود | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۳ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۳ دقیقه |
| ازدواج از نگاه کتابهای روانشناسی | تفسیر سوره نور | ۱۱ | پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی | ~۲ دقیقه |
| کلام نور است | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۲ دقیقه |
کارکردن زنها در عصر حاضر نمونهای دیگراز هژمونی فرهنگی /…
در تحلیل مدرس، کارکردن زنها در عصر حاضر نه بهعنوان یک انتخاب آزاد در بازار کار، بلکه بهمثابه نمونهای از هژمونی فرهنگی فهم میشود؛ هژمونیای که در آن، سیستمهای قدرت، از جمله سرمایهداری، نه با اجبار آشکار، بلکه با شکلدهی به میل و تعریفِ «زندگی خوب»، افراد را به سمتی میرانند که خود میخواهند. مدرس برای تشریح این سازوکار، از تمثیل یک حزب فرضی در آمریکا استفاده میکند که هدفش ملیکردن سرمایههاست و میگوید: «چنین اتفاقی حتی قابل تصور نیست. سرمایهداران آمریکایی اجازه نمیدهند چنین آدمهایی پیش بیایند» (سرمایهسالاری، جلسه ۲ — کارکردن زنها در عصر حاضر نمونهای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۴]. این «اجازه ندادن» از جنس یک فرمان حکومتی نیست، بلکه از جنس همان هژمونی است که پیش از آنکه کسی بخواهد ساختار را به چالش بکشد، مسیرهای ممکن را از پیش بسته است. در چنین فضایی، ورود گستردهٔ زنان به بازار کار نیز میتواند نه یک رهایی خودآگاه، بلکه پاسخی به یک نیاز سیستماتیک برای تأمین نیروی کار و تعمیق منطق مصرف باشد.
این نگاه به هژمونی، ریشه در فهمی از قدرت دارد که سخنران آن را با اشاره به دستگاه امنیتی آمریکا عینیتر میکند. او با وجود اذعان به وجود «بزرگترین سیستم امنیتی دنیا» شامل CIA و FBI، تأکید میکند که محدودیت اصلی، از جنس کنترل پلیسی صرف نیست (سرمایهسالاری، جلسه ۲ — کارکردن زنها در عصر حاضر نمونهای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۳]. قدرت هژمونیک درست در جایی عمل میکند که شهروند احساس میکند آزادانه انتخاب میکند، غافل از آنکه مختصات انتخابهایش را ساختار از پیش تعیین کرده است. کارکردن زن در این روایت، نمونهٔ بارز چنین انتخابی است: انتخابی که در ظاهر با میل شخصی و برای استقلال مالی انجام میشود، اما در باطن، فرد را در شبکۀ وسیعتری از انتظارات و الزامات سرمایهداری ادغام میکند.
با این حال، سخنران در جای دیگری از گفتارهایش، رویکردی را نقد میکند که به بهانهٔ نقد این هژمونی، هرگونه تمایز میان زن و مرد را انکار میکند. او در بحث از فمینیسم، از «دفاع از تفاوت زنانه» سخن میگوید و همزمان تصریح میکند که نقد او به معنای دفاع از نظامهای پیشامدرن نیست: «مخالفت با سرمایهداری دفاع از فئودالیسم که نیست» (مردسالاری، جلسه ۴ — نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه) [۴۷]. این جمله یک دوگانهٔ سادهانگارانه را میشکند. او نمیخواهد با رد الگوی مدرن کار زن، او را به خانه در ساختار مردسالار سنتی بازگرداند. بلکه میکوشد فضای سومی بگشاید که در آن، بتوان هم از منطق سرمایهداری عبور کرد و هم تفاوتهای وجودی و تکوینی را به رسمیت شناخت، بیآنکه این تفاوتها به نابرابری حقوقی یا اجتماعی تبدیل شوند.
برای فهم بهتر این فضای سوم، تمثیل کوهنوردی مفسر روشنگر است. او هدف از زندگی دینی را مانند صعود به قلهٔ اورست توصیف میکند و شریعت را «مثل آن راهی» میداند که فرد را به آن نقطه میرساند (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۶ — هدف احکام و نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام) [۴۵]. نکتهٔ کلیدی در این تمثیل، ضرورت توافق بر سر «نقشه جغرافیا» است؛ یعنی پذیرش واقعیتهای عینی جهان، از جمله تفاوتهای میان زنان و مردان. اگر کسی این واقعیتها را انکار کند، مانند کسی است که در مسیر کوهنوردی، وجود یک رودخانه را قبول ندارد و در نتیجه نمیتواند درکی از مسیر درست داشته باشد. از این منظر، نقد هژمونی سرمایهداری بر کار زن، نباید به انکار تفاوتهای تکوینی بینجامد، بلکه باید با پذیرش این «جغرافیای» انسانی، به دنبال راهی برای رهایی از سلطهٔ سیستم باشد، نه رهایی از خودِ تفاوت.
مفسر این حساسیت بر تفاوت را حتی در خوانش خود از متون دینی و تاریخ ادیان نیز به کار میگیرد. او در تحلیل شخصیت میریام (خواهر موسی)، به جریان فمینیسم یهودی اشاره میکند که میکوشد نقش این زن را در تاریخ دینی پررنگ کند. او نقل میکند که یک فمینیست، وحی به میریام را متفاوت از وحی مردانه دیده است: «و بعد این سرود را خواند، اینکه زن با تمام وجود و کالبدش به الهام الهی جواب میدهد؛ یعنی این» (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۴ — مریم، اخت هارون) [۳۹]. مفسر این تفسیر را صرفاً به عنوان یک دادهٔ فرهنگی جالب نقل میکند، اما نفس توجه او به این روایت نشاندهندهٔ گشودگیاش به فهمهای متفاوت از تجربهٔ دینی زنانه است. با این حال، او این گشودگی را به سرعت با یک احتیاط روششناختی مهار میکند و میگوید هدفش از نقل این مباحث، اثبات درستی یا نادرستی آنها نیست، بلکه فهم فضای ذهنی همعصران حضرت مریم است.
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| کارکردن زنها در عصر حاضر نمونهای دیگراز هژمونی فرهنگی / مکانیزم تشویق و تنبیه توسط سیستمها / انقیادی س... | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۲ | — | ~۵۵ دقیقه |
| نکته تاریخی در اخت هارون | دفاع عقلانی از دین | ۴۴ | مریم، اخت هارون | ~۲۸ دقیقه |
| مقصد و مسیر | دفاع عقلانی از دین | ۴۶ | احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام | ~۲۱ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۱۸ دقیقه |
| ضرورت وجود خانواده | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۱۸ دقیقه |
| جنینشناسی | دفاع عقلانی از دین | ۳۵ | پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» | ~۱۵ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۵) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۱۵ دقیقه |
| خرده موضوع دور نمیدانم چطور میشود | دفاع عقلانی از دین | ۳۴ | یادآوری جلسات قبل | ~۱۳ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۶) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۱۲ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۲) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۱۲ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۷) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۱۲ دقیقه |
| دیدگاه کلی در مورد شریعت؛ پیشنیاز ضروری قبل از بیان احکام شریعت | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۱۲ دقیقه |
| جایگاه زن در شریعت و احکام نماز | دفاع عقلانی از دین | ۶۱ | بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز | ~۱۱ دقیقه |
| ایرادهای پارادایمیک جریان فعلی فقه | دفاع عقلانی از دین | ۵۰ | احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیشفرضهای پارادایم | ~۱۱ دقیقه |
| مریم خواهر هارون | دفاع عقلانی از دین | ۳۹ | ایراد علمی به فرشته و جن | ~۱۰ دقیقه |
| نیاز به آشناییزدایی در نماز گزاشتن | دفاع عقلانی از دین | ۵۸ | احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی | ~۹ دقیقه |
| دعاکردن برای پدرومادر | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۹ دقیقه |
| زمین شناسی: معنا داشتن پدیده های طبیعی | دفاع عقلانی از دین | ۳۶ | ترور قاسم سلیمانی و زمین شناسی، مسطح بودن زمین | ~۸ دقیقه |
| تفسیر و ضوابط آن | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۸ دقیقه |
| آغاز بحث - مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودی۰ | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۸ دقیقه |
| بینالاذهانی بودن، ملاک اشتباه برای ارزشگذاری تجربه دینی | دفاع عقلانی از دین | ۴۸ | احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هستها | ~۸ دقیقه |
| جمعبندی: تعامل با دیگران | دفاع عقلانی از دین | ۴۷ | احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی | ~۷ دقیقه |
| موضوع جدید: احکام | دفاع عقلانی از دین | ۴۵ | احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت | ~۷ دقیقه |
| انجام بخشی از شریعت بدون درک عقلی آن: مثالی از درخت ممنوعه | دفاع عقلانی از دین | ۴۷ | احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی | ~۷ دقیقه |
| نیاز به آشناییزدایی در نماز گزاشتن | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۷ دقیقه |
و ۵۸ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مخالفین و رقبای مختلف | دفاع عقلانی از دین | ۳ | تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال | ~۷ دقیقه |
| تاریخچهی نظام سرمایه سالاری / بین شروع جهش علمی و شروع انقلاب فرانسه به عنوان نقطهی آغاز سرمایه سالاری... | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۲ | — | ~۷ دقیقه |
| نیاز به آشناییزدایی در نماز گزاشتن | دفاع عقلانی از دین | ۵۱ | احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه | ~۷ دقیقه |
| حیاتیتر بودن شناخت شرایط از احکام شرع | دفاع عقلانی از دین | ۴۹ | احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت | ~۷ دقیقه |
| احکام خانواده | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۶ دقیقه |
| نقش مقایسه شریعت با دیگر طریقتها و شیوههای زندگانی در بحث شریعت، مفهوم آزادی | دفاع عقلانی از دین | ۵۵ | احکام حکومت دینی فقها | ~۶ دقیقه |
| مرز مشخصی بین اخلاق و شریعت (معناگرا) نیست | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۶ دقیقه |
| مرور جلسه گذشته: مسئله حکومت دینی | دفاع عقلانی از دین | ۵۵ | احکام حکومت دینی فقها | ~۶ دقیقه |
| کیهانشناسی و هفتآسمان | دفاع عقلانی از دین | ۲۷ | تعارض علم و متون دینی در گزارههای ناظر به طبیعت | ~۶ دقیقه |
| یاز به آشناییزدایی در نماز گزاشتن | دفاع عقلانی از دین | ۵۸ | احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی | ~۶ دقیقه |
| جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء الهی جلال و جمال | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۶ دقیقه |
| میل به بی عقیدگی | دفاع عقلانی از دین | ۲ | موانع موجود در عقیدهورزی | ~۶ دقیقه |
| ایراد به زمان تعیین جنسیت جنین | دفاع عقلانی از دین | ۳۵ | پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» | ~۶ دقیقه |
| امروز مردم در حداکثر انقیاد در طول تاریخ زندگی میکنند، در حالی که فکر میکنند آزاد هستند. / این آزادی که... | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۲ | — | ~۶ دقیقه |
| گرایشهای تفسیری و ابزار تفسیر | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۶ دقیقه |
| پرسشوپاسخ | دفاع عقلانی از دین | ۴۵ | احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت | ~۶ دقیقه |
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض: جای خالی مسائل اخلاقی بین اصول و فروع دین | دفاع عقلانی از دین | ۶۲ | احکام فقدان نگاه اخلاقی در تبیین شریعت مناسک جمعی نماز جمعه صیام | ~۶ دقیقه |
| پرسشهای مطرح شده درباره احکام و نسبت آن با عقلانیت | دفاع عقلانی از دین | ۴۶ | احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام | ~۶ دقیقه |
| چگونگی ایجاد شرک توسط محیط پرورش | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۶ دقیقه |
| آغاز بحث - نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیت | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۶ دقیقه |
| حفظ نام و نشان و شهرت در ادیان | دفاع عقلانی از دین | ۱۷ | بررسی پدیده تحریف دین | ~۶ دقیقه |
| سیر تاریخی فقه | دفاع عقلانی از دین | ۵۰ | احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیشفرضهای پارادایم | ~۵ دقیقه |
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۵ دقیقه |
| نکاتی درباره عرفان و موانع آن | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۵ دقیقه |
| بررسی یکی بودن اسم پدر حضرت موسی و حضرت مریم | دفاع عقلانی از دین | ۴۴ | مریم، اخت هارون | ~۵ دقیقه |
| ضرورت بررسی انگیزههای تحریف | دفاع عقلانی از دین | ۵۱ | احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه | ~۵ دقیقه |
| بیتوجهی به معنای احکام - برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهان | دفاع عقلانی از دین | ۵۲ | احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف | ~۵ دقیقه |
| ماجرای حضرت سلیمان | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۵ دقیقه |
| بیتوجهی به معنای احکام - مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودی | دفاع عقلانی از دین | ۵۲ | احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف | ~۵ دقیقه |
| تعارض خارج از متن، شبهه حاصل از انتظار خواننده | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۵ دقیقه |
| تفاوت غیر علمی بودن با ضد علمی | دفاع عقلانی از دین | ۳۹ | ایراد علمی به فرشته و جن | ~۵ دقیقه |
| داستان حضرت یوسف(ع) و تحلیل مفهوم عصمت | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۵ دقیقه |
| زمان در شریعت و اوقات نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۸ | احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی | ~۵ دقیقه |
| شبهات درباره شریعت در مقایسه با شبهات درباره حقایق دین، بایدها و نبایدهای رفتاری در اسلام و مقایسه با آمیشها در برابر هستها | دفاع عقلانی از دین | ۴۸ | احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هستها | ~۵ دقیقه |
| دلیل آمدن انبیا | دفاع عقلانی از دین | ۷۱ | نگاهی به مناظرهی دکتر سروش و آقای علیدوست | ~۵ دقیقه |
| تا چه میزان جزئیات برای مسائل در فقه قائل شویم؟ | دفاع عقلانی از دین | ۵۳ | احکام فقه جعفری شاخ و برگ یافتن فقه | ~۵ دقیقه |
| زوج بودن همهچیز | دفاع عقلانی از دین | ۳۵ | پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» | ~۴ دقیقه |
| مسئله اخت هارون | دفاع عقلانی از دین | ۴۴ | مریم، اخت هارون | ~۴ دقیقه |
| رابطهی سرمایه سالاری و آزادی / توهم آزادی | سرمایهسالاری (کاپیتالیسم) | ۲ | — | ~۴ دقیقه |
| اینجا فصلی بیولوژی ساینتیفیک ارورهای مربوط | دفاع عقلانی از دین | ۳۴ | یادآوری جلسات قبل | ~۳ دقیقه |
| شبهات دینی | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۳ دقیقه |
| اهمیت اصلاح روابط بین خانواده و افراد در شریعت اسلامی | دفاع عقلانی از دین | ۶۰ | احکام وسواس بیهوده حول شریعت | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ ترور قاسم سلیمانی | دفاع عقلانی از دین | ۳۶ | ترور قاسم سلیمانی و زمین شناسی، مسطح بودن زمین | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی دربارهی محتوای جلسات | دفاع عقلانی از دین | ۱ | منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟ | ~۳ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۳) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۳ دقیقه |
| اجماع | دفاع عقلانی از دین | ۵۱ | احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه | ~۳ دقیقه |
| اهمیت شناختن شرایط موجود در زمان تشریع احکام | دفاع عقلانی از دین | ۴۹ | احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت | ~۳ دقیقه |
| نقد فمینیسم تشابهطلب و دفاع از تفاوتهای زنانه در برابر سرمایهداری (۸) | مردسالاری | ۴ | نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه | ~۳ دقیقه |
| نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیت | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۳ دقیقه |
| حرم مکه و تفاوت آن با کشورگشایی | تفسیر سوره حج | ۱۰ | حج، جهاد، سیاست زمین و دفاع از مکان عبادت | ~۳ دقیقه |
| داستان آفرینش آدم و هبوط | دفاع عقلانی از دین | ۶۱ | بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز | ~۳ دقیقه |
| ادامهٔ مرور جلسه گذشته: مسئله حکومت دینی | دفاع عقلانی از دین | ۵۵ | احکام حکومت دینی فقها | ~۳ دقیقه |
| صفا و مروه و استمرار مناسک پیش از اسلام | تفسیر سوره حج | ۱۱ | اخلاق جنگ، دفاع دینی و حدود خشونت مأذون | ~۳ دقیقه |
| حج و قبله | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی محتوای جلسات و نسبت دین و عقلانیت | دفاع عقلانی از دین | ۱ | منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟ | ~۳ دقیقه |
| عوارض تبدیل شدن شرع به اصول والد و تنبلی در تعقل | دفاع عقلانی از دین | ۴۸ | احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هستها | ~۲ دقیقه |
| زمان در شریعت، اوقات نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۸ | احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی | ~۲ دقیقه |
| تاثیرپذیری در برابر شبهات | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۲ دقیقه |
داستان افرینش و خانواده
در تحلیل جایگاه «زن» در گفتارها، نقطهٔ عزیمت مفسر نه یک حکم فقهی مجرد، که یک روایت بنیادین انسانشناختی است: داستان آفرینش. او این داستان را نه بهمثابهٔ یک گزارش تاریخی، که در مقام یک چارچوب فلسفی برای فهم کلیت شریعت و از جمله احکام خانواده به کار میگیرد. به بیان خود او، «داستان آفرینش یک داستان فلسفی انسانشناسی در قرآن است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۸ — احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش) [۴۸]. این جمله نشان میدهد که تصور از انسان، غایت خلقت، و جایگاه او در هستی، همگی پیش از ورود به جزئیات احکام، در این داستان شکل میگیرند. در نتیجه، هر بحثی دربارهٔ زن و خانواده، در این دستگاه فکری، ناگزیر باید با مختصات این داستان سنجیده شود و نمیتوان آن را صرفاً محصول شرایط اجتماعی یا تاریخی دانست.
گسترش این منطق به حوزهٔ شریعت، پیوندی ساختاری میان داستان آفرینش و احکام خانواده برقرار میکند. او تصریح میکند که هم احکام فردی و هم احکام اجتماعی را «سعی کردم با داستان آفرینش توضیح بدهم» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۸ — احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش) [۴۹]. این تلاش برای توضیح، حاکی از آن است که احکام خانواده در نگاه او، تجلی انضمامی همان روایت کلان هبوط و هدایت هستند. داستان با هبوط انسان به زمین پایان مییابد، اما با وعدهٔ هدایت، مسیر بازگشتی ترسیم میشود که در آن، التزام به شریعت، خود نوعی جبران هبوط و حرکت به سوی وضعیتی بیحزن و خوف است. در این بستر، نهاد خانواده و نقشهای درون آن، بخشی از این مسیر هدایتشده تلقی میشوند، نه قراردادی صرفاً اجتماعی.
با این حال، هنگام ورود به مصادیق روایی، با تنشی آشکار میان این چارچوب آرمانی و نحوهٔ حضور زنان در متن مقدس مواجه میشویم. مفسر خود به این تنش اذعان دارد و از «غیبت زنها» در قرآن سخن میگوید: «به غیر از حضرت مریم، ما شخصیت زن در قرآن که روایت بشود، نداریم. همه در حاشیه هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۳ — اهمیت شروع داستان یوسف) [۵۴]. این غیبت، پرسشی جدی پیش میکشد: اگر داستان آفرینش یک روایت جهانشمول انسانی است، چرا تجربهٔ زیسته و کنشگری زنان در متن مقدس، تا این حد در حاشیه قرار گرفته است؟ پاسخ سخنران این پرسش را با ارجاع به بحث نبوت پاسخ میدهد و آن را بیربط به «شأن و شئونات زن و مرد» میداند، اما این پاسخ، تنش میان مرکزیت مفهومی خانواده و حاشیهای بودن روایی زنان را حل نمیکند، بلکه آن را به عنوان یک ویژگی ساختاری متن میپذیرد.
این تنش در تحلیل داستان یوسف و ماجرای زلیخا ابعاد تازهای پیدا میکند. مفسر با ظرافت، دو توطئهٔ اصلی داستان را در برابر هم قرار میدهد: «ي اول مطلقا مردانه است و توطئه ي دوم مطلقا زنانه. کمی» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف) [۵۲]. او سپس به تفاوت ماهوی این دو اشاره میکند: مردان به فکر حذف فیزیکی یوسف (کشتن یا انداختن در چاه) هستند، حال آنکه زنان با حیلهای متفاوت، «آبرویش را بردند». این تقابل، تصویری پیچیده از عاملیت زنانه ترسیم میکند که قدرت آن نه در خشونت مستقیم، که در تصرف روایت و حیثیت اجتماعی دیگری است. با این حال، مفسر از ورود به تحلیل عمیقتر این تفاوت اکراه دارد و با خنده میگوید: «میترسم وارد بحث اش شوم»، که نشان از آگاهی او به حساسیتها و لایههای تفسیری چالشبرانگیز این مقایسه دارد.
نکتهٔ قابل تأمل در همین داستان، تغییر موضع یوسف در قبال توطئهٔ زنانه است. برخلاف انتظار انتقامجویانه، یوسف از زندان خارج نمیشود تا ابتدا بیگناهیاش اثبات شود. مفسر این رفتار را چنین تفسیر میکند: «نفع اين زن هاست، چون فريب شيطان را خوردند، یوسف نميخواهد از اينها انتقام بگيرد. حضار» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، مرور اجمالی آیات ابتدایی سوره یوسف) [۵۱]. در این خوانش، کنش زنان نه ناشی از شرارت ذاتی، که محصول فریب خوردن از شیطان فهم میشود. این تفسیر، از یک سو بار اخلاقی ماجرا را تعدیل میکند و از سوی دیگر، عاملیت مستقل زنانه را در چارچوبی از اغواگری شیطانی محصور میسازد. یوسف با خودداری از انتقام، بهدنبال حفظ آبروی آنهاست، اما این بزرگواری، خود بر وجود یک نابرابری ضمنی دلالت دارد: این یوسف است که میبخشد و این زنان هستند که نیازمند بخشایشاند.
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| داستان آفرینش و خانواده | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۳۲ دقیقه |
| وابستگی زنان به حیات، مانع کمال در زنان | تفسیر سوره یوسف | ۶ | قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! | ~۳۱ دقیقه |
| داستان آفرینش، حبوط و انسانشناسی | مسیحیت | ۹ | حبوط، انسانشناسی و مسئله گناه در مسیحیت | ~۲۷ دقیقه |
| نقش شیطان در داستان یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۱۰ | نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف (نقش شیطان در داستان) | ~۲۶ دقیقه |
| مفاهیم رمزی موجود در داستان مریم | تفسیر سوره مریم | ۱۱ | عبودیت عیسی و سفارش صلوة | ~۲۲ دقیقه |
| آیا داستان یوسف یک داستان مردانه است؟ | تفسیر سوره یوسف | ۳ | اهمیت شروع داستان یوسف | ~۱۷ دقیقه |
| تربیت موسی در قصر توسط دشمنان خود | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۱۷ دقیقه |
| ضعف در مواجهه با متن قرآن و نقد تفسیر سنتی | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۱۷ دقیقه |
| داستان حضرت ایوب | تفسیر سوره صاد | ۴ | نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب | ~۱۵ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۱۵ دقیقه |
| بیان جنبههای دراماتیک دو داستان اول سوره: | تفسیر سوره مریم | ۷ | بشارت فرزند پاک به مریم | ~۱۵ دقیقه |
| تناقض در پست مدرنیسم و فمنیسم | تفسیر سوره یوسف | ۳ | اهمیت شروع داستان یوسف | ~۱۴ دقیقه |
| تمکین حضرت یوسف در مقابل حضرت موسی | تفسیر سوره قصص | ۴ | دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون | ~۱۳ دقیقه |
| جمع بندی داستان اصلی سوره (۲) | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۱۲ دقیقه |
| برگزیدن حضرت مریم (ع) و تولد حضرت مسیح (ع) بهعنوان خلیفه خدا: پاسخی به اعتراض ملائکه زمان خلقت انسان | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۱۲ دقیقه |
| جمع بندی داستان اصلی سوره (۳) / جمع بندی داستان اصلی سوره (۴) | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۱۱ دقیقه |
| نقطه عطف / نقطه عطف (۲) | تفسیر سوره یوسف | ۲ | بررسی داستان یوسف به عنوان یک متن ادبی | ~۱۱ دقیقه |
| مروری مختصر بر داستان تا آیه ۵۷ | تفسیر سوره یوسف | ۱۳ | مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف (تکرار رویای پادشاه | ~۹ دقیقه |
| عالم تکوین در عالیترین شکل و تولد انسانهای برجسته: قهرمانهای اصلی داستان زن هستند که سرچشمه | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۹ دقیقه |
| ادامه داستان آفرینش و انسانشناسی، روش نقد مکتبها و سنجش ادعاها | مسیحیت | ۱۱ | یهودیت، شریعت و سنجش تاریخی مسیحیت | ~۹ دقیقه |
| نذر مادر حضرت مریم (ع) (همسر عمران) | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۹ دقیقه |
| مثال ۲ - اثبات قضیه گراف تام | تفسیر سوره کهف | ۸ | متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین | ~۹ دقیقه |
| محوریت نگاه کلی به شریعت در جلسات جاری | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۸ دقیقه |
| زلیخا نقطه مقابل مریم | تفسیر سوره یوسف | ۶ | قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! | ~۸ دقیقه |
| اصلاح ژنتیکی و دخالت تکوینی خداوند در نسل بشر | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۸ دقیقه |
و ۴۴ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| داستان آفرینش، نقش ابلیس و تاریخچه جوامع دینی | دفاع عقلانی از دین | ۶۴ | احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه | ~۸ دقیقه |
| ارتباط داستان موسی و خضر با اصحاب کهف و ساختار سوره | تفسیر سوره کهف | ۳ | ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها | ~۷ دقیقه |
| داستان آفرینش، حبوط و انسانشناسی | مسیحیت | ۸ | روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان | ~۷ دقیقه |
| سه پرده نمایش خضر و موسی | تفسیر سوره کهف | ۵ | وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان | ~۷ دقیقه |
| نقش هارون | تفسیر سوره طه | ۴ | داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) | ~۷ دقیقه |
| عالم تکوین در عالیترین شکل و تولد انسانهای برجسته | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۷ دقیقه |
| صحنهٔ غرق شدن پسر پیامبر خدا، نوح | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۷ دقیقه |
| اعلام نتیجهی داستان در ابتدای داستان و توجهدادن مخاطب به چگونگی روند داستان | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۷ دقیقه |
| ورود مجدد برادران به داستان (آیات ۵۸ تا ۶۲) | تفسیر سوره یوسف | ۱۳ | مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف (تکرار رویای پادشاه | ~۷ دقیقه |
| روابط و موقعیتهای اجتماعی پیامبران بین مردم | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۷ دقیقه |
| اهمیت شروع داستان | تفسیر سوره یوسف | ۳ | اهمیت شروع داستان یوسف | ~۷ دقیقه |
| خلاصه داستان | تفسیر سوره طه | ۴ | داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) | ~۷ دقیقه |
| مقایسه داستان مریم و زکریا در سورههای مریم و آلعمران | تفسیر سوره مریم | ۱۱ | عبودیت عیسی و سفارش صلوة | ~۷ دقیقه |
| ترجمه آیه ۴۴ ص | تفسیر سوره صاد | ۵ | تکمیل داستان ایوب بررسی داستانهای سوره از نظر میزان اتکا به فرامتنها | ~۶ دقیقه |
| نکات ضمنی داستان | تفسیر سوره نمل | ۲ | قدرت و شگفتی های حکومت سلیمان، علت نام گذاری سوره | ~۶ دقیقه |
| جمع بندی داستان اصلی سوره (۵) | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۶ دقیقه |
| آیه مباهله و تناظر آلعمران و آلعبا | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۶ دقیقه |
| داستان قارون | تفسیر سوره قصص | ۴ | دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون | ~۶ دقیقه |
| نکات کلی برای فهم داستان | تفسیر سوره یوسف | ۱ | نگاه کلی به سوره | ~۶ دقیقه |
| مقدمه | تفسیر سوره یوسف | ۱۵ | صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف | ~۶ دقیقه |
| داستان ثمود | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۶ دقیقه |
| آغاز داستان سلیمان و اعطای علم از جانب خداوند و ملکه صبا | دفاع عقلانی از دین | ۶۵ | احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ | ~۶ دقیقه |
| سناریوی دوم در تحلیل داستان حضرت داوود | تفسیر سوره صاد | ۴ | نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب | ~۶ دقیقه |
| کتاب ایوب | تفسیر سوره صاد | ۴ | نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب | ~۶ دقیقه |
| رفتار یعقوب هم در جهت با خواست یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۱۴ | قسمت پایانی داستان، بازگشت برادران | ~۵ دقیقه |
| پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳) | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۵ دقیقه |
| بررسی داستان آفرینش در قرآن و مقایسه با تورات - بخش ۲ | دفاع عقلانی از دین | ۵۶ | احکام اندک بودن ایدههای مربوط به اقتصاد در شریعت | ~۵ دقیقه |
| ورود یوسف به مصر | تفسیر سوره یوسف | ۶ | قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! | ~۵ دقیقه |
| جنبههای تشریعی و تکوینی سلسلهٔ انبیا و پاکسازی قومها | تفسیر سوره هود | ۵ | شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر | ~۴ دقیقه |
| ارتباط بین داستان ها و متن ها | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۴ دقیقه |
| معرفی یوسف به برادرانش | تفسیر سوره یوسف | ۱۵ | صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف | ~۴ دقیقه |
| آیات میانی و پایانی سوره، پیوند داستانها و جایگاه زن | تفسیر سوره طه | ۷ | نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی | ~۴ دقیقه |
| تولد حضرت مسیح | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۳ دقیقه |
| واقعی یا تمثیلی بودن داستان ها - بخش ۱ | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۳ دقیقه |
| ادامه بررسی اینکه شریعت ما را به چه سمتی میبرد بر اساس داستان آفرینش | دفاع عقلانی از دین | ۵۵ | احکام حکومت دینی فقها | ~۳ دقیقه |
| تفسیر عرفانی داستان حضرت ابراهیم(ع) و معنای نمادین قربانی | تفسیر سوره مریم | ۲۵ | گردآوری منکران و نجات پرهیزکاران | ~۳ دقیقه |
| اعتزال مؤمنین | تفسیر سوره کهف | ۴ | بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف | ~۳ دقیقه |
| بررسی تئوری دریای سیاه در زمینه طوفان نوح | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۳ دقیقه |
| داستان لوط | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۳ دقیقه |
| تأثیر حضرت زکریا (ع) از حضرت مریم (ع) و درخواست فرزند پاک | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۳ دقیقه |
| ظلم فرعون به بنی اسرائیل | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۳ دقیقه |
| داستان حضرت ابراهیم(ع) در سوره انعام | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۲ دقیقه |
| داستان یوسف و زلیخا | تفسیر سوره یوسف | ۶ | قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! | ~۲ دقیقه |
| نقش برادر کوچکتر (بنیامین) در داستان | تفسیر سوره یوسف | ۱ | نگاه کلی به سوره | ~۲ دقیقه |
عیسی و ایده جهانی تولد
در گفتارهای مربوط به ادامه داستان حضرت ابراهیم، مفهوم «زن» مستقیماً از خلال یک الگوی روایی در قرآن طرح میشود که در آن، تولد یک شخصیت با یک رسالت جهانی گره میخورد. مفسر برای روشنکردن این الگو، ابتدا به سراغ داستان ابراهیم و اسماعیل میرود و به لحظهٔ ساخت کعبه اشاره میکند: «در کوره زمین به حضرت ابراهیم و اسماعیل داد که اینجارو بسازن و پاکیزه نگردارن برای که هر که وظیفه کاملا عمومی جهانیه اتجاه میشود» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۲۰ — ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات) [۶۰]. در این تصویر، اسماعیل در کنار پدرش در حال انجام کاری است که مخاطب آن تمام بشریت است، و همین مشارکت او را به «کاندید رسالت جهانی» تبدیل میکند. نکتهٔ کلیدی در این روایت، حضور یک زن یعنی هاجر نیست، بلکه غیاب اوست؛ مفسر با حذف کامل مادر از صحنه، تمرکز را بر رابطهٔ پدر و پسر و وظیفهای میگذارد که از مسیر این رابطهٔ عمودی تعریف میشود.
این غیاب اما تصادفی نیست و با سرنوشت رسالت اسماعیل پیوند میخورد. او توضیح میدهد که پس از این ماجرا، رسالت اسماعیل دیگر جهانی نیست و «فقط رسالتش محدود شده به همه افرادی که اطرافش زندگی میکنند و انگار دیگر آن کاری که باید انجام میداده را انجام نداده؛ رسالت جمعانی ندارد» [۶۱]. اینجا یک گسست رخ میدهد: اسماعیل از یک افق جهانی به یک افق محلی سقوط میکند. اگر الگوی تولد جهانی را در غیاب مادر و در نسبت پدر-پسر جستجو کنیم، آنگاه شکست اسماعیل را میتوان بهمثابهٔ ناتوانی در حفظ آن پیوند عمودی بدون واسطهٔ مادرانه فهمید. مفسر این ایده را با اشاره به حضرت موسی بسط میدهد و میگوید: «در حالت اونمونی درشتی من میخواهم مشابهی را سعی کنم بگویم که برای حضرت موسی برعکسش در واقع اتفاق افتاده» [۶۱]. این تقارن معکوس نشان میدهد که الگوی تولد و رسالت، یک ساختار دوگانه دارد و جایگاه زن در این ساختار، نه بهعنوان یک شخصیت فعال، بلکه بهعنوان یک شرط زمینهای برای تحقق یا عدم تحقق رسالت پسر فهمیده میشود.
در ادامه، مفسر از داستان موسی برای توضیح یک ویژگی دیگر استفاده میکند: تکرار. او میگوید: «شاید تکرار شده تنهایی داستانهای قرآن داستانهایی که برای حضرت موسی وحی میشود که از بالاتنی سرکانسها داستان از آدم و هوا بارها و بارها تکرار میشود» [۶۲]. این تکرار، داستان موسی را از یک روایت خطی تاریخی خارج میکند و آن را به یک الگوی ازلی نزدیک میسازد. در این الگوی تکراری، «آدم و هوا» بهعنوان زوج نخستین حضور دارند، اما باز هم این حضور در خدمت یک ساختار تکرارشونده است که محور آن، وحی به یک پیامبر مذکر است. زن در این چرخهٔ تکرار، بخشی از یک صحنهٔ ثابت است که هر بار برای پیشبردن داستان پیامبر بازآفرینی میشود، بیآنکه خودش عاملیت روایی مستقلی داشته باشد.
این الگوی تکرارشونده، زمینه را برای ورود به بحث عیسی فراهم میکند. تولد عیسی از مریم، نقطهٔ اوج ایدهٔ «تولد جهانی» است، زیرا در اینجا زن نه غایب است و نه صرفاً بخشی از یک صحنهٔ تکراری، بلکه خودش محور تولد است. اما مفسر این داستان را در امتداد همان الگوی پیشین میخواند: تولدی که از مسیر یک زن رخ میدهد، اما رسالت را به پسر (عیسی) منتقل میکند. تنش اصلی اینجاست که مریم، برخلاف هاجر، در متن قرآن حضور دارد، اما این حضور، او را از ساختار عمودی پدر-پسر خارج نمیکند. مفسر با کنار هم گذاشتن داستان اسماعیل و موسی و عیسی، در واقع یک طیف میسازد: از غیاب کامل زن (هاجر) تا حضور کامل او (مریم)، اما در هر دو سر طیف، رسالت نهایی از آنِ پسر است.
برای فهم عمیقتر این ساختار، سخنران در بخش دیگری از گفتارها به مفهوم «آرکتایپ» یونگی متوسل میشود. او توضیح میدهد که «یک آرکتایپ پدر و مادر وجود دارد که شما با آن متولد میشوید. این مفهوم مثل این است که یک مفهوم اصلی توی ذهن ما نقش بسته و بعداً شما در خارج، پدر و مادر خودتان را تشکیل میدهید و میگذارید توی» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۲۰ — ادامهٔ بحث سلسلهٔ انبیا) [۶۷]. این ایده نشان میدهد که نسبت پدر و مادر در ذهن، پیش از تجربهٔ واقعی شکل گرفته است. در این چارچوب، پدر «قانون را ورز میدهد، قدرتمند است» و مادر «منش شور و لطف است» [۶۷]. اگر این آرکتایپها را بر الگوی تولد جهانی تطبیق دهیم، روشن میشود که چرا رسالت همواره از مسیر پدر (یا پسر در نسبت با پدر) تعریف میشود: قانون و قدرت، عناصر ضروری یک رسالت جهانیاند، در حالی که شور و لطف مادرانه، اگرچه برای تولد ضروری است، اما در ساختار نهایی رسالت، به حاشیه میرود.
گفتارها
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ادامه داستان حضرت ابراهیم | تفسیر سوره مریم | ۲۰ | ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات | ~۲۰ دقیقه |
| الله، رحمان و نامهای الهی | تفسیر سوره مریم | ۲۴ | انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش | ~۲۰ دقیقه |
| ادامهٔ بحث سلسلهٔ انبیا | تفسیر سوره مریم | ۲۰ | ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات | ~۱۹ دقیقه |
| اسماعیل، خانواده و صادقالوعد بودن - بخش ۱ | تفسیر سوره مریم | ۲۲ | سلام و روزی در بهشت موعود | ~۱۸ دقیقه |
| وضع حمل مریم و آرزوی مرگ توسط او | تفسیر سوره مریم | ۸ | رنج زایمان و تسلای الهی | ~۱۳ دقیقه |
| «مرد» مفهوم فرزندش را میسازد و «زن» خود کودک را | تفسیر سوره مریم | ۱۲ | اختلاف در عیسی و روز حسرت | ~۱۳ دقیقه |
| تفاوت دیدگاه عرفانی و علمی | تفسیر سوره مریم | ۴ | بشارت یحیی و اجابت دعا | ~۱۲ دقیقه |
| قیامت در سوره مریم - بخش ۲ | تفسیر سوره مریم | ۲۹ | نفی فرزند برای خدای رحمن | ~۱۲ دقیقه |
| بارداری از دید فروید و یونگ | تفسیر سوره مریم | ۱۳ | صداقت ابراهیم و گفتوگوی پدر | ~۱۲ دقیقه |
| ذبح: اسحاق یا اسماعیل | تفسیر سوره مریم | ۱۸ | وفای اسماعیل و سفارش خانواده | ~۱۱ دقیقه |
| پایان | تفسیر سوره مریم | ۶ | کنارهگیری مریم و خلوت شرقی | ~۱۱ دقیقه |
| غیبت مسیح و تشابه با غیبت امام | تفسیر سوره مریم | ۱۷ | موهبت هارون برای یاری موسی | ~۱۰ دقیقه |
| خلاصهای از روند طی شده | تفسیر سوره مریم | ۶ | کنارهگیری مریم و خلوت شرقی | ~۸ دقیقه |
| وراثت نبوت در نسل ابراهیم | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۸ دقیقه |
| اسماعیلِ سورهٔ مریم (۳) / اسماعیلِ سورهٔ مریم (۴) | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۸ دقیقه |
| یافتههای جدید علمی | تفسیر سوره مریم | ۴ | بشارت یحیی و اجابت دعا | ~۷ دقیقه |
| جمعبندی بحث انبیا و فصوص | تفسیر سوره مریم | ۲۷ | ادعای مال و فرزند در آینده | ~۷ دقیقه |
| عالم مُثُل افلاطون | تفسیر سوره مریم | ۴ | بشارت یحیی و اجابت دعا | ~۷ دقیقه |
| دنیا منتظر مریم بود، نه مسیح!! | تفسیر سوره مریم | ۱۳ | صداقت ابراهیم و گفتوگوی پدر | ~۷ دقیقه |
| مدلی از تولد و نقش پدر و مادر در آن | تفسیر سوره مریم | ۱۲ | اختلاف در عیسی و روز حسرت | ~۷ دقیقه |
| وجود احساسات عمیق در سوره | تفسیر سوره مریم | ۱ | پیوند کهف و مریم در عبادت رب | ~۶ دقیقه |
| جمعبندی نگاه سوره به آخرت | تفسیر سوره مریم | ۲۸ | عهد با رحمن و بیاعتباری شفاعت | ~۶ دقیقه |
| عکسالعمل مریم در برابر پیام رسول | تفسیر سوره مریم | ۸ | رنج زایمان و تسلای الهی | ~۶ دقیقه |
| خلاصهی آنچه در جلسهی قبل گفته شد | تفسیر سوره مریم | ۲ | محور رحمانیت و صلوة در مریم | ~۶ دقیقه |
| انسان کامل، نبوت و ولایت | تفسیر سوره مریم | ۲۴ | انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش | ~۶ دقیقه |
و ۲۹ گفتار دیگر
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| روال کلی سوره مریم | تفسیر سوره مریم | ۱ | پیوند کهف و مریم در عبادت رب | ~۶ دقیقه |
| روایتهای یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۲) / روایتهای یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۳) / روایتهای یهو... | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۶ دقیقه |
| احسان به والدین و حدود اطاعت | تفسیر سوره مریم | ۲۰ | ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات | ~۶ دقیقه |
| عکسالعمل مریم در برابر پیام رسول | تفسیر سوره مریم | ۸ | رنج زایمان و تسلای الهی | ~۶ دقیقه |
| تعارض علم و دین | تفسیر سوره مریم | ۲ | محور رحمانیت و صلوة در مریم | ~۶ دقیقه |
| پایان عجیب بخش میانی سوره: نام نبردن از حضرت عیسی و حضرت مریم در ذکر انبیاء | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۵ دقیقه |
| اخت هارون؛ این هارون همان هارون است!! | تفسیر سوره مریم | ۹ | روزه سکوت و بازگشت مریم | ~۵ دقیقه |
| توصیف مکانیسم هایی برای بارداری که غیر علمی | تفسیر سوره مریم | ۱۳ | صداقت ابراهیم و گفتوگوی پدر | ~۵ دقیقه |
| مسیح، معصومیت و ولایت مطلقه | تفسیر سوره مریم | ۱۶ | اخلاص موسی و ندای طور | ~۵ دقیقه |
| تم تاریخی سورهی مریم | تفسیر سوره مریم | ۲ | محور رحمانیت و صلوة در مریم | ~۵ دقیقه |
| فصوصالحکم و نسبت پیامبران با اسماء | تفسیر سوره مریم | ۲۴ | انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش | ~۵ دقیقه |
| اسماء الهی و تاریخ انبیا | تفسیر سوره مریم | ۲۱ | توبه و ایمان در باغهای عدن | ~۴ دقیقه |
| قیامت در سورهی مریم - بخش ۱ | تفسیر سوره مریم | ۲۹ | نفی فرزند برای خدای رحمن | ~۴ دقیقه |
| مقایسه ی بین عیسی و یحیی | تفسیر سوره مریم | ۱۳ | صداقت ابراهیم و گفتوگوی پدر | ~۴ دقیقه |
| عیسی و مریم در عرفان اسلامی | مسیحیت | ۲۲ | امت دینی، عرفان اسلامی و انحرافهای مسیحی | ~۴ دقیقه |
| مجادله ابراهیم و عذاب قوم لوط | تفسیر سوره مریم | ۱۸ | وفای اسماعیل و سفارش خانواده | ~۴ دقیقه |
| اهل کتاب و نسبت ادیان ابراهیمی - بخش ۲ | تفسیر سوره مریم | ۲۲ | سلام و روزی در بهشت موعود | ~۴ دقیقه |
| عکسالعمل مریم در برابر پیام رسول | تفسیر سوره مریم | ۸ | رنج زایمان و تسلای الهی | ~۳ دقیقه |
| معنی دار بودن عالم | تفسیر سوره مریم | ۵ | پاکی و نیکوکاری یحیی | ~۳ دقیقه |
| نسبت زمان، قیامت و محتوای سوره | تفسیر سوره مریم | ۲۷ | ادعای مال و فرزند در آینده | ~۳ دقیقه |
| رضایت الهی و رسالت محدود - بخش ۲ | تفسیر سوره مریم | ۲۲ | سلام و روزی در بهشت موعود | ~۳ دقیقه |
| ادریس، الیاس و حفظ رسالت | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی دربارهٔ قربانی شدن مسیح | تفسیر سوره مریم | ۱۶ | اخلاص موسی و ندای طور | ~۳ دقیقه |
| ادریس، الیاس و حفظ رسالت | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۳ دقیقه |
| ابراهیم، پدر و آغاز رسالت جهانی | تفسیر سوره مریم | ۱۷ | موهبت هارون برای یاری موسی | ~۳ دقیقه |
| روایتهای یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۳ دقیقه |
| چگونه از آیات به ساختار میرسیم | تفسیر سوره مریم | ۲۶ | آیات روشن و فریب جلوه دنیا | ~۳ دقیقه |
| اسماعیل، خانواده و صادقالوعد بودن - بخش ۲ | تفسیر سوره مریم | ۲۲ | سلام و روزی در بهشت موعود | ~۳ دقیقه |
| اسماعیلِ سورهٔ مریم | تفسیر سوره مریم | ۱۹ | ادریس و سجده پیامبران رحمن | ~۳ دقیقه |
تحلیل کلان یکپارچه
در تحلیل کلان گفتارهای مدرس، «زن» نه بهعنوان یک مفهوم یکپارچه، بلکه همچون میدانی از تنشهای حلنشده ظاهر میشود؛ میدانی که در آن، منطق روانکاوی، روششناسی فقهی، روایتهای تاریخی-دینی، و نقد فرهنگی به هم میرسند، اما لزوماً به یک تصویر واحد تن نمیدهند. نقطهٔ آغاز این روایت چندلایه را میتوان در تحلیل روانکاوانهٔ مدرس از نیچه یافت، جایی که «زن» اساساً یک مقولهٔ بیرونی نیست، بلکه نامِ بخشِ انکارشدهای از روان مردانه است. مدرس با تکیه بر مفهوم «سایهٔ عظیم»، نشان میدهد که چگونه یک «مردانگی سرکوبشده» و «واقعیتهای زنانه»ای که انکار میشوند، خود را در هیئت ستایش اغراقآمیز از قدرت و ضدیت با ضعف بروز میدهند: «این مدام انگار ضعفایی در بودی یک نفر باشد هی شدت بگیره و هی این آدم انکار بکند و نبینه و برخلافش سر بکنی که یک جوری از خودش یک تصور واهٔ بسازه که جبران بکند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه) [۱]. در این چارچوب، زن نه یک موجود مستقل، که نشانهای از یک فقدان درونی است که بازگشتش به شکل تناقضهای فکری و لحنی رخ میدهد. این تحلیل، اگرچه در بستر روانکاوی فردی طرح میشود، اما به سرعت از حد یک آسیبشناسی شخصی فراتر میرود و به پرسشی روششناختی میرسد: «خود این سایه بزرگ داشتن شاید مهمتر از این باشد که محتواش آن سایه چیست؟ » (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه) [۳]. این گزاره، کل بحث را به سطحی دیگر میبرد و نشان میدهد که تناقضهای درونی یک متفکر، صرفنظر از ریشههای زندگینامهایشان، چگونه منطق اثر او را شکل میدهند.
این سازوکار جبرانِ فقدان، در تحلیل مدرس از «مردسالاری فرهنگی» ابعادی اجتماعی و تاریخی پیدا میکند. او توضیح میدهد که چگونه فقدان قدرت واقعی در ساختار اجتماعی، به تولید فرهنگیای میانجامد که در آن مردانگی بهطور نمادین ستایش میشود: «جور ایجاد فرهنگ. راحتتر از اعمال قدرت و زیرورو کردن این است که شما با ایجاد فرهنگ سعی کنید که این کمبود را جبران میکنید. چه فرهنگی؟ این» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیبهای تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۸]. این فرهنگ جبرانی، همان چیزی است که سخنران «مردسالاریِ به معنای فرهنگی» مینامدش و آن را مستقیماً به بحث نیچه بازمیگرداند؛ ستایش نیچه از قدرت و لحن ضد-ضعف او نیز در این خوانش، نه نشانهٔ قدرت واقعی، که نشانهٔ همان جبران فرهنگیای است که از یک شکاف درونی خبر میدهد. با این حال، مدرس دامنهٔ این تحلیل را به زنان نیز گسترش میدهد و از «زنِ اکسالهمنش» سخن میگوید که در غیاب قدرت بیرونی، خود به کنشگری برای کسب قدرت تبدیل میشود: «این موجودیت در دنیا چه میکند؟ زن یک اکسالهمنشِ غیر. در واقع، طبیعی که انجام میدهد این است که خودش به دنبال قدرت است یعنی، اگر در بیرون پیدا نکند مثل» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیبهای تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۹]. این تقارن نشان میدهد که مسئلهٔ اصلی برای سخنران، ذات زن یا مرد نیست، بلکه سازوکاری است که در آن، هر دو سوی این دوگانه، در مواجهه با فقدان، به خلق جانشینهای نمادین و فرهنگی روی میآورند. اینجا «زن» دیگر صرفاً موضوع نگاه مردانه یا بخش سرکوبشدهٔ روان مرد نیست؛ او نیز در همان بازی فقدان و جبران شرکت دارد.
اما این تصویر روانکاوانه و فرهنگی، هنگامی که در کنار تحلیلهای فقهی و تاریخی مفسر از جایگاه زن در قرآن قرار میگیرد، تنشی آشکار را نمایان میکند. در مواجهه با پرسش از احکام مربوط به زنان، مفسر بحث را نه با دفاع از یک حکم مشخص، بلکه با ترسیم یک اصل روششناختی آغاز میکند: تمایز میان احکام عبادی و احکام اجتماعی. او توضیح میدهد که «همه چيزهايي كه در قرآن درباره مسائل اجتماعي آمده هر چقدر كه مثلاً احكامي كه جنبه اقتصادي دارند، ما مي توانيم سلسله مراتبي قائل بشويم از نظر چيزهايي كه تغيير كردند. هرچقدر شما به مسائل رواني و عميق بشر نزديك بشويد اينها چيزهايي هستند كه ثابت مانده و تغيير نكرده اند» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۱۳ — مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف) [۱۲]. این تمایز، کلید فهم موضع اوست: هرچه یک حکم به ساختارهای اقتصادی و اجتماعی گره خورده باشد، به تبع تغییر آن ساختارها، امکان بازنگری در آن وجود دارد. برای عینیسازی این منطق، مدرس مستقیماً به سراغ نمونهٔ بردهداری میرود و الغای آن را نه محصول یک روشنگری اخلاقی ناگهانی، که پیامد منطقی دگرگونی در ابزار تولید معرفی میکند: «در دنيا چگونه برده داري از بين رفت؟ انقلاب صنعتي شد، كارخانه باز كردند، پوزيشن هاي كاري جديد به وجود آمد كه مي شد كارمند روزمزد استخدام كرد. بنابراين كارگر مادام العمر به نظر مي آمد كه زياد جالب نيست. درحالي كه در يك محيط كشاورزي اصلاً كارگر روزمزد معني ندارد» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۱۳ — مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف) [۱۳]. این استدلال نشان میدهد که اگر یک حکم شرعی در بستر چنین ضرورت اقتصادیای صادر شده باشد، با از بین رفتن آن ضرورت، موضوع حکم نیز منتفی میشود. این منطقِ تاریخی-اقتصادی، بیآنکه نامی از آن برده شود، مستقیماً به مسئلهٔ تنبیه بدنی زنان در آیهٔ نشوز تسری مییابد و آن را در ردیف همان احکام اجتماعیِ وابسته به ساختار مردسالارانهٔ کهن قرار میدهد.
اما مفسر یک گام فراتر میرود و کل ساختار معرفتیای که این احکام را تولید کرده به چالش میکشد. او دنیای کنونی را «به شدت مردانه» توصیف میکند و میگوید: «انگار با نصف موجودیت انسان، فرهنگ ما ساخته شده است و تحت تأثیر سنتهایی قرار داریم که اصلاً متوجه آن نیستیم؛ تصور مخالف آن را هم نمیتوانیم بکنیم» (مقدمهای بر فهم قرآن، جلسه ۶ — والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم) [۱۵]. این گزاره، بحث را از سطح یک حکم فقهی خاص به سطح یک بحران معرفتشناختی فراگیر میبرد. مشکل فقط یک آیه نیست، بلکه این است که کل میراث فکری و فرهنگی بشر، از جمله خوانشهای سنتی از دین، با نیمی از ظرفیت انسانی (یعنی صرفاً با ارزشها و نگاه مردانه) ساخته شده و نیمهٔ دیگر، یعنی تجربه و نگاه زنانه، در آن غایب است. در چنین بستری، سخنران فمینیسم را نه به عنوان یک جنبش سیاسی صرف، که به مثابه یک ضرورت معرفتی برای جبران این کاستی تاریخی ارزیابی میکند و از افق آیندهاش امیدوار است که «یک چیز با ارزشی در آن طرف هست که کشف نشده است» (مقدمهای بر فهم قرآن، جلسه ۶ — والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم) [۱۶]. این «چیز با ارزش کشفنشده» دقیقاً همان بخش غایب از انسانیت است که میتواند خوانشهای دینی و اجتماعی را از چنگ یکجانبهنگری تاریخی نجات دهد.
با این حال، این گشودگی نظری به سوی افقهای تازه، در خودِ متن گفتارها با مقاومتهایی از جنس دیگر مواجه میشود. مفسر خود به «غیبت زنها» در قرآن اذعان دارد و میگوید: «به غیر از حضرت مریم، ما شخصیت زن در قرآن که روایت بشود، نداریم. همه در حاشیه هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۳ — اهمیت شروع داستان یوسف) [۵۴]. این غیبت، پرسشی جدی پیش میکشد: اگر داستان آفرینش یک روایت جهانشمول انسانی است و اگر فمینیسم یک ضرورت معرفتی برای کشف نیمهٔ غایب انسانیت، چرا تجربهٔ زیسته و کنشگری زنان در متن مقدس، تا این حد در حاشیه قرار گرفته است؟ پاسخ سخنران این پرسش را با ارجاع به بحث نبوت میدهد و آن را بیربط به «شأن و شئونات زن و مرد» میداند، اما این پاسخ، تنش میان مرکزیت مفهومی خانواده و حاشیهای بودن روایی زنان را حل نمیکند، بلکه آن را به عنوان یک ویژگی ساختاری متن میپذیرد. این تنش در تحلیل داستان یوسف و ماجرای زلیخا ابعاد تازهای پیدا میکند، جایی که مفسر با ظرافت، دو توطئهٔ اصلی داستان را در برابر هم قرار میدهد: «ي اول مطلقا مردانه است و توطئه ي دوم مطلقا زنانه. کمی» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف) [۵۲]. او سپس به تفاوت ماهوی این دو اشاره میکند: مردان به فکر حذف فیزیکی یوسف هستند، حال آنکه زنان با حیلهای متفاوت، «آبرویش را بردند». این تقابل، تصویری پیچیده از عاملیت زنانه ترسیم میکند که قدرت آن نه در خشونت مستقیم، که در تصرف روایت و حیثیت اجتماعی دیگری است. با این حال، مفسر از ورود به تحلیل عمیقتر این تفاوت اکراه دارد و با خنده میگوید: «میترسم وارد بحث اش شوم»، که نشان از آگاهی او به حساسیتها و لایههای تفسیری چالشبرانگیز این مقایسه دارد.
این احتیاط در تحلیل عاملیت زنانه، در بحث از کارکردن زنان در عصر حاضر نیز به شکلی دیگر ظاهر میشود. در اینجا، مفسر کارکردن زنها را نه بهعنوان یک انتخاب آزاد، بلکه بهمثابه نمونهای از هژمونی فرهنگی فهم میکند؛ هژمونیای که در آن، سیستمهای قدرت، از جمله سرمایهداری، نه با اجبار آشکار، بلکه با شکلدهی به میل و تعریفِ «زندگی خوب»، افراد را به سمتی میرانند که خود میخواهند. او برای تشریح این سازوکار، از تمثیل یک حزب فرضی در آمریکا استفاده میکند که هدفش ملیکردن سرمایههاست و میگوید: «چنین اتفاقی حتی قابل تصور نیست. سرمایهداران آمریکایی اجازه نمیدهند چنین آدمهایی پیش بیایند» (سرمایهسالاری، جلسه ۲ — کارکردن زنها در عصر حاضر نمونهای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۴]. این «اجازه ندادن» از جنس یک فرمان حکومتی نیست، بلکه از جنس همان هژمونی است که پیش از آنکه کسی بخواهد ساختار را به چالش بکشد، مسیرهای ممکن را از پیش بسته است. در چنین فضایی، ورود گستردهٔ زنان به بازار کار نیز میتواند نه یک رهایی خودآگاه، بلکه پاسخی به یک نیاز سیستماتیک برای تأمین نیروی کار و تعمیق منطق مصرف باشد. با این حال، سخنران در جای دیگری از گفتارهایش، رویکردی را نقد میکند که به بهانهٔ نقد این هژمونی، هرگونه تمایز میان زن و مرد را انکار میکند. او از «دفاع از تفاوت زنانه» سخن میگوید و همزمان تصریح میکند که نقد او به معنای دفاع از نظامهای پیشامدرن نیست: «مخالفت با سرمایهداری دفاع از فئودالیسم که نیست» (مردسالاری، جلسه ۴ — نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه) [۴۷]. این جمله یک دوگانهٔ سادهانگارانه را میشکند و میکوشد فضای سومی بگشاید که در آن، بتوان هم از منطق سرمایهداری عبور کرد و هم تفاوتهای وجودی و تکوینی را به رسمیت شناخت، بیآنکه این تفاوتها به نابرابری حقوقی یا اجتماعی تبدیل شوند.
برای فهم بهتر این فضای سوم، تمثیل کوهنوردی مفسر روشنگر است. او هدف از زندگی دینی را مانند صعود به قلهٔ اورست توصیف میکند و شریعت را «مثل آن راهی» میداند که فرد را به آن نقطه میرساند (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۶ — هدف احکام و نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام) [۴۵]. نکتهٔ کلیدی در این تمثیل، ضرورت توافق بر سر «نقشه جغرافیا» است؛ یعنی پذیرش واقعیتهای عینی جهان، از جمله تفاوتهای میان زنان و مردان. اگر کسی این واقعیتها را انکار کند، مانند کسی است که در مسیر کوهنوردی، وجود یک رودخانه را قبول ندارد و در نتیجه نمیتواند درکی از مسیر درست داشته باشد. از این منظر، نقد هژمونی سرمایهداری بر کار زن، نباید به انکار تفاوتهای تکوینی بینجامد، بلکه باید با پذیرش این «جغرافیای» انسانی، به دنبال راهی برای رهایی از سلطهٔ سیستم باشد، نه رهایی از خودِ تفاوت. این حساسیت بر تفاوت، در تحلیل مفسر از شخصیت میریام (خواهر موسی) نیز به کار گرفته میشود، جایی که او با گشودگی، تفسیر یک فمینیست یهودی را نقل میکند که وحی به میریام را متفاوت از وحی مردانه دیده است: «و بعد این سرود را خواند، اینکه زن با تمام وجود و کالبدش به الهام الهی جواب میدهد؛ یعنی این» (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۴ — مریم، اخت هارون) [۳۹]. مفسر این تفسیر را صرفاً به عنوان یک دادهٔ فرهنگی جالب نقل میکند، اما نفس توجه او به این روایت نشاندهندهٔ گشودگیاش به فهمهای متفاوت از تجربهٔ دینی زنانه است، هرچند این گشودگی را به سرعت با یک احتیاط روششناختی مهار میکند.