→ بازگشت به فهرست ارجاعات

صفحهٔ ارجاع · مفاهیم بنیادی

زن

زن از ارجاع‌های مفاهیم بنیادی است که در این صفحه از راه ۱۰۸۹ بخش مرتبط و حدود ۱۱۵۶۰ دقیقه گفتار پیگیری می‌شود.

واحدها: دقیقه = زمان تقریبی گفتار؛ گفتار = بخش دارای پیوند مستقیم به جلسه؛ همهٔ اعداد با رقم Latin آمده‌اند.

معرفی

زن یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در تاریخ اندیشه بشری است که همواره در پیوند با دوگانه‌های طبیعت و فرهنگ، جسم و روح، و فرد و جامعه فهم شده است. این مفهوم تنها به جنسیت زیستی اشاره ندارد، بلکه لایه‌های عمیقی از معنا را در خود جای داده که در طول تاریخ، از اسطوره‌های آفرینش تا نظریه‌های روان‌کاوی معاصر، پیوسته در حال بازتعریف بوده است. در متون مقدس، زن هم‌چون حوا، نماد آغاز و هم‌زمان نماد وسوسه و هبوط ظاهر می‌شود؛ تصویری که ردپای آن را در بسیاری از روایت‌های فرهنگی می‌توان دنبال کرد. این دوگانگی در گفتار نیچه نیز به شکلی دیگر نمایان می‌شود، آن‌جا که زنانگی را با نیروهای زندگی‌بخش و در عین حال با فریب و ظاهر پیوند می‌زند و تناقض‌های بنیادین آن را در برابر حقیقت‌جویی مطلق مردانه قرار می‌دهد.

در سپهر ادیان ابراهیمی، جایگاه زن همواره موضوع تأمل و مناقشه بوده است. قرآن در سوره‌های متعددی، از جمله سوره نور و سوره نساء، به تفصیل به روابط زن و مرد، احکام نکاح، و مفاهیمی چون محصنات پرداخته است. تفسیر این آیات نشان می‌دهد که چگونه مفاهیمی مانند حصن و احصان، فراتر از معنای ظاهری زنان شوهردار، به نوعی صیانت درونی و تعالی اخلاقی اشاره دارند. در همین زمینه، بحث‌هایی چون برده‌داری و آیه نشوز، یا پرسش از چرایی عدم جواز قضاوت زنان در برخی تفاسیر فقهی، نشان‌دهنده تنش میان متن مقدس، سنت تفسیری مردسالار، و پرسش‌های معاصر درباره عدالت جنسیتی است. داستان آفرینش و خانواده نیز به‌عنوان هسته اصلی این گفتارها، الگویی از رابطه مکمل زن و مرد را ترسیم می‌کند که در آن خانواده واسطه‌ای میان غیب و شهود، و بستر رشد معرفت عاشقانه معرفی می‌شود.

در دوران مدرن، با ظهور سرمایه‌داری و تحولات اقتصادی، مفهوم کار زنان به عرصه‌ای برای تحلیل هژمونی فرهنگی بدل شده است. اشتغال زنان در عصر حاضر، از یک سو نماد استقلال و عاملیت فردی، و از سوی دیگر نمونه‌ای از انقیاد در برابر نظام‌های تشویق و تنبیه سرمایه‌دارانه تحلیل می‌شود. این نظام‌ها با تعریف نقش‌های اجتماعی و اقتصادی، زنان را در ساختارهایی قرار می‌دهند که اگرچه ظاهراً رهایی‌بخش می‌نمایند، اما می‌توانند به اشکال جدیدی از سلطه و ازخودبیگانگی بینجامند. این تنش میان رهایی و انقیاد، پژواک همان دوگانگی کهنی است که در اسطوره‌ها و متون مقدس نیز دیده می‌شود.

روان‌کاوی، به‌ویژه در سنت فرویدی و پسافرویدی، لایه‌های دیگری از مفهوم زن را آشکار ساخته است. در این دیدگاه، زن نه یک ذات ثابت، بلکه موضعی در ساختار نمادین فرهنگ است که همواره با مسئله فقدان و میل تعریف می‌شود. جلسات روان‌کاوی و فرهنگ، با بررسی آثاری چون سینمای هالیوود و روایت‌های آن، نشان می‌دهند که چگونه بازنمایی زن در فرهنگ عامه، میان کلیشه‌های «زن اول» و «زن دوم» در نوسان است و این بازنمایی‌ها خود بخشی از مکانیسم شکل‌دهی به ناخودآگاه جمعی به شمار می‌روند. هم‌زمانی یونگی و نمادهای کهن‌الگویی نیز دریچه‌ای به فهم زن به‌عنوان آنیما، عنصر مادینه روان مردانه، و پیوند آن با فرایند تفرد می‌گشایند.

زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچه

در تحلیل روان‌کاوانه‌ای که مدرس از نیچه به دست می‌دهد، «زن» نه به‌عنوان یک موضوع بیرونی، بلکه به‌مثابهٔ یک ردّ درونی در ساختار روانی فیلسوف ظاهر می‌شود. نقطهٔ عزیمت این است که در گفتار نیچه، یک «مردانگی سرکوب‌شده» و «واقعیت‌های زنانه»‌ای وجود دارد که انکار می‌شوند، اما همین انکار، خود را در هیئت ستایش اغراق‌آمیز از قدرت و ضدیت با ضعف بروز می‌دهد [۱]. سخنران این وضعیت را ذیل مفهوم «سایهٔ عظیم» توضیح می‌دهد؛ سایه‌ای که نیچه نمی‌خواهد با آن مواجه شود و همین اجتناب، به بزرگ‌تر شدن آن دامن می‌زند: «این مدام انگار ضعفایی در بودی یک نفر باشد هی شدت بگیره و هی این آدم انکار بکند و نبینه و برخلافش سر بکنی که یک جوری از خودش یک تصور واهٔ بسازه که جبران بکند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچه) [۱]. بنابراین، زن در این چارچوب، نامِ بخشِ انکارشده‌ای از روان است که بازگشتش به شکل تناقض‌های فکری و لحنی رخ می‌دهد.

این انکار اما فقط یک عارضهٔ شخصی نیست؛ مدرس آن را به یک تیپ روان‌کاوانه تبدیل می‌کند که ردّش را در کل آثار نیچه می‌توان دنبال کرد. ویژگی این تیپ آن است که فرد با واقعیت‌های وجودی خود روبه‌رو نمی‌شود و در عوض، تصویری واهی از خود می‌سازد تا کمبود را جبران کند [۱]. در این میان، محتوای دقیق سایه شاید کمتر از خودِ «بزرگ بودن سایه» اهمیت داشته باشد. او تصریح می‌کند: «خود این سایه بزرگ داشتن شاید مهمتر از این باشد که محتواش آن سایه چیست؟ » (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچه) [۳]. این گزاره، تحلیل را از حد یک آسیب‌شناسی زندگی‌نامه‌ای فراتر می‌برد و به پرسشی روش‌شناختی می‌رساند: تناقض‌های درونی یک متفکر، صرف‌نظر از ریشه‌های زندگی‌نامه‌ای‌شان، چگونه منطق اثر او را شکل می‌دهند؟ پاسخ مدرس این است که شکاف درونی، خود را در قالب یک «تصور واهی» جبرانی آشکار می‌کند؛ تصوری که در آن، قدرت و مردانگی چنان برجسته می‌شوند که ردّ پای فقدانشان را فاش می‌کنند.

برای فهم بهتر این سازوکار، سخنران در بخش دیگری از گفتارها به سراغ مفهوم «مردسالاری فرهنگی» می‌رود و توضیح می‌دهد که چگونه فقدان قدرت واقعی در ساختار اجتماعی، به تولید فرهنگی‌ای می‌انجامد که در آن مردانگی به‌طور نمادین ستایش می‌شود. او می‌گوید: «جور ایجاد فرهنگ. راحت‌تر از اعمال قدرت و زیرورو کردن این است که شما با ایجاد فرهنگ سعی کنید که این کمبود را جبران می‌کنید. چه فرهنگی؟ این» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیب‌های تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۸]. این فرهنگ جبرانی، همان چیزی است که مدرس «مردسالاریِ به معنای فرهنگی» می‌نامدش: ستایش تخیلی از قدرتی که در واقعیت از دست رفته است. این تحلیل، مستقیماً به بحث نیچه بازمی‌گردد؛ زیرا ستایش نیچه از قدرت و لحن ضد-ضعف او را نیز می‌توان نه نشانهٔ قدرت واقعی، بلکه نشانهٔ همان جبران فرهنگی دانست که از یک شکاف درونی خبر می‌دهد. زن در این معادله، نمایندهٔ همان ضعفی است که باید انکار شود تا تصویر واهی مردانگی حفظ گردد.

با این حال، مدرس دامنهٔ این تحلیل را به زنان نیز گسترش می‌دهد و از «زنِ اکساله‌منش» سخن می‌گوید. در شرایطی که زن در جهان بیرونی نمی‌تواند قدرتی را که به دنبالش است بیابد، خود به کنشگری برای کسب قدرت تبدیل می‌شود: «این موجودیت در دنیا چه می‌کند؟ زن یک اکساله‌منشِ غیر. در واقع، طبیعی که انجام می‌دهد این است که خودش به دنبال قدرت است یعنی، اگر در بیرون پیدا نکند مثل» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیب‌های تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۹]. اینجا دیگر زن صرفاً موضوع نگاه مردانه یا بخش سرکوب‌شدهٔ روان مرد نیست؛ او نیز در همان بازی فقدان و جبران شرکت دارد. این تقارن نشان می‌دهد که مسئلهٔ اصلی برای سخنران، ذات زن یا مرد نیست، بلکه سازوکاری است که در آن، هر دو سوی این دوگانه، در مواجهه با فقدان، به خلق جانشین‌های نمادین و فرهنگی روی می‌آورند.

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچهروانکاوی و فرهنگ۹۶~۱۶۴ دقیقه
اکبر عبدی، زن اول و زن دومروانکاوی و فرهنگ۵۱~۱۶۰ دقیقه
جمع‌بندی مسیر و پیشنهاد ادامهروانکاوی و فرهنگ۹۴~۱۰۸ دقیقه
قواعد روایت، هالیوود و شکستن انتظار مخاطبروانکاوی و فرهنگ۱۵ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری~۷۲ دقیقه
زن‌ها در فرهنگ مردسالارمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۵۱ دقیقه
آنیما، عشق و شکست رابطهٔ زناشوییروانکاوی و فرهنگ۸۱~۵۰ دقیقه
مردسالاری در فرهنگ غربمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۴۸ دقیقه
چهارشنبه‌سوری و حضور آزارنده آنیماروانکاوی و فرهنگ۸۱~۳۹ دقیقه
مردسالاری فرهنگی و تحقیر کارهای زنانهروانکاوی و فرهنگ۴۲~۳۲ دقیقه
مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگیروانکاوی و فرهنگ۵۷~۳۲ دقیقه
مرگ مادر و قطع ارتباطروانکاوی و فرهنگ۴۸~۳۲ دقیقه
تکمله دربارهٔ تفریط امروز و افراط سنتیروانکاوی و فرهنگ۵۲~۳۲ دقیقه
تمدن، قانون و محدودشدن بدنروانکاوی و فرهنگ۵۷~۳۲ دقیقه
گسترش نفوذ فرهنگروانکاوی و فرهنگ۴۲~۳۱ دقیقه
ناسمردسالاری۲سرمایه‌سالاری، پدرسالاری و درمان ریشه‌ای فرهنگ~۲۸ دقیقه
از چهارشنبه‌سوری تا درباره الیروانکاوی و فرهنگ۸۱~۲۸ دقیقه
انسمردسالاری۲سرمایه‌سالاری، پدرسالاری و درمان ریشه‌ای فرهنگ~۲۸ دقیقه
تجربه‌ی عشق و ازدواج تقریبی بدون تشکیل خانواده (وسایل ضدبارداری)روانکاوی و فرهنگ۴۱~۲۶ دقیقه
نگاه یونگ به دین، عرفان شرقی و روان‌شناسی زنانهروانکاوی و فرهنگ۳۱~۲۶ دقیقه
پیوند فیلم‌ها و تداوم مسئلهٔ آنیماروانکاوی و فرهنگ۸۳~۲۶ دقیقه
نیمهٔ دوم و مسئلهٔ دروغروانکاوی و فرهنگ۸۳~۲۴ دقیقه
دیالوگ، دوربین و اطلاعات ناقصروانکاوی و فرهنگ۸۳~۲۴ دقیقه
پول، سرمایه و تقارن قدرتروانکاوی و فرهنگ۵۷~۲۴ دقیقه
مثال «زیبایی آمریکایی»: ناهم‌هنگی شخصیت زنروانکاوی و فرهنگ۴۶~۲۳ دقیقه
بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زنروانکاوی و فرهنگ۳۹~۲۳ دقیقه
و ۳۲۶ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
جمع‌بندی و مسیر جلسهٔروانکاوی و فرهنگ۸۰~۲۳ دقیقه
بوچ، Gold Watch و قهرمان آمریکاییروانکاوی و فرهنگ۷۲~۲۱ دقیقه
شکل مشاوره‌ها شاهد تجربی وجود تفاوت‌هاروانکاوی و فرهنگ۳۹~۲۱ دقیقه
جمع‌بندی مباحث ناخودآگاه و بازگشت به مفاهیم اصلیروانکاوی و فرهنگ۷۷~۲۰ دقیقه
تغییر رفتار طبیعی در اثر سلطه‌ی فرهنگ (قدیمی یا جدید؟)روانکاوی و فرهنگ۳۶~۲۰ دقیقه
فرزندان آینده و تنهایی نیچهروانکاوی و فرهنگ۱۰۰~۱۹ دقیقه
بازگشت به مسئلهٔ اصلیروانکاوی و فرهنگ۸۳~۱۹ دقیقه
نامتعادل شدن فرهنگ بشریمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۱۸ دقیقه
جزئیات شلختگی و بدن هامونروانکاوی و فرهنگ۶۷~۱۸ دقیقه
گفت‌وگوی حضار دربارهٔ زن اول و زن دومروانکاوی و فرهنگ۴۹~۱۸ دقیقه
خانواده، اشرافیت و میل به تمایزروانکاوی و فرهنگ۸۸~۱۸ دقیقه
استقلال اقتصادی، عاملی برای تضعیف خانواده‌هاروانکاوی و فرهنگ۴۲~۱۸ دقیقه
چند نکته مقدماتی پیش از بازگشت به «هامون»روانکاوی و فرهنگ۶۴~۱۸ دقیقه
پرسش‌هاروانکاوی و فرهنگ۴۱~۱۷ دقیقه
دریدا، باشلار و مرگ مؤلفروانکاوی و فرهنگ۹۷~۱۷ دقیقه
دین به‌عنوان دستورعمل روانیروانکاوی و فرهنگ۳۱~۱۷ دقیقه
فردانیت، ناخودآگاه و راهنمای درونیروانکاوی و فرهنگ۹۸~۱۷ دقیقه
تأکیدهای تکمیلی پیش از ادامهٔ جلسهٔ بعدروانکاوی و فرهنگ۸۲~۱۷ دقیقه
پرسش دربارهٔ تصعید و ارزش‌گذاریروانکاوی و فرهنگ۸۵~۱۶ دقیقه
تسلط بیمارگونه‌ی ناخودآگاهی به خودآگاهیروانکاوی و فرهنگ۴۱~۱۶ دقیقه
سلف، مسیح و فرافکنیروانکاوی و فرهنگ۹۸~۱۶ دقیقه
کدام اروپا؟روانکاوی و فرهنگ۴۱~۱۶ دقیقه
دفاع از آشفتگی ساختاری فیلمروانکاوی و فرهنگ۶۱~۱۶ دقیقه
گم شدن مفاهیم مردانگی و زنانگیروانکاوی و فرهنگ۴۲~۱۵ دقیقه
کدام طبیعی‌تر است دنیای مدرن یا دنیای سنتی؟روانکاوی و فرهنگ۳۶~۱۵ دقیقه
الی، نامزدی و حق تصمیمروانکاوی و فرهنگ۸۲~۱۵ دقیقه
خانواده، جنسیت و ساختار روانی در بستر زبانروانکاوی و فرهنگ۸۳~۱۵ دقیقه
پادزهرهای فرهنگی برای آسیب‌های تمدنروانکاوی و فرهنگ۵۷~۱۵ دقیقه
آنیموسروانکاوی و فرهنگ۳۰~۱۵ دقیقه
اعادهٔ حیثیت و اتهام نادرست در سینمای فرهادیروانکاوی و فرهنگ۷۸~۱۵ دقیقه
نظر، عشق بی‌مالکیت و محدودیت‌های دراماتیک فیلمروانکاوی و فرهنگ۷۸~۱۵ دقیقه
نماد حیوانات در رویا، گربه و واکنش عاطفیروانکاوی و فرهنگ۵۰~۱۴ دقیقه
بازگشت به نقد آثار هنریروانکاوی و فرهنگ۳۳~۱۴ دقیقه
ریتم، تدوین و نمونهٔ فیلم ساراروانکاوی و فرهنگ۶۰~۱۴ دقیقه
تکملهٔ کوتاه دربارهٔ علم، آنیموس و تفاوت با هنرروانکاوی و فرهنگ۵۲~۱۴ دقیقه
رابطهٔ اعلا و فیروزه با جزئیاتروانکاوی و فرهنگ۷۹~۱۴ دقیقه
مثال «زیبایی آمریکایی»: ناهم‌هنگی شخصیت زن (۲)روانکاوی و فرهنگ۴۶~۱۳ دقیقه
ریاکاری مذهبی یا وسوسه مذهبی؟ تحلیل فیلم شوکران و نقد کاملروانکاوی و فرهنگ۷۳~۱۳ دقیقه
جولز، وینسنت و حرفه‌ای‌گری - بخش ۳روانکاوی و فرهنگ۷۲~۱۳ دقیقه
فرافکنی و جهان درونی در نگاه یونگیروانکاوی و فرهنگ۹۰~۱۳ دقیقه
موضوع اصلی مقاله: زنان دیگر به خانواده پایبند نیستندروانکاوی و فرهنگ۴۱~۱۳ دقیقه
مردسالاری در فرهنگ غربتفسیر سوره یوسف۵روابط مادر و فرزند، آیین تشرف باستانی~۱۳ دقیقه
درونی یا بیرونی بودنروانکاوی و فرهنگ۲۳~۱۳ دقیقه
کلمه در فرهنگ قرآنتفسیر سوره یوسف۷مبانی دوگانیهای مردانه و زنانه، مسیح کلمه‌ی خدا، یوسف و زلیخا~۱۳ دقیقه
حصن ویژگی ذاتی زنان است، نه زاییدۀ فرهنگتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه~۱۲ دقیقه
نمونهٔ اختلاف تفسیری دربارهٔ نیهیلیسم نیچهروانکاوی و فرهنگ۹۶~۱۲ دقیقه
شکل گیری جنسیت مردانه با فرهنگ – سندروم پیتر پنتفسیر سوره یوسف۸آیین تشرف در عصر ما، مردسالاری در تفسیر احکام~۱۲ دقیقه
خشونت، سنت و شکست مردانهروانکاوی و فرهنگ۶۷~۱۲ دقیقه
مرگ روان پیشروانکاوی و فرهنگ۹۹~۱۲ دقیقه
معنای «زن درون» و «مرد درون»روانکاوی و فرهنگ۶۴~۱۲ دقیقه
بازگشت به نیچهروانکاوی و فرهنگ۹۵~۱۲ دقیقه
caring در مرد و nursing در زنروانکاوی و فرهنگ۳۶~۱۲ دقیقه
ادامهٔ بحث: دو محورِ رشد و جنسیتروانکاوی و فرهنگ۶۷~۱۲ دقیقه
رابطه عاشقانه، آن طور که بودروانکاوی و فرهنگ۴۱~۱۲ دقیقه
توضیح علت ایجاد مردسالاری در مدل دو قطبی جذب و دفعروانکاوی و فرهنگ۳۸~۱۲ دقیقه
کار منتقد و مسئله ارزش‌گذاریروانکاوی و فرهنگ۸۱~۱۲ دقیقه
پیش‌بینیهای خوشبینانه یونگروانکاوی و فرهنگ۴۲~۱۲ دقیقه
گناه، جبران و ساختار شخصیتروانکاوی و فرهنگ۸۰~۱۲ دقیقه
«رنگ انار»، سایات‌نوا و اعوجاج‌های پاراجانوفیروانکاوی و فرهنگ۴۵~۱۲ دقیقه
دروغ و تعلیق در روایتروانکاوی و فرهنگ۸۰~۱۱ دقیقه
معیارهای بحث روشن و همدلانهروانکاوی و فرهنگ۹۵~۱۱ دقیقه
پرسش دربارهٔ موضع فیلمروانکاوی و فرهنگ۶۷~۱۱ دقیقه
احساس گناه و قتل نمادینروانکاوی و فرهنگ۴۸~۱۱ دقیقه
تفسیر رؤیاایرماپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید~۱۱ دقیقه
تفسیر رؤیاایرماروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید~۱۱ دقیقه
تصویر دین در فیلم هامونروانکاوی و فرهنگ۶۱~۱۱ دقیقه
راضیه و قهرمانی اخلاقی پایان فیلمروانکاوی و فرهنگ۸۵~۱۱ دقیقه
پایان‌بندی و مسیر ممنوعروانکاوی و فرهنگ۵۱~۱۱ دقیقه
عشق، آنیما و امکان خوانش سیاسیروانکاوی و فرهنگ۶۲~۱۱ دقیقه
جامعه و اقتصاد در پس‌زمینهروانکاوی و فرهنگ۶۱~۱۱ دقیقه
باروری در فرهنگ مردسالارتفسیر سوره یوسف۷مبانی دوگانیهای مردانه و زنانه، مسیح کلمه‌ی خدا، یوسف و زلیخا~۱۱ دقیقه
جولز، وینسنت و حرفه‌ای‌گری - بخش ۵روانکاوی و فرهنگ۷۲~۱۱ دقیقه
ارتباط سمبلیک طبیعت و زمین با زن و آنیماروانکاوی و فرهنگ۳۹~۱۱ دقیقه
اشیا، سلیقه و ردپای ناخودآگاهروانکاوی و فرهنگ۵۰~۱۰ دقیقه
خون، ماشین و فضای مرگ در رزروار داگزروانکاوی و فرهنگ۷۳~۱۰ دقیقه
رابطهٔ زن و مرد، زندگی شخصی و نشانه‌های ناهم‌خوانروانکاوی و فرهنگ۴۵~۱۰ دقیقه
صورت ظاهری دعوای هامون و مهشیدروانکاوی و فرهنگ۶۲~۱۰ دقیقه
کودکی و تمنای نجاتروانکاوی و فرهنگ۶۱~۱۰ دقیقه
اکبر، اعلا و فیروزه در نقشهٔ روانیروانکاوی و فرهنگ۷۹~۱۰ دقیقه
نگاه نادرست فرهنگ ما به ازدواجتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۱۰ دقیقه
چگونگی جریان اطلاعات از ناخودآگاهی به خودآگاهیروانکاوی و فرهنگ۲۱~۱۰ دقیقه
سرگردانی بین زنانگی و مردانگیروانکاوی و فرهنگ۴۴~۱۰ دقیقه
کودکی عابدینی و بازیچه‌های عرفانیروانکاوی و فرهنگ۶۷~۱۰ دقیقه
آنیما، هنر، عشق، دین، طبیعت و مردمروانکاوی و فرهنگ۵۲~۱۰ دقیقه
بیش‌فعالی پرسونا در همهٔ شخصیت‌هاروانکاوی و فرهنگ۸۵~۱۰ دقیقه
تبدیل تعهدهای اخلاقی به تعهدات قانونیروانکاوی و فرهنگ۴۲ دقیقه
گسست نسل‌ها، عقدهٔ اودیپ و اضطراب جداییروانکاوی و فرهنگ۱۶ دقیقه
فقدان آیین‌های تشرف و مسئله مرد شدنروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
تجدید رابطه مادرانه در ازدواج و پیامدهای آنروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
نماد اسب، شغل و وسایل نقلیهروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۹۷روانکاوی و فرهنگ۹۷ دقیقه
مدرنیته، دو ماشین و از بین رفتن نقش حاملروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
بانی سیتویشن و پایان مرور سریعروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
مردسالاری تقابل‌های دوتایی افقی را تحریف شده بیان می‌کندروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
فیلم‌های اولیه: «دو چشم بی‌سو»، «توبه نصوح»، «استعاذه»، «بایکوت»روانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
تصویر مرکزی و تراکم معنای فیلمروانکاوی و فرهنگ۷۸ دقیقه
تسلط بیمارگونه‌ی ناخودآگاهی به خودآگاهیروانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
دقیق فهمیدن حرف‌های متفکرها - بد یا خوب؟روانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
مقدمه‌ای برای دیدن «رنگ انار»روانکاوی و فرهنگ۴۳ دقیقه
تکمیل نقشهٔ روانی شخصیت‌هاروانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
اشتقاقروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
اروپایی دانستن مسائلروانکاوی و فرهنگ۴۲ دقیقه
مقایسه با «لیلا»ی مهرجوییروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
اساس تحلیل و نگاه یونگی ناخودآگاه جمعی است نه لزوما مراجعه به اسطورهروانکاوی و فرهنگ۴۰ دقیقه
نمونهٔ صحنه‌ها و منطق نمادین فیلمروانکاوی و فرهنگ۴۳ دقیقه
هنرروانکاوی و فرهنگ۹۲ دقیقه
طرح کلاسیک و پیچ خطرناک پایانروانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
مدل برای تحلیل / مقدمه‌ی کتاب زن بودنروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
جنمردسالاری۲سرمایه‌سالاری، پدرسالاری و درمان ریشه‌ای فرهنگ دقیقه
روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۸۷روانکاوی و فرهنگ۸۷ دقیقه
نقدِ اعتبار برابر همهٔ برداشت‌هاروانکاوی و فرهنگ۴۵ دقیقه
دو نیمهٔ فیلم و مرگ آنیماروانکاوی و فرهنگ۸۲ دقیقه
منابع قدرت و نسبت آن با جامعهروانکاوی و فرهنگ۵۷ دقیقه
نظریه، شواهد و دام ذهنیات در روانکاوی و دینروانکاوی و فرهنگ۷۷ دقیقه
اشرافیت، جامعه و روان‌کاویروانکاوی و فرهنگ۹۵ دقیقه
مدل مشترک ایده‌های فرویدی و یونگیروانکاوی و فرهنگ۳۵ دقیقه
دیدگاه‌های روانکاوانه‌ی موجود در مورد جنیستروانکاوی و فرهنگ۴۰ دقیقه
دریدا، باشلار و مرگ مؤلفروانکاوی و فرهنگ۹۷ دقیقه
زرتشت، زرتشتی‌گری و کهن‌الگوروانکاوی و فرهنگ۹۸ دقیقه
محو، جنون و فردانیتروانکاوی و فرهنگ۹۹ دقیقه
درک سمبلیسمروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
مستر براون، مستر بلو و حضور تارانتینو در فیلمروانکاوی و فرهنگ۶۹ دقیقه
تقابل‌های دودوییروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
کنار هم قرار دادن نظریه یونگ و فروید (قسمت ۳)روانکاوی و فرهنگ۳۴ دقیقه
نقد روانکاوانه سینمای فرهادی و مفهوم آزمایشروانکاوی و فرهنگ۷۷ دقیقه
قطعهٔ آغازین و پرسش‌های یونگیروانکاوی و فرهنگ۹۸ دقیقه
جوانی، آرمان و پیر شدن سایهروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
پیشنهاد موضوع برای تحلیل روان‌کاوانهروانکاوی و فرهنگ۳۳ دقیقه
تفسیر رؤیای ایرماپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
تفسیر رؤیای ایرماروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
روشن فکرروانکاوی و فرهنگ۶۳ دقیقه
جامعه پس از جنگ و حضور ژاپنی‌ها و آلمانی‌هاروانکاوی و فرهنگ۶۱ دقیقه
فمینیسم مبتنی بر تشابهروانکاوی و فرهنگ۳۹ دقیقه
پایان‌بندی و تقابل عشق و وظیفهروانکاوی و فرهنگ۶۹ دقیقه
اثر هنری به‌عنوان خیال‌پردازیروانکاوی و فرهنگ۷۰ دقیقه
مارروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
فصل جوانیروانکاوی و فرهنگ۴۴ دقیقه
طرح آغازینروانکاوی و فرهنگ۹۳ دقیقه
ادامهٔ بازگشت به مسئلهٔ تعبیر رویاروانکاوی و فرهنگ۲۵ دقیقه
کدام زن؟ (زن شهری مدرن اروپایی)روانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
صندوق عقب به‌عنوان قبر متحرکروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
تاخیر در ازدواجهاروانکاوی و فرهنگ۴۲ دقیقه
معنای «عشق نوجوانانه»روانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
نظام سرمایه‌داری و ایدئولوژی، نقد یونگ بر حذف فردیتروانکاوی و فرهنگ۴۰ دقیقه
عشق ازدست‌رفته و بیابان‌زدگیروانکاوی و فرهنگ۸۰ دقیقه
چهارشنبه‌سوری و دربارهٔ الیروانکاوی و فرهنگ۸۳ دقیقه
حس تملک مردانه و ترس از از دست دادنروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
حاشیه عشق زن و مرد و آزمون‌های نادرستروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
بازگشت پس از انقلاب و فضای آشفته اجاره‌نشین‌هاروانکاوی و فرهنگ۶۰ دقیقه
جنمردسالاری۲سرمایه‌سالاری، پدرسالاری و درمان ریشه‌ای فرهنگ دقیقه
خودکشی، بارداری و خلاقیت در خوانش فرویدیروانکاوی و فرهنگ۱۵ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری دقیقه
عقده‌ی ادیپپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۲نقطه‌های آغاز نظریه فروید دقیقه
عقده‌ی ادیپروانکاوی و فرهنگ۲نقطه‌های آغاز نظریه فروید دقیقه
رنج جسمانی نیچه و نسبت او با شوپنهاورروانکاوی و فرهنگ۹۰ دقیقه
انتقال فشار از زن به زنانگیروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
ایده‌های جالب در پرسش و پاسخ آخر جلسهروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
تحلیل و نقد ایده‌های دفاع از فمینیسم مبتنی بر تشابهروانکاوی و فرهنگ۳۹ دقیقه
محو فردیت در غربروانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
جولز، وینسنت و حرفه‌ای‌گری - بخش ۲روانکاوی و فرهنگ۷۲ دقیقه
آرکتایپ سایه (Shadow)روانکاوی و فرهنگ۲۹ دقیقه
کارگردانی، نما و دیالوگروانکاوی و فرهنگ۸۰ دقیقه
موسیقی، اوپرا و فلسفهٔ هنرروانکاوی و فرهنگ۸۹ دقیقه
راضیه و قهرمانی اخلاقی پایان فیلمروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
قدرتروانکاوی و فرهنگ۹۲ دقیقه
آیا قتل هم عاشقانه است؟روانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
نادر و نبود عشق به زنروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
سرایت فرهنگ زنان بی‌شوهر به دیگر زنانروانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
نمونه‌ی دوم رؤیا: رؤیای زن جوانروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
آنیماروانکاوی و فرهنگ۲۸ دقیقه
ملاک پیشرفت و دیدگاه آکادمیک خودشان مردسالارانه هستند.روانکاوی و فرهنگ۳۹ دقیقه
عکس‌العمل زن مرد شده در برابر مردروانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
جولز، وینسنت و حرفه‌ای‌گری - بخش ۴روانکاوی و فرهنگ۷۲ دقیقه
فصل پیریروانکاوی و فرهنگ۴۴ دقیقه
ورود به لایه‌های ناخودآگاهروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
آغاز «هنرپیشه» و مونولوگ شکایتروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
واکنش وارونهپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۳سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید دقیقه
واکنش وارونهروانکاوی و فرهنگ۳سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید دقیقه
نقد آثار هنری و همجنس‌گراییروانکاوی و فرهنگ۳۳ دقیقه
اساس ایده‌های فمینیسم مبتنی بر تشابهروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
فصل شکارروانکاوی و فرهنگ۴۴ دقیقه
جنسیت به‌مثابه عدم تعادل طبیعی در نظریه یونگروانکاوی و فرهنگ۳۲ دقیقه
روانکاوی کردن خود فرویدروانکاوی و فرهنگ۳۴ دقیقه
یونگ، فروید و اعتبار تجربهٔ شخصیروانکاوی و فرهنگ۲۵ دقیقه
تحلیل یونگ - ضدیت جامعه‌ی مدرن با فردیت انسان‌هاروانکاوی و فرهنگ۴۰ دقیقه
آگاهی زن نسبت به نیاز عاطفی‌اشروانکاوی و فرهنگ۴۲ دقیقه
صحنهٔ «ایهاالناس» و اعلام عمومی دیوانگی زنروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
فروید، یونگ و سه لایهٔ اثر هنریروانکاوی و فرهنگ۴۳ دقیقه
بازگشت به کودکیروانکاوی و فرهنگ۶۱ دقیقه
مسیر بعدی تارانتینو و کمرنگ شدن وینسنت - بخش ۱روانکاوی و فرهنگ۷۲ دقیقه
آرکتایپروانکاوی و فرهنگ۲۸ دقیقه
احتیاط درباره تجربه زنانهروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
رویای جبرانیروانکاوی و فرهنگ۲۴ دقیقه
آنیما و نمادهای نماد نماد نماد خانه و نماد اعضای بدنیشروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
رویای جبرانی (مهم‌ترین کارکرد رویا) در سنت یونگیروانکاوی و فرهنگ۲۲ دقیقه
دخترروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
پایان‌بندی و مسیر ممنوعروانکاوی و فرهنگ۵۱ دقیقه
بازگشت به «شب‌های زاینده‌رود»: تفاوت خوانش فرویدی و یونگیروانکاوی و فرهنگ۴۶ دقیقه
سطح نمادین بودنروانکاوی و فرهنگ۲۳ دقیقه
واقع‌گرایی، حجاب در خانه و جزئیات دوران پس از جنگروانکاوی و فرهنگ۶۲ دقیقه
سرزمین مرده‌هاروانکاوی و فرهنگ۴۴ دقیقه
هم‌جنس‌گراییپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
پی بردن به مکانیسم‌های روان از روی بررسی اختلال‌های حاصلروانکاوی و فرهنگ۱مبانی فروید و نسبت روان‌کاوی با فرهنگ دقیقه
پی بردن به مکانیسم‌های روان از روی بررسی اختلال‌های حاصلپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱مبانی فروید و نسبت روان‌کاوی با فرهنگ دقیقه
خطر زیاده‌روی در زندگی‌نامه‌سازیروانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
هنر، نابغه و شناخت نابروانکاوی و فرهنگ۸۹ دقیقه
امکان یونگی: اسطوره به عنوان منطق دومروانکاوی و فرهنگ۵۹ دقیقه
پیشنهاد تحلیل فیلم «هنرپیشه»روانکاوی و فرهنگ۴۹ دقیقه
تجربهٔ شخصی با درون‌گرایی و برون‌گراییروانکاوی و فرهنگ۱۷ دقیقه
اریک کلپتون و موسیقی بلوز: مادر گمشده و غم آرام‌بخشروانکاوی و فرهنگ۱۶ دقیقه
مرور و ادامه بحث درباره فیلم «درباره الی»روانکاوی و فرهنگ۸۲ دقیقه
بخش ۴پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱۵ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری دقیقه
افسردگی و قطع شدن انرژی آنیماییروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
هامون و آرزوی رشدروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
آیا عظیمی واقعا بد است؟روانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
مطالعات زنان - فمینیسمروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
آرکتایپروانکاوی و فرهنگ۲۷ دقیقه
واپس­رانیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۳سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید دقیقه
واپس­رانیروانکاوی و فرهنگ۳سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید دقیقه
مدل پایه - مدل شناختی کارکردهای خودآگاه یونگروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
سینما، تصویر و مسئلهٔ مؤلفروانکاوی و فرهنگ۱۵ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری دقیقه
سطح نمادپردازی و اهمیت رویاروانکاوی و فرهنگ۲۵ دقیقه
خشونت، نشانه‌ها و تکرارهای فیلمیروانکاوی و فرهنگ۸۰ دقیقه
کیفیت تفسیر رؤیاپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۹نقد فروید، سه‌گانه برن و نظریه رؤیا دقیقه
کیفیت تفسیر رؤیاروانکاوی و فرهنگ۹نقد فروید، سه‌گانه برن و نظریه رؤیا دقیقه
خطر خطا و نمونهٔ «سرخ و سیاه»روانکاوی و فرهنگ۵۹ دقیقه
مسیر روان‌کاوانه و بیان نهاییروانکاوی و فرهنگ۷۰ دقیقه
نمونه‌ی دوم رؤیا: رؤیای زن جوانپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
همزادپنداری پاراجانوف با سایات نووآروانکاوی و فرهنگ۴۴ دقیقه
ژانر، ناخودآگاه جمعی و ادامهٔ بحثروانکاوی و فرهنگ۶۹ دقیقه
جلسهٔ ۳۳: نقد نظریهٔ یونگ و امکان کاربست فرهنگیروانکاوی و فرهنگ۳۳ دقیقه
بیان انحرافات در مراحل رشدپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
انیمیشن: نزدیک‌ترین فرم هنری به رؤیاروانکاوی و فرهنگ۴۶ دقیقه
سایه، فرافکنی و رابطه آن با دیگری و فرهنگروانکاوی و فرهنگ۹۳ دقیقه
دلایل نظری بر وجود آرکتایپروانکاوی و فرهنگ۲۸ دقیقه
ادامهٔ سطح نمادپردازی و اهمیت رویاروانکاوی و فرهنگ۲۵ دقیقه
بازگشت به مخملباف و «دستفروش»روانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
محک تشخیص امور زنانه و مردانهروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
فروید، مارکسیستیسم و مکتب فرانکفورتروانکاوی و فرهنگ۵۳ دقیقه
دروغ، پرسونا و زندگی در نگاه دیگرانروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
نیست‌انگاری و ریشهٔ عاطفی آنروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
حاشیه عشق زن و مرد و آزمون‌های نادرست؛ عشق زن و مرد و آزمون‌های نادرستروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
احتیاط در تحلیل هنرمند زنده (۲) / احتیاط در تحلیل هنرمند زنده (۳)روانکاوی و فرهنگ۵۰ دقیقه
ترس از اختگی و واهمه از زن در مردهاروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
سیاست فراتر از کشمکش‌های شخصیروانکاوی و فرهنگ۵۳ دقیقه
نمادهای نماد نماد نماد خانه و نماد اعضای بدنی دیگر و حس آنیماییروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
چرا دریا هم خطر است و هم امکانروانکاوی و فرهنگ۶۴ دقیقه
مستر براون و حضور خود تارانتینوروانکاوی و فرهنگ۷۰ دقیقه
مرگ خدا و بازگشت خدایان سیاسیروانکاوی و فرهنگ۵۵ دقیقه
بخش اصلیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱۴قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روان‌کاوانه دقیقه
بی‌توجهی به دوره‌ی رشد جنینیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱۰تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری دقیقه
بی‌توجهی به دوره‌ی رشد جنینیروانکاوی و فرهنگ۱۰تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری دقیقه
ایران، انتخابات و انرژی جمعیروانکاوی و فرهنگ۵۳ دقیقه
کمدی پنهان و طنز سیاهروانکاوی و فرهنگ۷۰ دقیقه
رویای آغازین؛ خلاصهٔ کل فیلمروانکاوی و فرهنگ۶۲ دقیقه
انتقال فشار از زن به مفهوم زنانگیروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
بحران میان‌سالیروانکاوی و فرهنگ۶۳ دقیقه
فقدان آیین‌های تشرف، تجدید رابطه مادرانه در ازدواج و پیامدهای آنروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
الی به‌عنوان موجود دوست‌داشتنیروانکاوی و فرهنگ۸۲ دقیقه
رشد آنیماروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
زنانگی، سایه و تناقض‌های متنروانکاوی و فرهنگ۹۵ دقیقه
کودک ماندن نیمه‌ی دیگرروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
متفکر، ایدئال و اثر واقعی متنروانکاوی و فرهنگ۹۷ دقیقه
خانواده، جنسیت و ساختار روانی در بستر زبانروانکاوی و فرهنگ۷۷ دقیقه
فیکساسیون دهانی و نشانه‌های بدن در فیلمروانکاوی و فرهنگ۱۴قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روان‌کاوانه دقیقه
از چهارشنبه‌سوری تا درباره الیروانکاوی و فرهنگ۸۱ دقیقه
علایق، فوبیاها و نشانه‌های روزمره (۲) / علایق، فوبیاها و نشانه‌های روزمره (۳)روانکاوی و فرهنگ۵۰ دقیقه
روابط کودک‌صفتانهروانکاوی و فرهنگ۶۶ دقیقه
عنکبوتروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
سن ایده‌آل زندگی کردن در دنیا به سنین پایین شیفت یافته است (تاثیر سرمایه‌سالاری)روانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه
اثر هنری و امکان نقد روان‌کاوانهروانکاوی و فرهنگ۵۰ دقیقه
خلوت‌های الیروانکاوی و فرهنگ۸۲ دقیقه
مطالعات مردم‌شناسی به عنوان یک شاهد مهمروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
جلسهٔ ۵۴: دیدگاه سیاسی-اجتماعی یونگ و مسئلهٔ ملتروانکاوی و فرهنگ۵۴ دقیقه
مقاومت ناخودآگاهی جمعی در برابر تاثیر فرهنگروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
جلسهٔ هشتادونهم: روان‌کاوی و فرهنگروانکاوی و فرهنگ۸۹ دقیقه
مقالهٔ زن اروپایی (اثر یونگ) (۱)روانکاوی و فرهنگ۴۱ دقیقه
پیرمرد، بیابان و تجربهٔ واقعی شکست عشقیروانکاوی و فرهنگ۷۸ دقیقه
تأخیر در هویت جنسی یافتنروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
الی مرده است یا نه؟روانکاوی و فرهنگ۸۲ دقیقه
افراط و تفریط امروز: غرب و ایرانروانکاوی و فرهنگ۵۲ دقیقه
اتفاقات تاریخی منجر به شبیه شدن رفتارهای زن و مرد / تحلیل شبیه شدن زن و مردروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
پرسش و پاسخروانکاوی و فرهنگ۳۹ دقیقه
چرا گانگسترها در سینما سمپاتیک می‌شوند؟روانکاوی و فرهنگ۷۰ دقیقه
جنروانکاوی و فرهنگ۹۱ دقیقه
خیال‌پردازی به‌عنوان آزمون پیامدهاروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
مدل روان‌کاوانهٔ جامعهروانکاوی و فرهنگ۵۴ دقیقه
تأخیر در هویت جنسی یافتنپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
یک مقاله‌ی پیشگویانه و همراه با تحلیل از یونگروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
نمونه‌ی پنجمپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
پرندهروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
فرانسه، فابین و فانتزی اروپاییروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
نسبت «نوبت عاشقی» و «هنرپیشه»روانکاوی و فرهنگ۱۵ناخودآگاه فرویدی و یونگی در نقد هنری دقیقه
وینسنت، اروپا و خطر رابطه با میاروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
چرا فیلم هنوز زنده است؟روانکاوی و فرهنگ۶۱ دقیقه
تقابل‌های دوتاییروانکاوی و فرهنگ۳۸ دقیقه
مردن تدریجی در «رزروار داگز»روانکاوی و فرهنگ۶۸ دقیقه
مسیر روانی تارانتینو از یاغی‌گری تا نظمروانکاوی و فرهنگ۷۳ دقیقه
خودآگاهی، ناخودآگاهی و تضادهای اثرروانکاوی و فرهنگ۴۷ دقیقه
مثال بوناپارت و جست‌وجوی ریشه‌های مادرانهروانکاوی و فرهنگ۱۴قصد مؤلف و مبانی نقد هنری روان‌کاوانه دقیقه
خودآگاه اجتماعی و پرسش مهاجرتروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
اسطوره‌هاروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
ارزش‌گذاری مردسالارانه امر انتزاعی و ناتوانی در تجربه واقعیروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
بروز کاپیتالیسم در فیلم هامونروانکاوی و فرهنگ۶۵ دقیقه
علی عابدینی و شکاف میان دو نیمهٔ فیلمروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
بحران روابط زن و مردروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
دو نکته در پایان بحث رؤیاروانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
مراحل رشد جنسی از نظر فروید و بیان حالات انحرافیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
هالیوود، ژانر و ناخودآگاه جمعیروانکاوی و فرهنگ۴۳ دقیقه
ترمه و نگاه آینه‌ایروانکاوی و فرهنگ۸۵ دقیقه
گذار از تحلیل اثر هنری به روانکاوی هنرمند و عکس آنپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱۳پست‌مدرنیسم، تمدن و نقد هنری روان‌کاوانه دقیقه
گذار از تحلیل اثر هنری به روانکاوی هنرمند و عکس آنروانکاوی و فرهنگ۱۳پست‌مدرنیسم، تمدن و نقد هنری روان‌کاوانه دقیقه
آغاز بحث درباره «هامون»روانکاوی و فرهنگ۶۱ دقیقه
دو ماشین و جدایی دو جهان / جمع‌بندی نهایی این بخشروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
بیان رؤیاهایی دیگر به همراه تفسیر آن‌ها در نظام فرویدیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۵رؤیای ایرما و رشد جنسیت در فروید دقیقه
شیرروانکاوی و فرهنگ۲۶ دقیقه
بازگشت به نقد آثار هنری (۴) / پیشنهاد موضوع برای تحلیل روان‌کاوانهروانکاوی و فرهنگ۳۳ دقیقه
تفاوت جامعه‌ها و محدودیت تحلیل‌های متعارفروانکاوی و فرهنگ۵۵ دقیقه
بررسی روانکاوانه صرف در مورد خانوادهروانکاوی و فرهنگ۴۲ دقیقه
رشدنیافتگی و کودک‌ماندگی / ماشین، سفر و خانوادهٔ طبیعیروانکاوی و فرهنگ۶۷ دقیقه
علم امروزی بی‌تاثیر از نظام اقتصادی نیست.روانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
دادگاه و تناقض قانونروانکاوی و فرهنگ۷۹ دقیقه
یونگ - آرکتایپ‌های آنیما و آنیموسروانکاوی و فرهنگ۳۰ دقیقه
مدل تحلیل و مقدمه کتاب زن بودنروانکاوی و فرهنگ۳۶ دقیقه
سه‌گانه‌ی رشد و عقده‌ی ادیپپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.درسگفتارهای روانکاوی و فرهنگ۱۰تداعی، تفسیر رؤیا و تحلیل آثار هنری دقیقه
نسبت سرمایه‌داری با علم و فرهنگ عمومیتفسیر سوره حج۱۷مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان دقیقه
حرکت هنر به سمت فرم و نقد تقابل‌های عمودیروانکاوی و فرهنگ۳۷ دقیقه

برده داری و زدن زنها در قران

زن در بحث برده‌داری و زدن زنان با مسئله شأن انسانی، تاریخ حکم و خواندن آیات دشوار گره می‌خورد. سخنران از برخورد ساده‌انگارانه با متن پرهیز می‌کند و نشان می‌دهد موضوع زن در قرآن در میدان خانواده، قدرت، اخلاق و تغییر تاریخی فهمیده می‌شود.

در اینجا زن فقط موضوع یک حکم فقهی نیست. گفتار می‌کوشد نشان دهد هر داوری درباره زن در نسبت با عدالت، کرامت، زمینه اجتماعی نزول و مسیر کلی هدایت قرآن روشن می‌شود. از همین جا نقد فرهنگ مردسالار نیز معنا پیدا می‌کند [۱۲] [۱۳] [۱۸] [۱۵] [۱۶]

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
برده داری و زدن زنها در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه~۱۳۴ دقیقه
محصنات به مفهوم زنان شوهردار نیستتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه~۶۶ دقیقه
مردسالاری و فمینیسممقدمه‌ای بر فهم قرآن۶والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم~۶۳ دقیقه
جایگاه زن و مرد و احکام اجتماعی در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۶والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم~۵۲ دقیقه
ارتباط حکم قذف با ماجرای افکتفسیر سوره نور۱۶ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازات‌های شرعی و مدرن~۴۹ دقیقه
مسئله قضاوت و شهادت زنان در دادگاه هم به وجه تکوینی آنان مرتبط است.تفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات~۴۴ دقیقه
تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و جنسیتتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۴۳ دقیقه
زبان و نسبت آن با داستان آفرینش که شما داستان اگر این‌جوری بهش نگاه بکنید مسئله حبوط و رفتن، به زمین فیضا آن چیزی که من سعی کردم دو جرس قرار می‌گویم مثل بی موقع، در موگش بحش شد سرنوشت طبیعی انسانه قرار نیست انسان تا عبد در رحم، در آن جنمت باغی بمونه ولی چیزی که از تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر اگر این مدل فهم داستان را قبول بکنید چیزی، که از تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برمی‌آید اینه که انسان به دلیل اختلالی که به وجیب می‌آید اخراج می‌شود، یعنی همه انسانها به یک معنایی زود رست به دنیا می‌آیند مثل این که انسان می‌تواند بیش. از این و به طور دیگهی در جنینه روزمندر زمانی رشد انسان در رهن، به دلائل دچار اختلال می‌شود و انسان به نوعی انگار از آن محیط بدون این، که وقتش رسیده باشد و اندازه کافی تکامل پیدا کرده باشد و رشت کرده باشد، خارج می‌شود و عامل همه بدبختی‌ها اینه اخراد شدن از جنته نه آمدند به زن بگفتون کنید؟ یعنی می‌شود تصور کرد که به نوعی این رشت بتواند مراحل دیگهی داشته باشد، که انسان‌ها الان تقییم نمی‌کنند من یک بار در جلسات به یک دلیلی که یادم نیست چی بود، اشاره کردم که یکی از مشکلات زیست شتحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان قرآنیا نظریک تکامل اینه که انسان که، مثلا یک موجود خیلی تکامل یافته از نظر این درخت تکامل جزه موجودات انتهایی اصاب می‌شود، و از هر نظر به نظر می‌خواهید خیلی روش پیدا کرده از نظر زیستی مشکلی وجود دارد، که واقعا اینقدر نارسته چهار دست باید نیستند و دمار.مسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۴۲ دقیقه
شبهه های مردسالارانه‌داستان آفرینش در قرآن۴~۳۹ دقیقه
مردسالاری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه~۳۸ دقیقه
ضعف در مواجهه با متن تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش~۳۳ دقیقه
اهمیت ابهام‌های تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در هدایت متقینتفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات~۳۲ دقیقه
مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۴) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۵)قرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن~۳۰ دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر سوره یوسفمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۶تصویری بودن متن در قرآن – مقدمه‌ای بر داستان یوسف~۳۰ دقیقه
داستان داوودتفسیر سوره صاد۱پرابهام‌ترین داستان‌های قرآن، بررسی کلی سوره، لیست ابهامات و سوالات سوره~۲۷ دقیقه
داستان یوسف و زلیخا، نمونه سؤ تعبیر حاصل از کم‌کاری در تدبر در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر - بخش ۱قرآن و ادبیات مدرن۶مشارکت مخاطب در داستان‌های قرآن و چندلایه بودن آن‌ها (ادامه بررسی داستان~۲۷ دقیقه
شُبهه مردسالارانه و شُبهه زن سالارانهداستان آفرینش در قرآن۷~۲۷ دقیقه
بررسی اخت هارون در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۲۵ دقیقه
دوقطبی‌های زنانه – مردانهمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۲۵ دقیقه
شوک ازدواجمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۲۳ دقیقه
سواس بیهوده در آموزش شریعت و گوش دادن به صوت تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر حین نمازدفاع عقلانی از دین۶۰احکام وسواس بیهوده حول شریعت~۲۳ دقیقه
خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعیتفسیر سوره مریم۳۰محبت مؤمنان و آسانی قرآن~۲۲ دقیقه
نقد واژه غریزه جنسی، تمایز انسان و حیوان، و بحث حیا و عفافداستان آفرینش در قرآن۶~۲۰ دقیقه
علم و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره مریم۳دعای پنهانی زکریا برای وارث~۱۸ دقیقه
اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده (۳) / اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده (۴)دفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟~۱۸ دقیقه
و ۱۳۹ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
جایگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در بحث فعلی و اهمیت داستان آفرینش (بررسی بیان سوره بقره از رابطه احکام شرعی و داستان آفرینش)دفاع عقلانی از دین۵۴احکام بررسی ایده‌های مطرح شده برای اصلاح فقه (رابطه فقه و علوم~۱۷ دقیقه
قوام بودم مردان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۱۷ دقیقه
بررسی دقیق‌تر داستان داوودتفسیر سوره صاد۲علت ابهام داستان‌های قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب~۱۷ دقیقه
هنر مردانهمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۱۶ دقیقه
تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر (۴)داستان آفرینش در قرآن۱۴~۱۶ دقیقه
تکنیک‌های ادبی در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۱۳انتظار صحیح نسبت به متن مقدس~۱۵ دقیقه
عشقداستان آفرینش در قرآن۱۳~۱۵ دقیقه
حکم رجمتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه~۱۴ دقیقه
تناظر مسیح و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی~۱۴ دقیقه
نفی گذشتهداستان آفرینش در قرآن۱۲~۱۴ دقیقه
همجنس‌گراییمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۱۴ دقیقه
ادامه بحث خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعیتفسیر سوره مریم۳۰محبت مؤمنان و آسانی قرآن~۱۳ دقیقه
خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعی (۲) / خانواده، زن و مرد و احکام اجتماعی (۳)تفسیر سوره مریم۳۰محبت مؤمنان و آسانی قرآن~۱۳ دقیقه
ادامه بحث محکمات و متشابهات در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر: خوانش‌های نادرست و خطر گمراهیقرآن و ادبیات مدرن۵سهم مخاطب در ساخت محتوای اثر در هنر مدرن و متشابهات در~۱۳ دقیقه
ارائه آقای محسن گودرزیمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۵فمنیسم و ایجاد پیش‌فرض‌های ناصواب~۱۲ دقیقه
شباهت بین داستان‌های تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و داستان‌های متون غیر رسمی یهودیت و مسیحیتدفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟~۱۲ دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارونتفسیر سوره یوسف۴تعبیر نمادین داستانهای قرآن~۱۲ دقیقه
غریزه جنسی و پورنوگرافیداستان آفرینش در قرآن۱۰~۱۲ دقیقه
والد و نقش آن در زندگیمقدمه‌ای بر فهم قرآن۶والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم~۱۲ دقیقه
غریزه جنسیداستان آفرینش در قرآن۷~۱۱ دقیقه
پرسش و پاسخ درباره توبه، تقوا و دسته‌بندی‌های قلبیداستان آفرینش در قرآن۱۴~۱۱ دقیقه
قرار گرفتن محتوای عمیق‌تر در بطن تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرقرآن و ادبیات مدرن۶مشارکت مخاطب در داستان‌های قرآن و چندلایه بودن آن‌ها (ادامه بررسی داستان~۱۱ دقیقه
ارتباط حکم قذف با ماجرای افکتفسیر سوره نور۱۶ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازات‌های شرعی و مدرن~۱۱ دقیقه
انسجام و روانی آیات تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و نقد شبهات مستشرقانرعد۳حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره~۱۱ دقیقه
تفاوت فضایل زنانه و مردانه بر اساس آیه ۳۶ آل‌عمرانمقدمه‌ای بر فهم قرآن۹تکمیل برخی نکات از جلسات پیشین~۱۰ دقیقه
اراده قتل مسیح و پایان یک عهدمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۱۰ دقیقه
مردسالاری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرداستان آفرینش در قرآن۲~۱۰ دقیقه
بازسازی و تحلیل داستان داوود و ارتباط آن با روایات تفسیریتفسیر سوره صاد۲علت ابهام داستان‌های قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب~۱۰ دقیقه
واژه صالحمفاهیم و واژگان قرآن۱۰استقلال در تفکر و واژه صالح~۱۰ دقیقه
مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۲) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۳)قرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن~۱۰ دقیقه
داوری تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در اختلاف اهل کتابمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۱۰ دقیقه
آیه ۲۹ سوره یوسفمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۶تصویری بودن متن در قرآن – مقدمه‌ای بر داستان یوسف دقیقه
شروع مقایسه ی دیدگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و توراتیهودیت۱۵مقایسه قرآن و تورات در بیان یهودیت دقیقه
جمع‌بندی بحث خانواده و احکام اجتماعیتفسیر سوره مریم۳۰محبت مؤمنان و آسانی قرآن دقیقه
نکات ادبی در تفسیر آیات سوره یوسفتفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات دقیقه
سازگاری نحوه حرف زدن آدمها با شخصیتشان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (ادبیات)تفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه دقیقه
تئوری با استفاده از نظریات یونگمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۲مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه دقیقه
تاثیر گناه بر حالت آدم و حواداستان آفرینش در قرآن۱۰ دقیقه
رابطۀ دو مفهوم خانواده و محصناتتفسیر سوره نور۱۶ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازات‌های شرعی و مدرن دقیقه
جایگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و موانع ارتباط با آنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۶والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم دقیقه
علت اشاره مکرر تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر به تشکیل جنیندفاع عقلانی از دین۳۵پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» دقیقه
تحلیل روایی سوره ص و داستان داوودقرآن و ادبیات مدرن۸سبک‌های روایی متفاوت قرآن دقیقه
برخي وجوه و نكات داستان زینب، همسر پیامبر در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۷نشانه‌های افراد پيرو والد و نشانه‌های افراد پيرو بالغ دقیقه
زبان رمزی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۲۹زبان پدیدارشناسانه قرآن دقیقه
حکمتمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۹روش فهميدن معني واژه دقیقه
نرمال‌سازی ویژگی‌ها و استایل غریب تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در طول زمان و ساده‌انگاری در ترجمهقرآن و ادبیات مدرن۴نتایج تئوری و عملی بررسی‌های ادبی و زبانشاسانه قرآن دقیقه
کتاب مقدس مسیحیان و مسئله تحریفمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح دقیقه
شبهه به احکام، حقایق و ارزش‌گذاری‌های تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
ادامهٔ تئوری اومریسمدفاع عقلانی از دین۴۱دربارۀ طوفان نوح و داستان‌های مشابه در قرآن دقیقه
استفاده از ریتم در روایت داستان (۵) / استفاده از ریتم در روایت داستان (۶) / استفاده از ریتم در روایت داست...مقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۴ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات دقیقه
فرم و محتوامقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۳هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن دقیقه
منصب تکوینی زنان در مقابل منصب تشریعی مردان است. اما در نظام مردسالار, تکوین بی‌ارزش جلوه داده می‌شود.تفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات دقیقه
اتفاقات زندگی واقعی ما بار نمانسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده دارندتفسیر سوره یوسف۴تعبیر نمادین داستانهای قرآن دقیقه
خطوات شیطانداستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
مرور اجمالی آیات ابتدایی سوره یوسف – تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و ادبیات مدرنتفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف دقیقه
دو نکته در مورد ایمان در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمفاهیم و واژگان قرآن۹عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان دقیقه
کات شدن صحنه‌ها در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۶تصویری بودن متن در قرآن – مقدمه‌ای بر داستان یوسف دقیقه
توضیحات بیشتری درباره نهایت عرفان و «یکسان نگریستن»داستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
عشق در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت) دقیقه
عبارت «کان من الکافرین»، چرا شیطان سجده نکردداستان آفرینش در قرآن۷ دقیقه
تاریخ انبیافرقان۱اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت درباره‌ی قطعات سوره دقیقه
تعدیمفاهیم و واژگان قرآن۶فجور، ظلم، تعدی دقیقه
نگاهی به تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در مورد تکامل و خلقت‌گراییدفاع عقلانی از دین۲۳تعارض علم و دین با تمرکز بر دوگانه‌ی تکامل‌گرایی و خلقت‌گرایی دقیقه
حرف زدن خداوند با موسی، تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و ادبیات مدرنتفسیر سوره قصص۲عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی دقیقه
مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۶) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب (۷)قرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
محبت مؤمنان و آسانی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره مریم۳۰محبت مؤمنان و آسانی قرآن دقیقه
والد، کودک و بالغمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۴ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر هماهنگی حروف با محتوا مثبت تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمفاهیم و واژگان قرآن۷بررسی داستان آفرینش و منشأ نمود یافتن صفات بد در انسان اسراف دقیقه
تفسیر آیات ابتدایی سوره، نزول تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و عرش عظیمتفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) دقیقه
از دیدگاه خدا عالم تکوین و تشریع فرق چندانی ندارند, چنانکه حضرت عیسی(ع) کلمه خداست.تفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات دقیقه
مثال‌هایی از نقض احکام تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحری با معجزه به مثابه گسست در عادت، نه نقض قانون علیتتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه دقیقه
شاره به ذکر: نزول وحی و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
نسختفسیر سوره نحل۱۱اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ دقیقه
تحولی که تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در نظام اخلاقی عرب به وجود آوردقرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
توصیف هماهنگی حروف با محتوای که عرب نمی‌شناختقرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
ممانعت از تقديس خدا گونه‌ی پيامبرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۷نشانه‌های افراد پيرو والد و نشانه‌های افراد پيرو بالغ دقیقه
بیان تصویری و سینماگونه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و تنوع فرم‌های روایی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (داستان یوسف، سوره قصص، سوره ص به عنوان نمونه Flash Fiction در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر)قرآن و ادبیات مدرن۷مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن دقیقه
پرسش و پاسختفسیر سوره نحل۱۱اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ دقیقه
روایت تاریخی، معیار انسجام و داوری تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر درباره مسیحمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح دقیقه
نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده و تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۶۷احکام چرا خداوند روی زمین خانه‌سازی کرده است؟، پایان مراسم حج دقیقه
دادن حکم اشتباه توسط حضرت داوودتفسیر سوره صاد۲علت ابهام داستان‌های قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب دقیقه
پیدا کردن ارتباط بین قسمت های مختلف تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر به کمک عبارتهای مشابهتفسیر سوره یوسف۱۰نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف (نقش شیطان در داستان) دقیقه
تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
چرا وجود احکامی دربارۀ برده‌داری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای ما مفید است؟تفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
عدم هماهنگی "نیاز و خواسته" و بروز شرداستان آفرینش در قرآن۵ دقیقه
تأثیر اصلی در لایه دوم و شرک در دنیای مدرنمفاهیم و واژگان قرآن۳درجه‌بندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدم‌اند؟ دقیقه
اهمیت زبانداستان آفرینش در قرآن۳ دقیقه
بازتاب کلیات زندگی انسان در داستان آفرینشداستان آفرینش در قرآن۸ دقیقه
بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۲) / بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۳)دفاع عقلانی از دین۳۳ایراد علمی به قرآن (مسئله جن) دقیقه
درک واژه‌ها، درک انسانمفاهیم و واژگان قرآن۱۱واژه‌شناسی یک کار فرهنگی و درک کردن جهان قرآن دقیقه
والد و بالغداستان آفرینش در قرآن۱۴ دقیقه
ادامهٔ عشقداستان آفرینش در قرآن۱۳ دقیقه
تاثیرات گناهداستان آفرینش در قرآن۱۰ دقیقه
اطناب نامتعارف داستان در مورد قضاوت جالب بین ادعای زلیخا و یوسفتفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات دقیقه
علت ترک بهشتداستان آفرینش در قرآن۱۴ دقیقه
شرک نهفته در زبان در عصر مدرن / شرک نهفته در زبان در عصر مدرن (۲)مفاهیم و واژگان قرآن۲لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن دقیقه
تفاوت مجازات‌های شرعی و مدرنتفسیر سوره نور۱۶ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازات‌های شرعی و مدرن دقیقه
حس کمال جوییداستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
ادامهٔ تئوری اومریسمدفاع عقلانی از دین۴۱دربارۀ طوفان نوح و داستان‌های مشابه در قرآن دقیقه
ویژگی های هنر مدرن در مقابل هنر کلاسیک (۳) / ویژگی های هنر مدرن در مقابل هنر کلاسیک (۴)مقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۳هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن دقیقه
تاثیر واژه ها در نحوه نگاه ما به جهانداستان آفرینش در قرآن۷ دقیقه
وحی، تجربهٔ پیامبر و متن تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره مریم۲۳نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت دقیقه
برده‌داری در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر چگونه انعکاس پیدا کرده است؟تفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
تفاوت عرفان نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهی و شرقی در مفهوم توبهداستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
طرح آغازین (۱۸)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳)قرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
سه‌گانه شخصیتی اریک برنقرآن و ادبیات مدرن۷مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن دقیقه
تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر، فکت‌های تاریخی و داوری درباره مسیحمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح دقیقه
خروج روابط زن و مرد از تابو بودنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۷نشانه‌های افراد پيرو والد و نشانه‌های افراد پيرو بالغ دقیقه
مفهوم معروف و منکرمفاهیم و واژگان قرآن۱۲مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم دقیقه
تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمع‌بندی مباحثمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۴ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات دقیقه
تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر منشأ همه هدایت‌هاتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
نگاه کلی به مفهوم زبان و واژه - بخش ۱مفاهیم و واژگان قرآن۱۲مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم دقیقه
سوالات از متن داستانداستان آفرینش در قرآن۱ دقیقه
تعریفی از رشدمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۸نقد سه گانه روان (کودک، والد، بالغ)، معنی واژگان ایمان، صلوة، رشد دقیقه
زبان، هماهنگی حروف با محتوا و مسئلهٔ توحید (۶) / زبان، هماهنگی حروف با محتوا و مسئلهٔ توحید (۷)فلسفه متن مقدس۱۳زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی دقیقه
شباهت با داستان احزابتفسیر سوره صاد۲علت ابهام داستان‌های قرآن، بررسی داستان داوود، احزاب دقیقه
مبانی عرفان اسلامی، سیر نزولی و صعودی انسان و جایگاه توبهداستان آفرینش در قرآن۱۳ دقیقه
اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهدفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
استقلال در تفکرمفاهیم و واژگان قرآن۱۰استقلال در تفکر و واژه صالح دقیقه
تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و وحیتفسیر سوره مریم۳دعای پنهانی زکریا برای وارث دقیقه
اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهدفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسانمعجزه چیست؟۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسانیس۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
هسته‌های مرکزی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحردفاع عقلانی از دین۲۱بررسی مسئله تعارض علم و دین دقیقه
رابطه‌ی میان ایمان و تجربه‌ی نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهیمقدمه‌ای بر فهم قرآن۸هدایت در قرآن دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه دقیقه
لزوم داشتن مدل انسان‌شتحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان قرآنیانه در بحث فعلی (۳) / لزوم داشتن مدل انسان‌شتحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان قرآنیانه در بحث فعلی (۴)مفاهیم و واژگان قرآن۲لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن دقیقه
پرسش و پاسخ (۳) / پرسش و پاسخ (۴)قرآن و ادبیات مدرن۲ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن دقیقه
اشکالات غیرعقلانی منکران نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده (۵)دفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
این که تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر در قرن سوم بر اولین بارپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۳ دقیقه
دسته آدم های فی قلوبهم مرضداستان آفرینش در قرآن۱۴ دقیقه
ماهیت معصیت و تمرد شیطانداستان آفرینش در قرآن۸ دقیقه
مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عربقرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
چگونگی توبه کردنداستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
مشاهده اسماء الهیداستان آفرینش در قرآن۱۲ دقیقه
پرسش و پاسخانفال۱ابتدای سوره، مقدمه سوره‌های قرآن دقیقه
تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمع‌بندی مباحث (۳) / تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمع‌بندی مباحث (۴) / تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمع‌بندی مباحث (۵)مقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۴ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات دقیقه
آیه ۲۹ سوره یوسفمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۶تصویری بودن متن در قرآن – مقدمه‌ای بر داستان یوسف دقیقه

مروری بر تاریخ انبیاء در عهنسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده

در گزیده‌های مربوط به «مروری بر تاریخ انبیاء در عهنسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده»، مفهوم «زن» نه به‌عنوان یک موضوع انتزاعی، بلکه در بطن شبکه‌ای از احکام فقهی، ساختار خانواده و نسبت‌های تاریخی ادیان ابراهیمی ظاهر می‌شود. مفسر برای نشان‌دادن پیچیدگی این مفهوم، ابتدا به سراغ گوشه‌ای از فقه یهود می‌رود و با ذکر مثالی مشخص، وضعیت حقوقی زن را در نسبت با یک قاعدهٔ دیرینه روشن می‌کند. او به اصطلاح «ممرز» اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که این مفهوم «ناشی از مثلاً فرض کنید اینه که مثلاً یه زن یهودی با یه مرد یهودی یا غیر یهودی فرق نمی‌کنه، تو حالتی که شوهر داره، مثلاً فرض کن صاحب بچه بشه، یه جور حرام‌زاده محسوب می‌شه» (یهودیت، جلسهٔ ۸ — بعد در مورد اخلاق یهودیان مبتنی بر همین جور) [۲۱]. در این نقل، موقعیت زن نه از خلال یک توصیف کلی، بلکه از دل یک حکم فقهیِ دقیق و پیامدهای نسلی آن فهم می‌شود؛ جایی که عمل زن در چارچوب ازدواج، هویت فرزند و حتی تعلق او به جامعهٔ یهودی را به‌طور بنیانسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده تعیین می‌کند.

این نگاه فقه‌محور، تصویری از یک نظام حقوقی می‌سازد که در آن، بدن و انتخاب‌های زن مستقیماً به مرزهای هویت جمعی گره خورده است. مفسر با مقایسهٔ این وضعیت با اسلام، بر سنگینی این بار حقوقی تأکید می‌کند و می‌گوید: «ما اصلاً خیلی مفهوم توی ولی در فقه یهودی این خیلی فرق می‌کنه با یه زن بدون شوهر یه بچه‌ای داشته باشه که قانونی نیست، اصلاً کلی این بچه از داری یهودی بودن اصلاً مشکل پیدا می‌کنه» [۲۲]. این تمایزگذاری میان دو سنت فقهی، نشان می‌دهد که جایگاه زن در این روایت تاریخی، پیش از هر چیز تابعی از شدت و گسترهٔ شریعت در آن سنت دینی است. هرچه شریعت جزئی‌نگرتر و محوریتش در دین بیشتر باشد، تعریف «زن» نیز از مسیر احکامی عبور می‌کند که کمترین انحراف از آن‌ها می‌تواند تبعاتی فراتر از خود فرد، یعنی در سطح اجتماع و نسل‌های بعدی، داشته باشد.

در ادامه، مفسر از این فضای کاملاً فقهی یهودیت فاصله می‌گیرد و به سراغ اصلی در شریعت اسلام می‌رود که به‌ظاهر در نقطهٔ مقابل آن جزئی‌نگریِ سخت‌گیرانه قرار دارد: اصل استقلال خانواده. او این اصل را چنین صورتبندی می‌کند که «شریعت تشویق نمی‌کند مرد و زن را که به مجرد اینکه مثلاً اختلاف پیدا کردند بروند دادگاه» (بقره + نساء، جلسهٔ ۱ — پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء) [۲۵]. در اینجا، «زن» دیگر نه در شبکهٔ احکام هویتی، بلکه در درون یک واحد اجتماعی به نام خانواده تعریف می‌شود که حفظ حریم آن بر پیگیری حقوقیِ اختلافات درون‌خانوادگی اولویت دارد. این اصل، زن را به‌عنوان عضوی از یک کل می‌بیند که استقلال آن کل، حتی به قیمت تحمل برخی فسادهای درونی، باید پاس داشته شود.

این تغییر زاویه، تنشی پنهان را در روایت مفسر آشکار می‌کند. از یک سو، در مثال یهودیت، احکام فقهی با قدرتی نافذ به درون خصوصی‌ترین لایه‌های زندگی زن وارد می‌شوند و هویت او و فرزندش را نشانه‌گذاری می‌کنند. از سوی دیگر، در الگوی اسلامیِ مطرح‌شده، هدفْ دورنگه‌داشتن نهادهای بیرونی، از جمله دادگاه، از مداخله در خانواده است. سخنران این سیاست را صریحاً بیان می‌کند: «دید کلی شریعت اسلام این است که برخی از این فسادها را تحمل کنیم، اما آن فساد را نپذیریم که استقلال خانواده از بین برود» [۲۶]. این گزاره، زن را در موقعیتی دوگانه قرار می‌دهد: او از یک طرف موضوع حمایت در برابر دخالت بیرونی است، و از طرف دیگر، ممکن است در درون همان حریم مستقل، در معرض فسادی باشد که تحمل آن به یک ضرورت ساختاری بدل شده است.

مفسر سپس این بحث را به یک مسئلهٔ فرهنگی و نمادینِ گسترده‌تر پیوند می‌زند: حجاب. او با به چالش کشیدن تحلیل فمینیستی رایج، استدلال می‌کند که نسبت‌دادن حجاب به مردسالاری با منطق میل مردانه ناسازگار است، زیرا «مردان همان اندازه که میل دارند زنان خود را نشان دهند، خوشحال هستند» (سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۳ — مثال سوم: آزادی بیان) [۲۷]. در این چرخش استدلالی، «زن» از یک سوژهٔ منفعل در چنگال احکام یا ساختار خانواده خارج می‌شود و به میدانی برای تحلیل کشمکش میان میل مردانه، دین و سنت‌های خانوادگی تبدیل می‌شود. مفسر با اشاره به اینکه حجاب در ادیان دیگر نیز وجود داشته، آن را نه محصول یک ارادهٔ مردسالارانهٔ یکپارچه، بلکه پدیده‌ای می‌داند که ریشه در «عقاید دینی» و «تأثیرات خانوادگی» دارد [۲۸].

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
مروری بر تاریخ انبیاء در عهدینبقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها~۶۷ دقیقه
بررسی مفهوم معجزه و نسبت آن با زنانگیفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس~۵۲ دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش ربقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها~۴۹ دقیقه
موسی و زنتفسیر سوره کهف۶ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستان‌ها و ارتباط آنها با متن‌های~۴۸ دقیقه
موسی و زنتفسیر سوره کهف۶ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستان‌ها و ارتباط آنها با متن‌های~۴۴ دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش روبقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها~۳۹ دقیقه
بعد در مورد اخلاق یهودیان مبتنی بر همین جورپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۸~۳۸ دقیقه
نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیتفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس~۳۷ دقیقه
نشانه‌های طبیعی، علم و مسئله جنسیتفلسفه متن مقدس۷مفهوم جدید معجزه و نسبی بودن نشانه~۳۲ دقیقه
تحلیل مفهوم معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه و نسبت آن با زنانگیفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس~۳۲ دقیقه
نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیتفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس~۳۱ دقیقه
فیزیک و زنتاملی در فلسفه فیزیک۰~۳۱ دقیقه
مثال سوم: آزادی بیان، لیبرالیسم بالاترین فضیلت نیست!سرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۳~۲۵ دقیقه
آیات الهی و فطرت، اعتباریات و واقعیاتروم۰~۲۵ دقیقه
جمع‌بندی و چشم‌انداز: از مردسالاری به پسامردسالاریمردسالاری۱تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاری~۲۳ دقیقه
ظلم به دخترهاتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه~۲۳ دقیقه
تثلیث، تجسد و مسئله شرکمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۲۰ دقیقه
خروج موسی از شهر و ماندن او در مدینتفسیر سوره قصص۲عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی~۲۰ دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش روتفسیر سوره بقره۱ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سوره‌ی بقره~۱۹ دقیقه
نسبیت نشانه و نسبت آن با علم و جنسیتفلسفه متن مقدس۷مفهوم جدید معجزه و نسبی بودن نشانه~۱۷ دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۸)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه~۱۷ دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۳)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه~۱۷ دقیقه
بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعتمردسالاری۱تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاری~۱۷ دقیقه
ادامه بحث در مورد تم سوره - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاریتفسیر سوره نحل۷انسجام سوره، بررسی نعمت‌های الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا~۱۶ دقیقه
هجرت (۴) / هجرت (۵)تفسیر سوره نحل۹عذاب، مهاجرت، أَرْذَلِ الْعُمُرِ، پرنده‌ها~۱۶ دقیقه
و ۱۳۰ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۲)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه~۱۵ دقیقه
تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاریمردسالاری۱تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاری~۱۵ دقیقه
ادامه بحث در مورد تم سوره - نقش روان‌کاوی در تحلیل و نقد مردسالاریتفسیر سوره نحل۷انسجام سوره، بررسی نعمت‌های الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا~۱۴ دقیقه
من نکته‌ای که می‌خوام بگم اینه که شما اینپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۵~۱۴ دقیقه
قدرت معطوف به زیبایی در مقابل قدرت معطوف به قدرتتفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل~۱۴ دقیقه
quran-sacredپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۴~۱۴ دقیقه
«بسم الله الرّحمن الرحیم»تفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل~۱۴ دقیقه
شرک به عنوان تأثیرگذارترین گناهانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک~۱۴ دقیقه
انحراف سرمایه‌سالاری در قوم شعیب و انحراف مردسالاری در قوم لوطتفسیر سوره هود۷تقلید و بهره‌ی پرستش تقلیدی~۱۳ دقیقه
نقش مؤنث‌هاتفسیر سوره نحل۸تفاوت ذکر نعمت‌ها در دو قسمت، نقش مؤنث‌ها، علم، رزق، دو تمثیل~۱۳ دقیقه
امر و نهی‌ها، توحید و شرکتفسیر سوره هود۱رابطه بین توحید و خودشکوفایی~۱۲ دقیقه
= / نشانه گذاریسرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۱~۱۲ دقیقه
مرور جلسات گذشته و نقش و جایگاه زن در قرآن و روایات‌ای بر بحث ایمان و اهل کتاب سورهرعد۱مدنی یا مکی بودن سوره~۱۲ دقیقه
جنبه‌های مضر فقه فعلی و لزوم ارجاع به فقه یهودی و فلسفه احکام برای استنباط احکام روزتفسیر سوره نحل۱۰امت واحده، فقه و استنباط احکام~۱۲ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت در انجیلمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۱۲ دقیقه
تعادل: قدرت معطوف به زیباییتفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل~۱۲ دقیقه
نقد فمینیسم رادیکال و تحلیل ساختارهای سلطهمردسالاری۱تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاری~۱۱ دقیقه
حب دنیاتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۵مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی~۱۱ دقیقه
شرح وضعیت بشر از دیدگاه مسیحیتمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۱۱ دقیقه
مقایسهٔ سرساین و میراکل - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاریفلسفه متن مقدس۵آیه بیّنه، نام‌گذاری و مفهوم سرساین~۱۰ دقیقه
خلع نعلینتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع)~۱۰ دقیقه
باز هم حرف از طریقت دارندپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۶~۱۰ دقیقه
تمثیل هایهودیت۴یادآوری یهودیت، بنی‌اسرائیل و جامعه دینی~۱۰ دقیقه
حالا اینکه دقیقاً آن منطقه کجاستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۸ دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۷)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه دقیقه
حکومت متعادل: اهرام نفوذناپذیر یا شیشه‌های جذابتفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل دقیقه
علت پافشاری روی عدم انسجام سورهتفسیر سوره نحل۷انسجام سوره، بررسی نعمت‌های الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا دقیقه
ابعاد تشریعی نجاتمسیحیت۵نجات‌شناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی دقیقه
پایان سورهتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۶کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره دقیقه
حضرت شعیب (ع)شعراء۳بررسی ادامه داستان‌های انبیاء دقیقه
موسیقی سعی کردم بکنم این بود که شبیه همانپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۶ دقیقه
خانوادهفرقان۳قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن دقیقه
دو نمونه عملی از نسبت حقیقت و زندگی: داستان حضرت موسی و نورمسیحیت۴کشف حقیقت، زندگی عملی و سخن خداوند دقیقه
شرک، بزرگترین گناهانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک دقیقه
یهودیت - جلسه ۲۵پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۵ دقیقه
پرسش و پاسخ درباره رزق، علم و تمثیل‌های سورهتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه دقیقه
در این حال یک خورده من احساس خودم راپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۵ دقیقه
خاطرهٔ خوب تاریخی ازش یاد بکنن توی اسپانیاستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۶ دقیقه
جانشین مسیح و راز مصلوب‌نشدنمسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح دقیقه
مهاجرت مسیحیان اروپایی به آمریکا و تأسیس تمدن و حکومت نوینآمریکا۴دو نگاه متضاد و پایان روایت‌های آمریکا دقیقه
حالت پیامبران در مواجهه با انکار قومشان / حالت پیامبران در مواجهه با انکار قومشان (۲)حجر۰ دقیقه
مشکل اعتباریاتروم۰ دقیقه
معنی کلمه رَاعِنَاتفسیر سوره بقره۷بخش مؤخره سوره بقره دقیقه
پرسش و پاسخ درباره رزق، علم و تمثیل‌های سورهتفسیر سوره نحل۸تفاوت ذکر نعمت‌ها در دو قسمت، نقش مؤنث‌ها، علم، رزق، دو تمثیل دقیقه
دوران مبادله کالا / فرانروایی کاپیتال بدون هیچ هدایتیسرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۱ دقیقه
خبر هدهد از سرزمین سباتفسیر سوره نمل۲قدرت و شگفتی های حکومت سلیمان، علت نام گذاری سوره دقیقه
پیروی از هواءروم۰ دقیقه
ادامهٔ ۲۵ دسامبر و سیاست کلیسا. حالا فرض شده که محول طبیعتی وجود ندارد.مسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
به حضرت ایوب چه چیزی داده می‌شود؟تفسیر سوره صاد۷سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر دقیقه
مطالعه از ابتدای سوره - بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعتتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
ادامهٔ فکت‌های مشترک تاریخی دربارهٔ مسیحیت نخستینمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
مروری بر آنچه گذشتتفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل دقیقه
نقطه‌ی عطف تکوینی و تشریعی تاریختفسیر سوره هود۷تقلید و بهره‌ی پرستش تقلیدی دقیقه
مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخشتفسیر سوره طه۳سه صحنه صحنه یادآوری تولد دقیقه
حکمت و ظرافتتفسیر سوره نمل۵جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان دقیقه
حق، محتوای اصلی سورهرعد۳حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره دقیقه
یهودیت - جلسه ۸پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۸ دقیقه
انتظار مسیحا و روایت سکولارمسیحیت۱۹فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت دقیقه
اسم سوره نمل و وجه تسمیه آنتفسیر سوره نمل۱حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال دقیقه
ریشه اختلاف ایمان و کفر - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاریحدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا دقیقه
آغاز بحث - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالارییهودیت۱۷تحریف تورات و وابستگی تاریخی یهودیت دقیقه
اصلاح تعریف و نسبد آن با برهان هیومفلسفه متن مقدس۱شکل کلاس، معجزه و نسبت فلسفه با متن مقدس دقیقه
چرا اقوام پیامبران پیشین (قبل از حضرت موسی) با وجود معجزات مفهوم پیام را نمی‌فهمیدندتفسیر سوره انبیا۷انبیاء، معجزات و اقوام دقیقه
خلق و امرتفسیر سوره نحل۱فضای کلی سوره، دوگانگی خلق و امر – تکوین و تشریع، عذاب دقیقه
کلیت بخش‌های سوره و ساختار آنتفسیر سوره نمل۱حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال دقیقه
حضرت لوط (ع)شعراء۳بررسی ادامه داستان‌های انبیاء دقیقه
انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسختفسیر سوره بقره۶یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید دقیقه
یهودیت - جلسه ۲۴پیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۴ دقیقه
مزایا و معایب امّت واحده قدیمی و اختلاف و انحراف امّتهاتفسیر سوره نحل۱۰امت واحده، فقه و استنباط احکام دقیقه
مروری بر جلسه قبلتفسیر سوره قصص۵مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی دقیقه
بازسازی سورهتفسیر سوره نحل۴بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین دقیقه
خلع نعلینتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع) دقیقه
حس اطمینان بخش حیات دنیاتفسیر سوره یونس۳آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدم‌ها دقیقه
کتاب، زبان و هدایتابراهیم۱مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم دقیقه
احساس عدم امنیت گاه‌به‌گاه و گذراتفسیر سوره یونس۳آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدم‌ها دقیقه
استکبارتفسیر سوره نحل۵شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار دقیقه
فواید علم گرایی – فواید بی معناییجدایی علم از دین۱۱تبیین عملی و وارونگی داروینی دقیقه
مفهوم‌سازی، واژه و نام‌گذاریفلسفه متن مقدس۵آیه بیّنه، نام‌گذاری و مفهوم سرساین دقیقه
چهار مایع گواراتفسیر سوره نحل۷انسجام سوره، بررسی نعمت‌های الهی در دو بخش، چهار مایع گوارا دقیقه
خلافت انسان و نسبت آن با مخلوقاتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات دقیقه
چه فرقی می‌کند چند خدا را بپرستیمتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه دقیقه
نیستپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۱ دقیقه
بدل شریعت: کمک به رفع عامل اصلی کفر، عامل عملیانعام۲نبوت، یکپارچگی سوره، کلامی‌ترین سوره دقیقه
ادامه بحث تکثرگرایی و مواجهه امت جدید با خارج از فضای ایمانیتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۵مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی دقیقه
تقسیم‌بندی سورهتفسیر سوره نحل۲توضیح تکمیلی تم سوم سوره، تقسیم‌بندی سوره دقیقه
خرق عادتتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع) دقیقه
نتیجهٔ مقاله و نقدهای کلاسفلسفه متن مقدس۸معجزات دینی، تردستی جادویی و انتقال باور دقیقه
آیۀ أَرْذَلِ الْعُمُرِ (۵) / آیۀ أَرْذَلِ الْعُمُرِ (۶)تفسیر سوره نحل۹عذاب، مهاجرت، أَرْذَلِ الْعُمُرِ، پرنده‌ها دقیقه
تَحَجُّرحجر۰ دقیقه
بازگشت به مسئلهٔ اسطوره‌های مسیح‌گونمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
مروری بر تاریخ انبیاء در عهدینتفسیر سوره بقره۱ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سوره‌ی بقره دقیقه
دو ایراد اصلی به برهان پنهانیفلسفه متن مقدس۱۲پنهانی خدا، کم‌کاری شناختی و امکان‌های انسان دقیقه
موسی و نهادتفسیر سوره کهف۶ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستان‌ها و ارتباط آنها با متن‌های دقیقه
روش و مبانی تفسیر، معجزه، و مروری بر تاریخ انبیاء در عهدینبقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها دقیقه
طوری نمی‌دانم بگویم که یک جایی به نظر می‌آیدپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۲۳ دقیقه
جمع‌بندی و چشم‌انداز: از مردسالاری به پسامردسالارییهودیت۱۶معاد، شریعت و نقش پیامبران در یهودیت دقیقه
عربیپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۷ دقیقه
مطالعه از ابتدای سوره - نقد فمینیسم رادیکال و تحلیل ساختارهای سلطهتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
تقوا و شکرگزاریتفسیر سوره نحل۴بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین دقیقه
برگشت به اول سورهمائده۰ دقیقه
مسیر ادامه بحث درباره اهل کتابمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت دقیقه
نکاتی از جلسه قبلتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
انسان بالقوه منطقی و معقول است نه بالفعل (یعنی آدم‌ها ابتدا زندگی می‌کنند و بعد براساس زندگی خود عقایدی را انتخاب می‌کنند نه برعکس)تفسیر سوره یونس۲هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۶)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه دقیقه
رابطه بین حیات و آزمایشتفسیر سوره هود۳مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ دقیقه
محتوای کلی سوره - نقش روان‌کاوی در تحلیل و نقد مردسالاریحدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا دقیقه
نزول آیاتمعجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
نزول آیاتیس۱سوره‌ای برای غفلت زدایی دقیقه
تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بررسی مفهوم زن در نظام مردسالار و نسبت آن با طبیعتتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۳شیوه بحث با اهل کتاب دقیقه
دلیل تفصیل تمثیل ها: تاکید بر جاذبه حیات دنیاتفسیر سوره یونس۴پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی دقیقه
مرز روش علمی و متافیزیک طبیعت‌گرایانهفلسفه متن مقدس۹آیات بینات، طبیعت‌گرایی و مرز روش علمی دقیقه
معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه 'اگر خدا می‌خواست'، جبر و اختیار و داستان آدم(ع)تفسیر سوره نحل۵شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار دقیقه
انسان تافتۀ جدا بافتهرعد۳حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره دقیقه
عبادت راه لازم و نه کافی برای هدایتتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه (۵)مردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه دقیقه
خلافت انسان و نسبت آن با مخلوقاتمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد دقیقه
آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم (۲)تفسیر سوره صاد۶کلیت سوره، بخش آغازین سوره، از شهادت به غیب، صبر، خلافت، وهاب دقیقه
موروثی بودن، ویژگی مکتب شرکانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک دقیقه
۱۵ سوره بقره و ویژگی منافقان و مرور مباحث جلسات گذشته: تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاهمردسالاری۳تقابل‌های دوتایی، زبان و مقاومت ناخودآگاه دقیقه
تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی / تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی (۲)تفسیر سوره یونس۱اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت دقیقه
عمل‌هایی گفتیم بهش بدیمپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.یهودیت۷ دقیقه
اهمیت نسیان در انسانتفسیر سوره یونس۲هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا دقیقه
اطمینان به حیات دنیاتفسیر سوره یونس۲هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا دقیقه
برهان وضع شریعت برای مقابله با شریعت شرک‌آلودانعام۲نبوت، یکپارچگی سوره، کلامی‌ترین سوره دقیقه
ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - نقش روان‌کاوی در تحلیل و نقد مردسالاریفلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس دقیقه
توبهفرقان۳قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن دقیقه
مطالعه از ابتدای سوره - تعریف مردسالاری و نسبت آن با سرمایه‌سالاریتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
لسان عربیشعراء۳بررسی ادامه داستان‌های انبیاء دقیقه
لیبرالیسم، آیا واقعا حد آزادی، آزادی است؟، مثال اول: مواد مخدر و ادامهسرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۳ دقیقه
علم جدید و مسئله معجزهفلسفه متن مقدس۲قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه دقیقه

تفسیر سوره نور

در تفسیر سوره نور، مفهوم «زن» نه به‌عنوان یک موضوع منفک، بلکه در بطن شبکه‌ای از مفاهیم مرتبط با جنسیت، خلقت و کمال طرح می‌شود. مفسر در آغاز، سوره را به‌طور کامل بر محور «مفاهیم و احکامی که حول و حوش جنسیت دارند» معرفی می‌کند (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۳ — اهمیت نکاح مقایسه عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و اسماء الهی واژه محصن) [۳۱]. این تأکید نشان می‌دهد که برای فهم جایگاه زن در این گفتار، نمی‌توان آن را از پرسش‌های بنیادین سوره دربارهٔ نسبت میان اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن، خانواده و توالد و تناسل جدا کرد. به‌بیان دیگر، «زن» در اینجا یک مقولهٔ انتزاعی نیست، بلکه نقطهٔ کانونی یک نظام معنایی است که غایت آن به آفرینش و حیات گره خورده است.

این پیوند میان زن و آفرینش، با تکیه بر تصویرپردازی‌های سوره، ابعادی عمیق‌تر می‌یابد. مفسر با اشاره به فراوانی عنصر آب در بخش میانی سوره، آن را با یک حالت ازلی و زنانه مرتبط می‌داند: «حالت تاریکی بدون نور و پر از آب هست آن حالتی که از توی آن ناخود آگاهی از توی آن چیزهایی که در واقع در وجود زنها شاید غلبه داشته باشد ، آفرینش» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۳ — اهمیت نکاح مقایسه عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و اسماء الهی واژه محصن) [۳۳]. در این برداشت، وجود زن با یک ظرفیت بنیادین برای زایش و خلقت هم‌ذات پنداشته می‌شود؛ ظرفیتی که نه فقط در معنای بیولوژیک، بلکه به‌عنوان اصلی وجودی برای خلق حیات و معنا فهم می‌شود. این تصویر، زن را از یک کنشگر منفعل در روایت آفرینش به خودِ بستر وقوع آن تبدیل می‌کند.

با این حال، تحلیل مفسر از «زن» در سوره نور به این لایهٔ نمادین محدود نمی‌ماند و وارد سازوکار رابطهٔ زن و مرد به‌عنوان مسیری برای کمال و معرفت می‌شود. او برای توضیح این پویایی، به سراغ تئوری تیپولوژی یونگ می‌رود و از چهار کارکرد خودآگاهی یعنی تفکر، عاطفه، حس و شهود سخن می‌گوید. نکتهٔ کلیدی در ارجاع به یونگ، نقد یک سوءبرداشت رایج است: «از این دیاگرام برمی‌آید که تفکر و عاطفه هم‌ترازند، اما مقابل یکدیگرند؛ ولی حس چیزی سطح پایین است و شهود چیزی سطح بالا؛ در حالی که یونگ در این دیاگرام نمی‌خواهد این را بگوید» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۷ — تطبیق تئوری وحدت دو قطب بر خانواده سالم و نقش عشق در معرفت) [۳۵]. این تصحیح، زمینه را برای فهم رابطهٔ زن و مرد به‌عنوان یک تعامل میان دو کلیت متفاوت اما هم‌ارز فراهم می‌کند، نه رابطه‌ای مبتنی بر برتری ذاتی یک قطب بر دیگری.

در این چارچوب، مفسر رابطهٔ عاشقانه و متعالی زن و مرد را به‌مثابهٔ فرایندی برای دستیابی به تعادل و در نتیجه، شکوفایی کمالات روحی تبیین می‌کند. او می‌پرسد: «بحث کنیم که چگونه این رابطۀ زن و مرد و این به‌کمال‌رسیدن به معرفت» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۷ — تطبیق تئوری وحدت دو قطب بر خانواده سالم و نقش عشق در معرفت) [۳۴]. پاسخ، در بیداری بخش‌های خفتهٔ وجود انسان از طریق این مواجهه نهفته است. این دیدگاه، «زن» را نه به‌عنوان «دیگری» برای مرد، بلکه به‌عنوان موجودی که حامل قابلیت‌های وجودی مکمل است، در مرکز یک پروژهٔ مشترک انسانی برای رسیدن به معرفت قرار می‌دهد. این معرفت، محصول یک دیالکتیک وجودی است که در آن، تفاوت‌ها به‌جای ایجاد سلسله‌مراتب، به تعادل می‌انجامند.

این تعادل اما در معرض تهدید نیروهای بیرونی است و سخنران با بازگشت به «پدیدۀ دخالت‌کردن محیط بیرون در درون خانواده»، لایهٔ اجتماعی بحث را فعال می‌کند. او با ترسیم دوگانگی‌ای مبتنی بر اسماء الهی، قابلیت‌های متمایز اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن را به منابع وجودی متفاوتی وصل می‌کند: زن به «زیبایی و صفات جمال نامتناهی» و مرد به «قدرتی نامتناهی» (تفسیر سوره نور، جلسهٔ ۱۷ — دوگانگی‌های اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن، مفهوم کلمه و آثار دخالت محیط بیرون در خانواده) [۳۷]. این اتصال، بنیان هویت و توانمندی هر یک را توضیح می‌دهد. در این میان، آنچه برای «زن» حیاتی می‌نماید، حفظ این پیوند وجودی با منبع جمال و زیبایی در برابر فشارهای اجتماعی‌ای است که می‌کوشند این تعادل درونی خانواده را برهم زنند.

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصنتفسیر سوره نور۱۳اهمیت نکاح مقایسه عشق زن و مرد و اسماء الهی واژه محصن~۲۶۰ دقیقه
نقش رابطه عاشقانه اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن در کمال و معرفت‌افزاییتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۸۵ دقیقه
بنابراینپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.نور۱۰~۷۰ دقیقه
آثار دخالت‌کردن محیط بیرون در درون خانوادهتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه~۶۲ دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه~۶۲ دقیقه
واسطه‌بودن خانواده بین غیب و شهودتفسیر سوره نور۱۸غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل~۵۹ دقیقه
تفصیل آیه نورتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۵۸ دقیقه
حکم و تئوری‌های حجاب - بخش ۱تفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۵۰ دقیقه
مفهوم کلمهتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه~۴۹ دقیقه
مبانی روش‌شناختی تفسیر و نسبت آن با عرفان نظریتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۴۶ دقیقه
دوگانگی قدرت و زیباییتفسیر سوره نور۱۸غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل~۴۳ دقیقه
به‌تعادل‌رسیدن اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و آثار و موانع آنتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۴۰ دقیقه
چگونه ممکن است لذت جسمانی باعث تعالی، نور و معرفت شود؟تفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۴۰ دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آنتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۳۹ دقیقه
حجاب مقدمۀ نکاحتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب~۳۷ دقیقه
مرور جلسات قبلتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۳۴ دقیقه
انحرافات جنسی دوران معاصر و اهمیت سورۀ نورتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۳۱ دقیقه
زن و مراتب مختلف زیباییتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب~۳۱ دقیقه
کاهش اهمیت ابتغای رزقتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۳۱ دقیقه
روابط بین اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن: خطر و تعالیتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۲۹ دقیقه
مرور جلسۀ‌ قبلتفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟~۲۹ دقیقه
مفهوم کلمه و دوگانگی‌های زن و مردتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه~۲۷ دقیقه
مرور جلسات قبلتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۲۶ دقیقه
چهره دریچۀ روحتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی~۲۵ دقیقه
نسبت اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن با سه‌گانۀ لاکانتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار~۲۵ دقیقه
و ۹۴ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
مفهوم کلمه و دوگانگی‌های زن و مردتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه~۲۴ دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آن دربارۀ‌چندهمسریتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۲۴ دقیقه
حکم و تئوری‌های حجاب - بخش ۲تفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۲۲ دقیقه
خبپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.نور۱۰~۲۱ دقیقه
تبدیل عشق اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن به نورتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت)~۲۱ دقیقه
برنامه درست استپیوند معتبر در منبع یافت نشد؛ این ردیف برای بازبینی پرچم شد.نور۱۰~۲۱ دقیقه
خلاصه و نتیجۀ مبحثتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۲۰ دقیقه
ارادۀ‌ معطوف به قدرتتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۲۰ دقیقه
تفاوت فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن بیرونی و درونی بیتتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت)~۱۹ دقیقه
تطبیق تئوری اول با بحث خانوادۀ سالمتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۱۹ دقیقه
خودمحوری مانع رشدتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۱۹ دقیقه
مقدمات بحث دربارۀ فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن سورۀ نورتفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۱۹ دقیقه
تحلیل نقش عشق در بازگشت انسان به عالم معناتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۱۸ دقیقه
بشارت کلمه الهی به حضرت مریمتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۸ دقیقه
تئوری وحدت دو قطب (اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن)تفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۱۸ دقیقه
بخش دوم سوره: آیات الهیتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره~۱۷ دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار~۱۷ دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آن دربارۀ‌ ﴿لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ﴾تفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۱۷ دقیقه
مرور جلسات قبل (دو تئوری اصلی) - بخش ۱تفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۱۷ دقیقه
ارتباط بیت با زن و مادرتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت)~۱۷ دقیقه
جمع‌بندیتفسیر سوره نور۲۵مطالب پراکنده و جمع‌بندی مباحث~۱۷ دقیقه
رابطۀ نامشروع بین اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصنتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره~۱۷ دقیقه
ادامهٔ ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آنتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۱۶ دقیقه
حکم و تئوری‌های حجاب - بخش ۳تفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۱۵ دقیقه
حکم و تئوری‌های حجاب - بخش ۴تفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور~۱۴ دقیقه
خط قرمزهای بحثتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار~۱۴ دقیقه
بحث دربارۀ تعیین موضوع جلسات بعدتفسیر سوره نور۲۵مطالب پراکنده و جمع‌بندی مباحث~۱۴ دقیقه
فاصله‌گیری از متن و تفاوت با تفسیر روشن‌فکری دینیتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان~۱۴ دقیقه
ابتغای رزق و ارتقای شغلتفسیر سوره نور۱۸غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل~۱۴ دقیقه
فلسفۀ فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آنتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب~۱۴ دقیقه
جنسیت در قرن‌های جدیدتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۱۳ دقیقه
تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۲) / تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۳)تفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور~۱۳ دقیقه
جنسیت و فلسفۀ حجابتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب~۱۳ دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۱۳ دقیقه
ادامهٔ کاهش اهمیت ابتغای رزقتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد~۱۲ دقیقه
مدل فانکشنال خودآگاهانۀ یونگتفسیر سوره نور۲۳چقدر سورۀ نور را فهمیده‌ایم؟~۱۲ دقیقه
فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن مردسالارانه دربارۀ کنیزتفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟~۱۲ دقیقه
همۀ جهان ساختاری زبانی داردتفسیر سوره نور۲۴جمع‌بندی مطالب پراکندۀ جلسه‌های گذشته~۱۲ دقیقه
تئوری عرفانی اسماء الهیتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن~۱۱ دقیقه
تلخیص بحث بر اساس مدل تقابل‌های دوتاییتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب~۱۱ دقیقه
شرح مفصل‌تر دو تمثیل شرقی و غربیتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی~۱۰ دقیقه
آیات ابتدایی سوره، نزول نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات و عرش عظیمتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره~۱۰ دقیقه
عالم معنا و عالم جسمتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۱۰ دقیقه
تفاوت‌های اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و مسئلۀ حجابتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب دقیقه
نکته‌ای بسیار مهم درباره مسئلۀ محارمتفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
خانواده در سوره‌های مریم و نورتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده دقیقه
تعبیر آیۀ‌ شصت‌ویکم سورۀ نور / تعبیر آیۀ‌ شصت‌ویکم سورۀ نور (۲)تفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
بیت، عشق و ابتغای رزقتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار دقیقه
نقد پایان‌بندی سوره نور و مقایسه با دیگر سوره‌هاتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد دقیقه
علت سخت‌گیری فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آنتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت) دقیقه
صحنه شهادت زن و شوهرتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره دقیقه
نکته‌ای بسیار مهم درباره مسئلۀ محارمتفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
چرایی عدم تحریم صریح برده‌داری در اسلام و مقدمات بحثتفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
تعبیر آیۀ‌ شصت‌ویکم سورۀ نور (۳)تفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
تقدس رحم و تشبیه دوران جنینی به بهشتتفسیر سوره نور۴محتوای مرکزی سوره (بیت) دقیقه
نادیده‌گرفتن برخی از فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آنتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن دقیقه
چقدر برده‌داری را درست فهمیده‌ایم؟ (۱)تفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
وحیتفسیر سوره نور۱۵فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام دقیقه
تسبیح موجودات، سیر ابرها و نور هدایتتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار دقیقه
ادامهٔ به‌تعادل‌رسیدن اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن و آثار و موانع آنتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد دقیقه
دربارۀ افکتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آنتفسیر سوره نور۸پرسش و پاسخ و مقدمات بحث دربارۀ احکام سورۀ نور دقیقه
فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن برای حفظ آدم‌های نورانی در متن جامعهتفسیر سوره نور۲بخش سوم سوره (آیه نور خانواده های نورانی دقیقه
نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهیتفسیر سوره نور۱۵فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام دقیقه
نگاه به دنیا با دید خداوندتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی دقیقه
کلمه طیبه و خبیثهابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
سکوت پیامبر، گریهٔ عایشه، تأخیر نزول آیاتتفسیر سوره نور۳بررسی تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمده (تم جدید اجتماعی) دقیقه
رابطۀ عشق با معرفت هندی هفت چاکراتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان دقیقه
مرور سه قطعۀ گذشتهتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره دقیقه
ارتباط تمثیل آسمان‌ها و زمین با تمثیل شجره و مفهوم شرقی و غربیتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی دقیقه
عشق به زندگی معنا می‌دهدتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان دقیقه
تعبیرهای سمبلیک فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن (۴)تفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
شأن نزول آیاتتفسیر سوره نور۲۵مطالب پراکنده و جمع‌بندی مباحث دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۲بخش سوم سوره (آیه نور خانواده های نورانی دقیقه
چرا در اسلام این‌قدر حس منفی به برده‌داری وجود دارد؟تفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
نکتۀ مهم در مورد پوشش زنانتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی دقیقه
چرا جنسیت وجود دارد؟تفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد دقیقه
موضوع افک چه بود؟تفسیر سوره نور۳بررسی تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمده (تم جدید اجتماعی) دقیقه
قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۲)حدید۱کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آنتفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمدهتفسیر سوره نور۳بررسی تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمده (تم جدید اجتماعی) دقیقه
تعبیر آیۀ‌ شصت‌ویکم سورۀ نورتفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
مرور جلسات قبلتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی دقیقه
دوگانگی قلوب و أبصارتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار دقیقه
قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۳) / قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۴)حدید۱کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی دقیقه
ادامهٔ کاهش اهمیت ابتغای رزقتفسیر سوره نور۲۲مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد دقیقه
علت پدیدارشدن واکنش‌های اجتماعیتفسیر سوره نور۳بررسی تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمده (تم جدید اجتماعی) دقیقه
برخورد اسلام با برده‌داریتفسیر سوره نور۱۹مرور جلسۀ‌ قبل و چرا برده‌داری در اسلام تحریم نشد؟ دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۸غیب و شهود، قدرت و زیبایی، ابتغای رزق و ارتقای شغل دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۲۰مرور جلسۀ قبل و پرسش و پاسخ دقیقه
تمثیل نور و معرفت مراتب وجودتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان دقیقه
قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نورحدید۱کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی دقیقه
ازدواج از نگاه کتاب‌های روان‌شناسیتفسیر سوره نور۱۱پوشش زنان، ازدواج، تمثیل شجره و مفهوم شرقی-غربی دقیقه
کلام نور استتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار دقیقه

کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نمونه‌ای دیگراز هژمونی فرهنگی /…

در تحلیل مدرس، کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نه به‌عنوان یک انتخاب آزاد در بازار کار، بلکه به‌مثابه نمونه‌ای از هژمونی فرهنگی فهم می‌شود؛ هژمونی‌ای که در آن، سیستم‌های قدرت، از جمله سرمایه‌داری، نه با اجبار آشکار، بلکه با شکل‌دهی به میل و تعریفِ «زندگی خوب»، افراد را به سمتی می‌رانند که خود می‌خواهند. مدرس برای تشریح این سازوکار، از تمثیل یک حزب فرضی در آمریکا استفاده می‌کند که هدفش ملی‌کردن سرمایه‌هاست و می‌گوید: «چنین اتفاقی حتی قابل تصور نیست. سرمایه‌داران آمریکایی اجازه نمی‌دهند چنین آدم‌هایی پیش بیایند» (سرمایه‌سالاری، جلسه ۲ — کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نمونه‌ای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۴]. این «اجازه ندادن» از جنس یک فرمان حکومتی نیست، بلکه از جنس همان هژمونی است که پیش از آنکه کسی بخواهد ساختار را به چالش بکشد، مسیرهای ممکن را از پیش بسته است. در چنین فضایی، ورود گستردهٔ زنان به بازار کار نیز می‌تواند نه یک رهایی خودآگاه، بلکه پاسخی به یک نیاز سیستماتیک برای تأمین نیروی کار و تعمیق منطق مصرف باشد.

این نگاه به هژمونی، ریشه در فهمی از قدرت دارد که سخنران آن را با اشاره به دستگاه امنیتی آمریکا عینی‌تر می‌کند. او با وجود اذعان به وجود «بزرگ‌ترین سیستم امنیتی دنیا» شامل CIA و FBI، تأکید می‌کند که محدودیت اصلی، از جنس کنترل پلیسی صرف نیست (سرمایه‌سالاری، جلسه ۲ — کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نمونه‌ای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۳]. قدرت هژمونیک درست در جایی عمل می‌کند که شهروند احساس می‌کند آزادانه انتخاب می‌کند، غافل از آنکه مختصات انتخاب‌هایش را ساختار از پیش تعیین کرده است. کارکردن زن در این روایت، نمونهٔ بارز چنین انتخابی است: انتخابی که در ظاهر با میل شخصی و برای استقلال مالی انجام می‌شود، اما در باطن، فرد را در شبکۀ وسیع‌تری از انتظارات و الزامات سرمایه‌داری ادغام می‌کند.

با این حال، سخنران در جای دیگری از گفتارهایش، رویکردی را نقد می‌کند که به بهانهٔ نقد این هژمونی، هرگونه تمایز میان زن و مرد را انکار می‌کند. او در بحث از فمینیسم، از «دفاع از تفاوت زنانه» سخن می‌گوید و هم‌زمان تصریح می‌کند که نقد او به معنای دفاع از نظام‌های پیشامدرن نیست: «مخالفت با سرمایه‌داری دفاع از فئودالیسم که نیست» (مردسالاری، جلسه ۴ — نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه) [۴۷]. این جمله یک دوگانهٔ ساده‌انگارانه را می‌شکند. او نمی‌خواهد با رد الگوی مدرن کار زن، او را به خانه در ساختار مردسالار سنتی بازگرداند. بلکه می‌کوشد فضای سومی بگشاید که در آن، بتوان هم از منطق سرمایه‌داری عبور کرد و هم تفاوت‌های وجودی و تکوینی را به رسمیت شناخت، بی‌آنکه این تفاوت‌ها به نابرابری حقوقی یا اجتماعی تبدیل شوند.

برای فهم بهتر این فضای سوم، تمثیل کوهنوردی مفسر روشنگر است. او هدف از زندگی دینی را مانند صعود به قلهٔ اورست توصیف می‌کند و شریعت را «مثل آن راهی» می‌داند که فرد را به آن نقطه می‌رساند (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۶ — هدف احکام و نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام) [۴۵]. نکتهٔ کلیدی در این تمثیل، ضرورت توافق بر سر «نقشه جغرافیا» است؛ یعنی پذیرش واقعیت‌های عینی جهان، از جمله تفاوت‌های میان زنان و مردان. اگر کسی این واقعیت‌ها را انکار کند، مانند کسی است که در مسیر کوهنوردی، وجود یک رودخانه را قبول ندارد و در نتیجه نمی‌تواند درکی از مسیر درست داشته باشد. از این منظر، نقد هژمونی سرمایه‌داری بر کار زن، نباید به انکار تفاوت‌های تکوینی بینجامد، بلکه باید با پذیرش این «جغرافیای» انسانی، به دنبال راهی برای رهایی از سلطهٔ سیستم باشد، نه رهایی از خودِ تفاوت.

مفسر این حساسیت بر تفاوت را حتی در خوانش خود از متون دینی و تاریخ ادیان نیز به کار می‌گیرد. او در تحلیل شخصیت میریام (خواهر موسی)، به جریان فمینیسم یهودی اشاره می‌کند که می‌کوشد نقش این زن را در تاریخ دینی پررنگ کند. او نقل می‌کند که یک فمینیست، وحی به میریام را متفاوت از وحی مردانه دیده است: «و بعد این سرود را خواند،‌ اینکه زن با تمام وجود و کالبدش به الهام الهی جواب می‌دهد؛ یعنی این» (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۴ — مریم، اخت هارون) [۳۹]. مفسر این تفسیر را صرفاً به عنوان یک دادهٔ فرهنگی جالب نقل می‌کند، اما نفس توجه او به این روایت نشان‌دهندهٔ گشودگی‌اش به فهم‌های متفاوت از تجربهٔ دینی زنانه است. با این حال، او این گشودگی را به سرعت با یک احتیاط روش‌شناختی مهار می‌کند و می‌گوید هدفش از نقل این مباحث، اثبات درستی یا نادرستی آن‌ها نیست، بلکه فهم فضای ذهنی هم‌عصران حضرت مریم است.

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نمونه‌ای دیگراز هژمونی فرهنگی / مکانیزم تشویق و تنبیه توسط سیستم‌ها / انقیادی س...سرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۲~۵۵ دقیقه
نکته تاریخی در اخت هاروندفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۲۸ دقیقه
مقصد و مسیردفاع عقلانی از دین۴۶احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام~۲۱ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داریمردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه~۱۸ دقیقه
ضرورت وجود خانوادهدفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده~۱۸ دقیقه
جنین‌شناسیدفاع عقلانی از دین۳۵پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ»~۱۵ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۵)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه~۱۵ دقیقه
خرده موضوع دور نمی‌دانم چطور می‌شوددفاع عقلانی از دین۳۴یادآوری جلسات قبل~۱۳ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۶)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه~۱۲ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۲)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه~۱۲ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۷)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه~۱۲ دقیقه
دیدگاه کلی در مورد شریعت؛ پیش‌نیاز ضروری قبل از بیان احکام شریعتدفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده~۱۲ دقیقه
جایگاه زن در شریعت و احکام نمازدفاع عقلانی از دین۶۱بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز~۱۱ دقیقه
ایرادهای پارادایمیک جریان فعلی فقهدفاع عقلانی از دین۵۰احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیش‌فرض‌های پارادایم~۱۱ دقیقه
مریم خواهر هاروندفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن~۱۰ دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۸احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی دقیقه
دعاکردن برای پدرومادردفاع عقلانی از دین۷۰احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین دقیقه
زمین شناسی: معنا داشتن پدیده های طبیعیدفاع عقلانی از دین۳۶ترور قاسم سلیمانی و زمین شناسی، مسطح بودن زمین دقیقه
تفسیر و ضوابط آندفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
آغاز بحث - مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر عرفان و ارتباط با هستی محض و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودی۰دفاع عقلانی از دین۱۶دین و مؤلفه‌های محوری آن دقیقه
بین‌الاذهانی بودن، ملاک اشتباه برای ارزش‌گذاری تجربه دینیدفاع عقلانی از دین۴۸احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هست‌ها دقیقه
جمعبندی: تعامل با دیگراندفاع عقلانی از دین۴۷احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی دقیقه
موضوع جدید: احکامدفاع عقلانی از دین۴۵احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت دقیقه
انجام بخشی از شریعت بدون درک عقلی آن: مثالی از درخت ممنوعهدفاع عقلانی از دین۴۷احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۶۶احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه دقیقه
و ۵۸ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
مخالفین و رقبای مختلفدفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال دقیقه
تاریخچه‌ی نظام سرمایه ‌سالاری / بین شروع جهش علمی و شروع انقلاب فرانسه به عنوان نقطه‌ی آغاز سرمایه سالاری...سرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۲ دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۱احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه دقیقه
حیاتی‌تر بودن شناخت شرایط از احکام شرعدفاع عقلانی از دین۴۹احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت دقیقه
احکام خانوادهدفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده دقیقه
نقش مقایسه شریعت با دیگر طریقت‌ها و شیوه‌های زندگانی در بحث شریعت، مفهوم آزادیدفاع عقلانی از دین۵۵احکام حکومت دینی فقها دقیقه
مرز مشخصی بین اخلاق و شریعت (معناگرا) نیستدفاع عقلانی از دین۷۰احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین دقیقه
مرور جلسه گذشته: مسئله حکومت دینیدفاع عقلانی از دین۵۵احکام حکومت دینی فقها دقیقه
کیهان‌شناسی و هفت‌آسماندفاع عقلانی از دین۲۷تعارض علم و متون دینی در گزاره‌‌های ناظر به طبیعت دقیقه
یاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۸احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی دقیقه
جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء الهی جلال و جمالدفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده دقیقه
میل به بی عقیدگیدفاع عقلانی از دین۲موانع موجود در عقیده‌ورزی دقیقه
ایراد به زمان تعیین جنسیت جنیندفاع عقلانی از دین۳۵پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» دقیقه
امروز مردم در حداکثر انقیاد در طول تاریخ زندگی می‌کنند، در حالی که فکر می‌کنند آزاد هستند. / این آزادی که...سرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۲ دقیقه
گرایشهای تفسیری و ابزار تفسیردفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
پرسش‌وپاسخدفاع عقلانی از دین۴۵احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر عرفان و ارتباط با هستی محض: جای خالی مسائل اخلاقی بین اصول و فروع دیندفاع عقلانی از دین۶۲احکام فقدان نگاه اخلاقی در تبیین شریعت مناسک جمعی نماز جمعه صیام دقیقه
پرسش‌های مطرح شده درباره احکام و نسبت آن با عقلانیتدفاع عقلانی از دین۴۶احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام دقیقه
چگونگی ایجاد شرک توسط محیط پرورشدفاع عقلانی از دین۷۰احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین دقیقه
آغاز بحث - نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیتدفاع عقلانی از دین۱۶دین و مؤلفه‌های محوری آن دقیقه
حفظ نام و نشان و شهرت در ادیاندفاع عقلانی از دین۱۷بررسی پدیده تحریف دین دقیقه
سیر تاریخی فقهدفاع عقلانی از دین۵۰احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیش‌فرض‌های پارادایم دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر عرفان و ارتباط با هستی محضدفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده دقیقه
نکاتی درباره عرفان و موانع آندفاع عقلانی از دین۱۱ارتباط با هستی محض دقیقه
بررسی یکی بودن اسم پدر حضرت موسی و حضرت مریمدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
ضرورت بررسی انگیزه‌های تحریفدفاع عقلانی از دین۵۱احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه دقیقه
بی‌توجهی به معنای احکام - برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهاندفاع عقلانی از دین۵۲احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف دقیقه
ماجرای حضرت سلیماندفاع عقلانی از دین۶۶احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه دقیقه
بی‌توجهی به معنای احکام - مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر عرفان و ارتباط با هستی محض و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودیدفاع عقلانی از دین۵۲احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف دقیقه
تعارض خارج از متن، شبهه حاصل از انتظار خوانندهدفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
تفاوت غیر علمی بودن با ضد علمیدفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
داستان حضرت یوسف(ع) و تحلیل مفهوم عصمتدفاع عقلانی از دین۹تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) دقیقه
زمان در شریعت و اوقات نمازدفاع عقلانی از دین۵۸احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی دقیقه
شبهات درباره شریعت در مقایسه با شبهات درباره حقایق دین، بایدها و نبایدهای رفتاری در اسلام و مقایسه با آمیش‌ها در برابر هست‌هادفاع عقلانی از دین۴۸احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هست‌ها دقیقه
دلیل آمدن انبیادفاع عقلانی از دین۷۱نگاهی به مناظره‌ی دکتر سروش و آقای علیدوست دقیقه
تا چه میزان جزئیات برای مسائل در فقه قائل شویم؟دفاع عقلانی از دین۵۳احکام فقه جعفری شاخ و برگ یافتن فقه دقیقه
زوج بودن همه‌چیزدفاع عقلانی از دین۳۵پاسخ ایراد مطرح شده به آیه «يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ» دقیقه
مسئله اخت هاروندفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
رابطه‌ی سرمایه سالاری و آزادی / توهم آزادیسرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۲ دقیقه
اینجا فصلی بیولوژی ساینتیفیک ارورهای مربوطدفاع عقلانی از دین۳۴یادآوری جلسات قبل دقیقه
شبهات دینیدفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
اهمیت اصلاح روابط بین خانواده و افراد در شریعت اسلامیدفاع عقلانی از دین۶۰احکام وسواس بیهوده حول شریعت دقیقه
ادامهٔ ترور قاسم سلیمانیدفاع عقلانی از دین۳۶ترور قاسم سلیمانی و زمین شناسی، مسطح بودن زمین دقیقه
جمع‌بندی درباره‌ی محتوای جلسات‌دفاع عقلانی از دین۱منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟ دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۳)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه دقیقه
اجماعدفاع عقلانی از دین۵۱احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه دقیقه
اهمیت شناختن شرایط موجود در زمان تشریع احکامدفاع عقلانی از دین۴۹احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت دقیقه
نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری (۸)مردسالاری۴نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه دقیقه
نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیتدفاع عقلانی از دین۹تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) دقیقه
حرم مکه و تفاوت آن با کشورگشاییتفسیر سوره حج۱۰حج، جهاد، سیاست زمین و دفاع از مکان عبادت دقیقه
داستان آفرینش آدم و هبوطدفاع عقلانی از دین۶۱بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز دقیقه
ادامهٔ مرور جلسه گذشته: مسئله حکومت دینیدفاع عقلانی از دین۵۵احکام حکومت دینی فقها دقیقه
صفا و مروه و استمرار مناسک پیش از اسلامتفسیر سوره حج۱۱اخلاق جنگ، دفاع دینی و حدود خشونت مأذون دقیقه
حج و قبلهدفاع عقلانی از دین۶۳احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات دقیقه
جمع‌بندی محتوای جلسات و نسبت دین و عقلانیتدفاع عقلانی از دین۱منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟ دقیقه
عوارض تبدیل شدن شرع به اصول والد و تنبلی در تعقلدفاع عقلانی از دین۴۸احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هست‌ها دقیقه
زمان در شریعت، اوقات نمازدفاع عقلانی از دین۵۸احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی دقیقه
تاثیرپذیری در برابر شبهاتدفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه

داستان افرینش و خانواده

در تحلیل جایگاه «زن» در گفتارها، نقطهٔ عزیمت مفسر نه یک حکم فقهی مجرد، که یک روایت بنیادین انسان‌شناختی است: داستان آفرینش. او این داستان را نه به‌مثابهٔ یک گزارش تاریخی، که در مقام یک چارچوب فلسفی برای فهم کلیت شریعت و از جمله احکام خانواده به کار می‌گیرد. به بیان خود او، «داستان آفرینش یک داستان فلسفی انسان‌شناسی در قرآن است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۸ — احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش) [۴۸]. این جمله نشان می‌دهد که تصور از انسان، غایت خلقت، و جایگاه او در هستی، همگی پیش از ورود به جزئیات احکام، در این داستان شکل می‌گیرند. در نتیجه، هر بحثی دربارهٔ زن و خانواده، در این دستگاه فکری، ناگزیر باید با مختصات این داستان سنجیده شود و نمی‌توان آن را صرفاً محصول شرایط اجتماعی یا تاریخی دانست.

گسترش این منطق به حوزهٔ شریعت، پیوندی ساختاری میان داستان آفرینش و احکام خانواده برقرار می‌کند. او تصریح می‌کند که هم احکام فردی و هم احکام اجتماعی را «سعی کردم با داستان آفرینش توضیح بدهم» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۸ — احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش) [۴۹]. این تلاش برای توضیح، حاکی از آن است که احکام خانواده در نگاه او، تجلی انضمامی همان روایت کلان هبوط و هدایت هستند. داستان با هبوط انسان به زمین پایان می‌یابد، اما با وعدهٔ هدایت، مسیر بازگشتی ترسیم می‌شود که در آن، التزام به شریعت، خود نوعی جبران هبوط و حرکت به سوی وضعیتی بی‌حزن و خوف است. در این بستر، نهاد خانواده و نقش‌های درون آن، بخشی از این مسیر هدایت‌شده تلقی می‌شوند، نه قراردادی صرفاً اجتماعی.

با این حال، هنگام ورود به مصادیق روایی، با تنشی آشکار میان این چارچوب آرمانی و نحوهٔ حضور زنان در متن مقدس مواجه می‌شویم. مفسر خود به این تنش اذعان دارد و از «غیبت زن‌ها» در قرآن سخن می‌گوید: «به غیر از حضرت مریم، ما شخصیت زن در قرآن که روایت بشود، نداریم. همه در حاشیه هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۳ — اهمیت شروع داستان یوسف) [۵۴]. این غیبت، پرسشی جدی پیش می‌کشد: اگر داستان آفرینش یک روایت جهان‌شمول انسانی است، چرا تجربهٔ زیسته و کنشگری زنان در متن مقدس، تا این حد در حاشیه قرار گرفته است؟ پاسخ سخنران این پرسش را با ارجاع به بحث نبوت پاسخ می‌دهد و آن را بی‌ربط به «شأن و شئونات زن و مرد» می‌داند، اما این پاسخ، تنش میان مرکزیت مفهومی خانواده و حاشیه‌ای بودن روایی زنان را حل نمی‌کند، بلکه آن را به عنوان یک ویژگی ساختاری متن می‌پذیرد.

این تنش در تحلیل داستان یوسف و ماجرای زلیخا ابعاد تازه‌ای پیدا می‌کند. مفسر با ظرافت، دو توطئهٔ اصلی داستان را در برابر هم قرار می‌دهد: «ي اول مطلقا مردانه است و توطئه ي دوم مطلقا زنانه. کمی» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف) [۵۲]. او سپس به تفاوت ماهوی این دو اشاره می‌کند: مردان به فکر حذف فیزیکی یوسف (کشتن یا انداختن در چاه) هستند، حال آنکه زنان با حیله‌ای متفاوت، «آبرویش را بردند». این تقابل، تصویری پیچیده از عاملیت زنانه ترسیم می‌کند که قدرت آن نه در خشونت مستقیم، که در تصرف روایت و حیثیت اجتماعی دیگری است. با این حال، مفسر از ورود به تحلیل عمیق‌تر این تفاوت اکراه دارد و با خنده می‌گوید: «می‌ترسم وارد بحث اش شوم»، که نشان از آگاهی او به حساسیت‌ها و لایه‌های تفسیری چالش‌برانگیز این مقایسه دارد.

نکتهٔ قابل تأمل در همین داستان، تغییر موضع یوسف در قبال توطئهٔ زنانه است. برخلاف انتظار انتقام‌جویانه، یوسف از زندان خارج نمی‌شود تا ابتدا بی‌گناهی‌اش اثبات شود. مفسر این رفتار را چنین تفسیر می‌کند: «نفع اين زن هاست، چون فريب شيطان را خوردند، یوسف نميخواهد از اينها انتقام بگيرد. حضار» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، مرور اجمالی آیات ابتدایی سوره یوسف) [۵۱]. در این خوانش، کنش زنان نه ناشی از شرارت ذاتی، که محصول فریب خوردن از شیطان فهم می‌شود. این تفسیر، از یک سو بار اخلاقی ماجرا را تعدیل می‌کند و از سوی دیگر، عاملیت مستقل زنانه را در چارچوبی از اغواگری شیطانی محصور می‌سازد. یوسف با خودداری از انتقام، به‌دنبال حفظ آبروی آن‌هاست، اما این بزرگواری، خود بر وجود یک نابرابری ضمنی دلالت دارد: این یوسف است که می‌بخشد و این زنان هستند که نیازمند بخشایش‌اند.

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
داستان آفرینش و خانوادهدفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش~۳۲ دقیقه
وابستگی زنان به حیات، مانع کمال در زنانتفسیر سوره یوسف۶قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه!~۳۱ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسیمسیحیت۹حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت~۲۷ دقیقه
نقش شیطان در داستان یوسفتفسیر سوره یوسف۱۰نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف (نقش شیطان در داستان)~۲۶ دقیقه
مفاهیم رمزی موجود در داستان مریمتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة~۲۲ دقیقه
آیا داستان یوسف یک داستان مردانه است؟تفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف~۱۷ دقیقه
تربیت موسی در قصر توسط دشمنان خودتفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع)~۱۷ دقیقه
ضعف در مواجهه با متن قرآن و نقد تفسیر سنتیدفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش~۱۷ دقیقه
داستان حضرت ایوبتفسیر سوره صاد۴نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب~۱۵ دقیقه
پرسش و پاسختفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۵ دقیقه
بیان جنبه‌های دراماتیک دو داستان اول سوره:تفسیر سوره مریم۷بشارت فرزند پاک به مریم~۱۵ دقیقه
تناقض در پست مدرنیسم و فمنیسمتفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف~۱۴ دقیقه
تمکین حضرت یوسف در مقابل حضرت موسیتفسیر سوره قصص۴دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون~۱۳ دقیقه
جمع بندی داستان اصلی سوره (۲)تفسیر سوره نمل۵جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان~۱۲ دقیقه
برگزیدن حضرت مریم (ع) و تولد حضرت مسیح (ع) به‌عنوان خلیفه خدا: پاسخی به اعتراض ملائکه زمان خلقت انسانتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۲ دقیقه
جمع بندی داستان اصلی سوره (۳) / جمع بندی داستان اصلی سوره (۴)تفسیر سوره نمل۵جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان~۱۱ دقیقه
نقطه عطف / نقطه عطف (۲)تفسیر سوره یوسف۲بررسی داستان یوسف به عنوان یک متن ادبی~۱۱ دقیقه
مروری مختصر بر داستان تا آیه ۵۷تفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه دقیقه
عالم تکوین در عالی‌ترین شکل و تولد انسان‌های برجسته: قهرمان‌های اصلی داستان زن هستند که سرچشمه‌تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
ادامه داستان آفرینش و انسان‌شناسی، روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاهامسیحیت۱۱یهودیت، شریعت و سنجش تاریخی مسیحیت دقیقه
نذر مادر حضرت مریم (ع) (همسر عمران)تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
مثال ۲ - اثبات قضیه گراف تامتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین دقیقه
محوریت نگاه کلی به شریعت در جلسات جاریدفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش دقیقه
زلیخا نقطه مقابل مریمتفسیر سوره یوسف۶قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! دقیقه
اصلاح ژنتیکی و دخالت تکوینی خداوند در نسل بشرتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
و ۴۴ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
داستان آفرینش، نقش ابلیس و تاریخچه جوامع دینیدفاع عقلانی از دین۶۴احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه دقیقه
ارتباط داستان موسی و خضر با اصحاب کهف و ساختار سورهتفسیر سوره کهف۳ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسیمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان دقیقه
سه پرده نمایش خضر و موسیتفسیر سوره کهف۵وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان دقیقه
نقش هارونتفسیر سوره طه۴داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) دقیقه
عالم تکوین در عالی‌ترین شکل و تولد انسان‌های برجستهتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
صحنهٔ غرق شدن پسر پیامبر خدا، نوحتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
اعلام نتیجه‌ی داستان در ابتدای داستان و توجه‌دادن مخاطب به چگونگی روند داستانتفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) دقیقه
ورود مجدد برادران به داستان (آیات ۵۸ تا ۶۲)تفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه دقیقه
روابط و موقعیت‌های اجتماعی پیامبران بین مردمتفسیر سوره هود۶داستان قوم ثمود، لوط و شعیب دقیقه
اهمیت شروع داستانتفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف دقیقه
خلاصه داستانتفسیر سوره طه۴داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) دقیقه
مقایسه داستان مریم و زکریا در سوره‌های مریم و آل‌عمرانتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة دقیقه
ترجمه آیه ۴۴ صتفسیر سوره صاد۵تکمیل داستان ایوب بررسی داستان‌های سوره از نظر میزان اتکا به فرامتن‌ها دقیقه
نکات ضمنی داستانتفسیر سوره نمل۲قدرت و شگفتی های حکومت سلیمان، علت نام گذاری سوره دقیقه
جمع بندی داستان اصلی سوره (۵)تفسیر سوره نمل۵جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان دقیقه
آیه مباهله و تناظر آل‌عمران و آل‌عباتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
داستان قارونتفسیر سوره قصص۴دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون دقیقه
نکات کلی برای فهم داستانتفسیر سوره یوسف۱نگاه کلی به سوره دقیقه
مقدمهتفسیر سوره یوسف۱۵صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف دقیقه
داستان ثمودتفسیر سوره نمل۳مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل دقیقه
آغاز داستان سلیمان و اعطای علم از جانب خداوند و ملکه صبادفاع عقلانی از دین۶۵احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ دقیقه
سناریوی دوم در تحلیل داستان حضرت داوودتفسیر سوره صاد۴نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب دقیقه
کتاب ایوبتفسیر سوره صاد۴نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب دقیقه
رفتار یعقوب هم در جهت با خواست یوسفتفسیر سوره یوسف۱۴قسمت پایانی داستان، بازگشت برادران دقیقه
پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳)تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
بررسی داستان آفرینش در قرآن و مقایسه با تورات - بخش ۲دفاع عقلانی از دین۵۶احکام اندک بودن ایده‌های مربوط به اقتصاد در شریعت دقیقه
ورود یوسف به مصرتفسیر سوره یوسف۶قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! دقیقه
جنبه‌های تشریعی و تکوینی سلسلهٔ انبیا و پاک‌سازی قوم‌هاتفسیر سوره هود۵شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر دقیقه
ارتباط بین داستان ­ها و متن ­هاتفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف دقیقه
معرفی یوسف به برادرانشتفسیر سوره یوسف۱۵صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف دقیقه
آیات میانی و پایانی سوره، پیوند داستان‌ها و جایگاه زنتفسیر سوره طه۷نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی دقیقه
تولد حضرت مسیحتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
واقعی یا تمثیلی بودن داستان ­ها - بخش ۱تفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف دقیقه
ادامه بررسی اینکه شریعت ما را به چه سمتی می‌برد بر اساس داستان آفرینشدفاع عقلانی از دین۵۵احکام حکومت دینی فقها دقیقه
تفسیر عرفانی داستان حضرت ابراهیم(ع) و معنای نمادین قربانیتفسیر سوره مریم۲۵گردآوری منکران و نجات پرهیزکاران دقیقه
اعتزال مؤمنینتفسیر سوره کهف۴بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف دقیقه
بررسی تئوری دریای سیاه در زمینه طوفان نوحتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
داستان لوطتفسیر سوره هود۶داستان قوم ثمود، لوط و شعیب دقیقه
تأثیر حضرت زکریا (ع) از حضرت مریم (ع) و درخواست فرزند پاکتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
ظلم فرعون به بنی اسرائیلتفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) دقیقه
داستان حضرت ابراهیم(ع) در سوره انعامدفاع عقلانی از دین۷۰احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین دقیقه
داستان یوسف و زلیخاتفسیر سوره یوسف۶قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! دقیقه
نقش برادر کوچک‌تر (بنیامین) در داستانتفسیر سوره یوسف۱نگاه کلی به سوره دقیقه

عیسی و ایده جهانی تولد

در گفتارهای مربوط به ادامه داستان حضرت ابراهیم، مفهوم «زن» مستقیماً از خلال یک الگوی روایی در قرآن طرح می‌شود که در آن، تولد یک شخصیت با یک رسالت جهانی گره می‌خورد. مفسر برای روشن‌کردن این الگو، ابتدا به سراغ داستان ابراهیم و اسماعیل می‌رود و به لحظهٔ ساخت کعبه اشاره می‌کند: «در کوره زمین به حضرت ابراهیم و اسماعیل داد که اینجارو بسازن و پاکیزه نگردارن برای که هر که وظیفه کاملا عمومی جهانیه اتجاه می‌شود» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۲۰ — ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات) [۶۰]. در این تصویر، اسماعیل در کنار پدرش در حال انجام کاری است که مخاطب آن تمام بشریت است، و همین مشارکت او را به «کاندید رسالت جهانی» تبدیل می‌کند. نکتهٔ کلیدی در این روایت، حضور یک زن یعنی هاجر نیست، بلکه غیاب اوست؛ مفسر با حذف کامل مادر از صحنه، تمرکز را بر رابطهٔ پدر و پسر و وظیفه‌ای می‌گذارد که از مسیر این رابطهٔ عمودی تعریف می‌شود.

این غیاب اما تصادفی نیست و با سرنوشت رسالت اسماعیل پیوند می‌خورد. او توضیح می‌دهد که پس از این ماجرا، رسالت اسماعیل دیگر جهانی نیست و «فقط رسالتش محدود شده به همه افرادی که اطرافش زندگی می‌کنند و انگار دیگر آن کاری که باید انجام می‌داده را انجام نداده؛ رسالت جمعانی ندارد» [۶۱]. اینجا یک گسست رخ می‌دهد: اسماعیل از یک افق جهانی به یک افق محلی سقوط می‌کند. اگر الگوی تولد جهانی را در غیاب مادر و در نسبت پدر-پسر جستجو کنیم، آن‌گاه شکست اسماعیل را می‌توان به‌مثابهٔ ناتوانی در حفظ آن پیوند عمودی بدون واسطهٔ مادرانه فهمید. مفسر این ایده را با اشاره به حضرت موسی بسط می‌دهد و می‌گوید: «در حالت اونمونی درشتی من می‌خواهم مشابهی را سعی کنم بگویم که برای حضرت موسی برعکسش در واقع اتفاق افتاده» [۶۱]. این تقارن معکوس نشان می‌دهد که الگوی تولد و رسالت، یک ساختار دوگانه دارد و جایگاه زن در این ساختار، نه به‌عنوان یک شخصیت فعال، بلکه به‌عنوان یک شرط زمینه‌ای برای تحقق یا عدم تحقق رسالت پسر فهمیده می‌شود.

در ادامه، مفسر از داستان موسی برای توضیح یک ویژگی دیگر استفاده می‌کند: تکرار. او می‌گوید: «شاید تکرار شده تنهایی داستان‌های قرآن داستان‌هایی که برای حضرت موسی وحی می‌شود که از بالاتنی سرکانس‌ها داستان از آدم و هوا بارها و بارها تکرار می‌شود» [۶۲]. این تکرار، داستان موسی را از یک روایت خطی تاریخی خارج می‌کند و آن را به یک الگوی ازلی نزدیک می‌سازد. در این الگوی تکراری، «آدم و هوا» به‌عنوان زوج نخستین حضور دارند، اما باز هم این حضور در خدمت یک ساختار تکرارشونده است که محور آن، وحی به یک پیامبر مذکر است. زن در این چرخهٔ تکرار، بخشی از یک صحنهٔ ثابت است که هر بار برای پیش‌بردن داستان پیامبر بازآفرینی می‌شود، بی‌آنکه خودش عاملیت روایی مستقلی داشته باشد.

این الگوی تکرارشونده، زمینه را برای ورود به بحث عیسی فراهم می‌کند. تولد عیسی از مریم، نقطهٔ اوج ایدهٔ «تولد جهانی» است، زیرا در اینجا زن نه غایب است و نه صرفاً بخشی از یک صحنهٔ تکراری، بلکه خودش محور تولد است. اما مفسر این داستان را در امتداد همان الگوی پیشین می‌خواند: تولدی که از مسیر یک زن رخ می‌دهد، اما رسالت را به پسر (عیسی) منتقل می‌کند. تنش اصلی اینجاست که مریم، برخلاف هاجر، در متن قرآن حضور دارد، اما این حضور، او را از ساختار عمودی پدر-پسر خارج نمی‌کند. مفسر با کنار هم گذاشتن داستان اسماعیل و موسی و عیسی، در واقع یک طیف می‌سازد: از غیاب کامل زن (هاجر) تا حضور کامل او (مریم)، اما در هر دو سر طیف، رسالت نهایی از آنِ پسر است.

برای فهم عمیق‌تر این ساختار، سخنران در بخش دیگری از گفتارها به مفهوم «آرکتایپ» یونگی متوسل می‌شود. او توضیح می‌دهد که «یک آرکتایپ پدر و مادر وجود دارد که شما با آن متولد می‌شوید. این مفهوم مثل این است که یک مفهوم اصلی توی ذهن ما نقش بسته و بعداً شما در خارج، پدر و مادر خودتان را تشکیل می‌دهید و می‌گذارید توی» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۲۰ — ادامهٔ بحث سلسلهٔ انبیا) [۶۷]. این ایده نشان می‌دهد که نسبت پدر و مادر در ذهن، پیش از تجربهٔ واقعی شکل گرفته است. در این چارچوب، پدر «قانون را ورز می‌دهد، قدرتمند است» و مادر «منش شور و لطف است» [۶۷]. اگر این آرکتایپ‌ها را بر الگوی تولد جهانی تطبیق دهیم، روشن می‌شود که چرا رسالت همواره از مسیر پدر (یا پسر در نسبت با پدر) تعریف می‌شود: قانون و قدرت، عناصر ضروری یک رسالت جهانی‌اند، در حالی که شور و لطف مادرانه، اگرچه برای تولد ضروری است، اما در ساختار نهایی رسالت، به حاشیه می‌رود.

گفتارها

تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
ادامه داستان حضرت ابراهیمتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات~۲۰ دقیقه
الله، رحمان و نام‌های الهیتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش~۲۰ دقیقه
ادامهٔ بحث سلسلهٔ انبیاتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات~۱۹ دقیقه
اسماعیل، خانواده و صادق‌الوعد بودن - بخش ۱تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود~۱۸ دقیقه
وضع حمل مریم و آرزوی مرگ توسط اوتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی~۱۳ دقیقه
«مرد» مفهوم فرزندش را میسازد و «زن» خود کودک راتفسیر سوره مریم۱۲اختلاف در عیسی و روز حسرت~۱۳ دقیقه
تفاوت دیدگاه عرفانی و علمیتفسیر سوره مریم۴بشارت یحیی و اجابت دعا~۱۲ دقیقه
قیامت در سوره مریم - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۹نفی فرزند برای خدای رحمن~۱۲ دقیقه
بارداری از دید فروید و یونگتفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر~۱۲ دقیقه
ذبح: اسحاق یا اسماعیلتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده~۱۱ دقیقه
پایانتفسیر سوره مریم۶کناره‌گیری مریم و خلوت شرقی~۱۱ دقیقه
غیبت مسیح و تشابه با غیبت امامتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی~۱۰ دقیقه
خلاصه‌ای از روند طی شدهتفسیر سوره مریم۶کناره‌گیری مریم و خلوت شرقی دقیقه
وراثت نبوت در نسل ابراهیمتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
اسماعیلِ سورهٔ مریم (۳) / اسماعیلِ سورهٔ مریم (۴)تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
یافته‌‌های جدید علمیتفسیر سوره مریم۴بشارت یحیی و اجابت دعا دقیقه
جمع‌بندی بحث انبیا و فصوصتفسیر سوره مریم۲۷ادعای مال و فرزند در آینده دقیقه
عالم مُثُل افلاطونتفسیر سوره مریم۴بشارت یحیی و اجابت دعا دقیقه
دنیا منتظر مریم بود، نه مسیح!!تفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
مدلی از تولد و نقش پدر و مادر در آنتفسیر سوره مریم۱۲اختلاف در عیسی و روز حسرت دقیقه
وجود احساسات عمیق در سورهتفسیر سوره مریم۱پیوند کهف و مریم در عبادت رب دقیقه
جمع‌بندی نگاه سوره به آخرتتفسیر سوره مریم۲۸عهد با رحمن و بی‌اعتباری شفاعت دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
خلاصه‌ی آنچه در جلسه‌ی قبل گفته شدتفسیر سوره مریم۲محور رحمانیت و صلوة در مریم دقیقه
انسان کامل، نبوت و ولایتتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش دقیقه
و ۲۹ گفتار دیگر
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
روال کلی سوره مریمتفسیر سوره مریم۱پیوند کهف و مریم در عبادت رب دقیقه
روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۲) / روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۳) / روایت‌های یهو...تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
احسان به والدین و حدود اطاعتتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
تعارض علم و دینتفسیر سوره مریم۲محور رحمانیت و صلوة در مریم دقیقه
پایان عجیب بخش میانی سوره: نام نبردن از حضرت عیسی و حضرت مریم در ذکر انبیاءتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
اخت هارون؛ این هارون همان هارون است!!تفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
توصیف مکانیسم هایی برای بارداری که غیر علمیتفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
مسیح، معصومیت و ولایت مطلقهتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور دقیقه
تم تاریخی سوره‌ی مریمتفسیر سوره مریم۲محور رحمانیت و صلوة در مریم دقیقه
فصوص‌الحکم و نسبت پیامبران با اسماءتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش دقیقه
اسماء الهی و تاریخ انبیاتفسیر سوره مریم۲۱توبه و ایمان در باغ‌های عدن دقیقه
قیامت در سوره‌ی مریم - بخش ۱تفسیر سوره مریم۲۹نفی فرزند برای خدای رحمن دقیقه
مقایسه ی بین عیسی و یحییتفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
عیسی و مریم در عرفان اسلامیمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی دقیقه
مجادله ابراهیم و عذاب قوم لوطتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده دقیقه
اهل کتاب و نسبت ادیان ابراهیمی - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
معنی دار بودن عالمتفسیر سوره مریم۵پاکی و نیکوکاری یحیی دقیقه
نسبت زمان، قیامت و محتوای سورهتفسیر سوره مریم۲۷ادعای مال و فرزند در آینده دقیقه
رضایت الهی و رسالت محدود - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
ادریس، الیاس و حفظ رسالتتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
جمع‌بندی دربارهٔ قربانی شدن مسیحتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور دقیقه
ادریس، الیاس و حفظ رسالتتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
ابراهیم، پدر و آغاز رسالت جهانیتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی دقیقه
روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیلتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
چگونه از آیات به ساختار می‌رسیمتفسیر سوره مریم۲۶آیات روشن و فریب جلوه دنیا دقیقه
اسماعیل، خانواده و صادق‌الوعد بودن - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
اسماعیلِ سورهٔ مریمتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه

تحلیل کلان یکپارچه

در تحلیل کلان گفتارهای مدرس، «زن» نه به‌عنوان یک مفهوم یکپارچه، بلکه همچون میدانی از تنش‌های حل‌نشده ظاهر می‌شود؛ میدانی که در آن، منطق روان‌کاوی، روش‌شناسی فقهی، روایت‌های تاریخی-دینی، و نقد فرهنگی به هم می‌رسند، اما لزوماً به یک تصویر واحد تن نمی‌دهند. نقطهٔ آغاز این روایت چندلایه را می‌توان در تحلیل روان‌کاوانهٔ مدرس از نیچه یافت، جایی که «زن» اساساً یک مقولهٔ بیرونی نیست، بلکه نامِ بخشِ انکارشده‌ای از روان مردانه است. مدرس با تکیه بر مفهوم «سایهٔ عظیم»، نشان می‌دهد که چگونه یک «مردانگی سرکوب‌شده» و «واقعیت‌های زنانه»‌ای که انکار می‌شوند، خود را در هیئت ستایش اغراق‌آمیز از قدرت و ضدیت با ضعف بروز می‌دهند: «این مدام انگار ضعفایی در بودی یک نفر باشد هی شدت بگیره و هی این آدم انکار بکند و نبینه و برخلافش سر بکنی که یک جوری از خودش یک تصور واهٔ بسازه که جبران بکند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچه) [۱]. در این چارچوب، زن نه یک موجود مستقل، که نشانه‌ای از یک فقدان درونی است که بازگشتش به شکل تناقض‌های فکری و لحنی رخ می‌دهد. این تحلیل، اگرچه در بستر روان‌کاوی فردی طرح می‌شود، اما به سرعت از حد یک آسیب‌شناسی شخصی فراتر می‌رود و به پرسشی روش‌شناختی می‌رسد: «خود این سایه بزرگ داشتن شاید مهمتر از این باشد که محتواش آن سایه چیست؟ » (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۹۶ — زن، زنانگی و تناقض‌های گفتار نیچه) [۳]. این گزاره، کل بحث را به سطحی دیگر می‌برد و نشان می‌دهد که تناقض‌های درونی یک متفکر، صرف‌نظر از ریشه‌های زندگی‌نامه‌ای‌شان، چگونه منطق اثر او را شکل می‌دهند.

این سازوکار جبرانِ فقدان، در تحلیل مدرس از «مردسالاری فرهنگی» ابعادی اجتماعی و تاریخی پیدا می‌کند. او توضیح می‌دهد که چگونه فقدان قدرت واقعی در ساختار اجتماعی، به تولید فرهنگی‌ای می‌انجامد که در آن مردانگی به‌طور نمادین ستایش می‌شود: «جور ایجاد فرهنگ. راحت‌تر از اعمال قدرت و زیرورو کردن این است که شما با ایجاد فرهنگ سعی کنید که این کمبود را جبران می‌کنید. چه فرهنگی؟ این» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیب‌های تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۸]. این فرهنگ جبرانی، همان چیزی است که سخنران «مردسالاریِ به معنای فرهنگی» می‌نامدش و آن را مستقیماً به بحث نیچه بازمی‌گرداند؛ ستایش نیچه از قدرت و لحن ضد-ضعف او نیز در این خوانش، نه نشانهٔ قدرت واقعی، که نشانهٔ همان جبران فرهنگی‌ای است که از یک شکاف درونی خبر می‌دهد. با این حال، مدرس دامنهٔ این تحلیل را به زنان نیز گسترش می‌دهد و از «زنِ اکساله‌منش» سخن می‌گوید که در غیاب قدرت بیرونی، خود به کنشگری برای کسب قدرت تبدیل می‌شود: «این موجودیت در دنیا چه می‌کند؟ زن یک اکساله‌منشِ غیر. در واقع، طبیعی که انجام می‌دهد این است که خودش به دنبال قدرت است یعنی، اگر در بیرون پیدا نکند مثل» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ مردانگی، خانواده و گمشده فرهنگی؛ تمدن، قانون و محدودشدن بدن؛ پادزهرهای فرهنگی برای آسیب‌های تمدن — مردانگی، خانواده و گمشدهٔ فرهنگی) [۹]. این تقارن نشان می‌دهد که مسئلهٔ اصلی برای سخنران، ذات زن یا مرد نیست، بلکه سازوکاری است که در آن، هر دو سوی این دوگانه، در مواجهه با فقدان، به خلق جانشین‌های نمادین و فرهنگی روی می‌آورند. اینجا «زن» دیگر صرفاً موضوع نگاه مردانه یا بخش سرکوب‌شدهٔ روان مرد نیست؛ او نیز در همان بازی فقدان و جبران شرکت دارد.

اما این تصویر روان‌کاوانه و فرهنگی، هنگامی که در کنار تحلیل‌های فقهی و تاریخی مفسر از جایگاه زن در قرآن قرار می‌گیرد، تنشی آشکار را نمایان می‌کند. در مواجهه با پرسش از احکام مربوط به زنان، مفسر بحث را نه با دفاع از یک حکم مشخص، بلکه با ترسیم یک اصل روش‌شناختی آغاز می‌کند: تمایز میان احکام عبادی و احکام اجتماعی. او توضیح می‌دهد که «همه چيزهايي كه در قرآن درباره مسائل اجتماعي آمده هر چقدر كه مثلاً احكامي كه جنبه اقتصادي دارند، ما مي توانيم سلسله مراتبي قائل بشويم از نظر چيزهايي كه تغيير كردند. هرچقدر شما به مسائل رواني و عميق بشر نزديك بشويد اينها چيزهايي هستند كه ثابت مانده و تغيير نكرده اند» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۱۳ — مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف) [۱۲]. این تمایز، کلید فهم موضع اوست: هرچه یک حکم به ساختارهای اقتصادی و اجتماعی گره خورده باشد، به تبع تغییر آن ساختارها، امکان بازنگری در آن وجود دارد. برای عینی‌سازی این منطق، مدرس مستقیماً به سراغ نمونهٔ برده‌داری می‌رود و الغای آن را نه محصول یک روشنگری اخلاقی ناگهانی، که پیامد منطقی دگرگونی در ابزار تولید معرفی می‌کند: «در دنيا چگونه برده داري از بين رفت؟ انقلاب صنعتي شد، كارخانه باز كردند، پوزيشن هاي كاري جديد به وجود آمد كه مي شد كارمند روزمزد استخدام كرد. بنابراين كارگر مادام العمر به نظر مي آمد كه زياد جالب نيست. درحالي كه در يك محيط كشاورزي اصلاً كارگر روزمزد معني ندارد» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۱۳ — مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف) [۱۳]. این استدلال نشان می‌دهد که اگر یک حکم شرعی در بستر چنین ضرورت اقتصادی‌ای صادر شده باشد، با از بین رفتن آن ضرورت، موضوع حکم نیز منتفی می‌شود. این منطقِ تاریخی-اقتصادی، بی‌آنکه نامی از آن برده شود، مستقیماً به مسئلهٔ تنبیه بدنی زنان در آیهٔ نشوز تسری می‌یابد و آن را در ردیف همان احکام اجتماعیِ وابسته به ساختار مردسالارانهٔ کهن قرار می‌دهد.

اما مفسر یک گام فراتر می‌رود و کل ساختار معرفتی‌ای که این احکام را تولید کرده به چالش می‌کشد. او دنیای کنونی را «به شدت مردانه» توصیف می‌کند و می‌گوید: «انگار با نصف موجودیت انسان، فرهنگ ما ساخته شده است و تحت تأثیر سنت‌هایی قرار داریم که اصلاً متوجه آن نیستیم؛ تصور مخالف آن را هم نمی‌توانیم بکنیم» (مقدمه‌ای بر فهم قرآن، جلسه ۶ — والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم) [۱۵]. این گزاره، بحث را از سطح یک حکم فقهی خاص به سطح یک بحران معرفت‌شناختی فراگیر می‌برد. مشکل فقط یک آیه نیست، بلکه این است که کل میراث فکری و فرهنگی بشر، از جمله خوانش‌های سنتی از دین، با نیمی از ظرفیت انسانی (یعنی صرفاً با ارزش‌ها و نگاه مردانه) ساخته شده و نیمهٔ دیگر، یعنی تجربه و نگاه زنانه، در آن غایب است. در چنین بستری، سخنران فمینیسم را نه به عنوان یک جنبش سیاسی صرف، که به مثابه یک ضرورت معرفتی برای جبران این کاستی تاریخی ارزیابی می‌کند و از افق آینده‌اش امیدوار است که «یک چیز با ارزشی در آن طرف هست که کشف نشده است» (مقدمه‌ای بر فهم قرآن، جلسه ۶ — والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم) [۱۶]. این «چیز با ارزش کشف‌نشده» دقیقاً همان بخش غایب از انسانیت است که می‌تواند خوانش‌های دینی و اجتماعی را از چنگ یک‌جانبه‌نگری تاریخی نجات دهد.

با این حال، این گشودگی نظری به سوی افق‌های تازه، در خودِ متن گفتارها با مقاومت‌هایی از جنس دیگر مواجه می‌شود. مفسر خود به «غیبت زن‌ها» در قرآن اذعان دارد و می‌گوید: «به غیر از حضرت مریم، ما شخصیت زن در قرآن که روایت بشود، نداریم. همه در حاشیه هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۳ — اهمیت شروع داستان یوسف) [۵۴]. این غیبت، پرسشی جدی پیش می‌کشد: اگر داستان آفرینش یک روایت جهان‌شمول انسانی است و اگر فمینیسم یک ضرورت معرفتی برای کشف نیمهٔ غایب انسانیت، چرا تجربهٔ زیسته و کنشگری زنان در متن مقدس، تا این حد در حاشیه قرار گرفته است؟ پاسخ سخنران این پرسش را با ارجاع به بحث نبوت می‌دهد و آن را بی‌ربط به «شأن و شئونات زن و مرد» می‌داند، اما این پاسخ، تنش میان مرکزیت مفهومی خانواده و حاشیه‌ای بودن روایی زنان را حل نمی‌کند، بلکه آن را به عنوان یک ویژگی ساختاری متن می‌پذیرد. این تنش در تحلیل داستان یوسف و ماجرای زلیخا ابعاد تازه‌ای پیدا می‌کند، جایی که مفسر با ظرافت، دو توطئهٔ اصلی داستان را در برابر هم قرار می‌دهد: «ي اول مطلقا مردانه است و توطئه ي دوم مطلقا زنانه. کمی» (تفسیر سوره یوسف، جلسهٔ ۱۰ — نظریه تکامل، خلقت، ادامه سوره یوسف) [۵۲]. او سپس به تفاوت ماهوی این دو اشاره می‌کند: مردان به فکر حذف فیزیکی یوسف هستند، حال آنکه زنان با حیله‌ای متفاوت، «آبرویش را بردند». این تقابل، تصویری پیچیده از عاملیت زنانه ترسیم می‌کند که قدرت آن نه در خشونت مستقیم، که در تصرف روایت و حیثیت اجتماعی دیگری است. با این حال، مفسر از ورود به تحلیل عمیق‌تر این تفاوت اکراه دارد و با خنده می‌گوید: «می‌ترسم وارد بحث اش شوم»، که نشان از آگاهی او به حساسیت‌ها و لایه‌های تفسیری چالش‌برانگیز این مقایسه دارد.

این احتیاط در تحلیل عاملیت زنانه، در بحث از کارکردن زنان در عصر حاضر نیز به شکلی دیگر ظاهر می‌شود. در اینجا، مفسر کارکردن زن‌ها را نه به‌عنوان یک انتخاب آزاد، بلکه به‌مثابه نمونه‌ای از هژمونی فرهنگی فهم می‌کند؛ هژمونی‌ای که در آن، سیستم‌های قدرت، از جمله سرمایه‌داری، نه با اجبار آشکار، بلکه با شکل‌دهی به میل و تعریفِ «زندگی خوب»، افراد را به سمتی می‌رانند که خود می‌خواهند. او برای تشریح این سازوکار، از تمثیل یک حزب فرضی در آمریکا استفاده می‌کند که هدفش ملی‌کردن سرمایه‌هاست و می‌گوید: «چنین اتفاقی حتی قابل تصور نیست. سرمایه‌داران آمریکایی اجازه نمی‌دهند چنین آدم‌هایی پیش بیایند» (سرمایه‌سالاری، جلسه ۲ — کارکردن زن‌ها در عصر حاضر نمونه‌ای دیگراز هژمونی فرهنگی) [۴۴]. این «اجازه ندادن» از جنس یک فرمان حکومتی نیست، بلکه از جنس همان هژمونی است که پیش از آنکه کسی بخواهد ساختار را به چالش بکشد، مسیرهای ممکن را از پیش بسته است. در چنین فضایی، ورود گستردهٔ زنان به بازار کار نیز می‌تواند نه یک رهایی خودآگاه، بلکه پاسخی به یک نیاز سیستماتیک برای تأمین نیروی کار و تعمیق منطق مصرف باشد. با این حال، سخنران در جای دیگری از گفتارهایش، رویکردی را نقد می‌کند که به بهانهٔ نقد این هژمونی، هرگونه تمایز میان زن و مرد را انکار می‌کند. او از «دفاع از تفاوت زنانه» سخن می‌گوید و هم‌زمان تصریح می‌کند که نقد او به معنای دفاع از نظام‌های پیشامدرن نیست: «مخالفت با سرمایه‌داری دفاع از فئودالیسم که نیست» (مردسالاری، جلسه ۴ — نقد فمینیسم تشابه و دفاع از تفاوت زنانه) [۴۷]. این جمله یک دوگانهٔ ساده‌انگارانه را می‌شکند و می‌کوشد فضای سومی بگشاید که در آن، بتوان هم از منطق سرمایه‌داری عبور کرد و هم تفاوت‌های وجودی و تکوینی را به رسمیت شناخت، بی‌آنکه این تفاوت‌ها به نابرابری حقوقی یا اجتماعی تبدیل شوند.

برای فهم بهتر این فضای سوم، تمثیل کوهنوردی مفسر روشنگر است. او هدف از زندگی دینی را مانند صعود به قلهٔ اورست توصیف می‌کند و شریعت را «مثل آن راهی» می‌داند که فرد را به آن نقطه می‌رساند (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۶ — هدف احکام و نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام) [۴۵]. نکتهٔ کلیدی در این تمثیل، ضرورت توافق بر سر «نقشه جغرافیا» است؛ یعنی پذیرش واقعیت‌های عینی جهان، از جمله تفاوت‌های میان زنان و مردان. اگر کسی این واقعیت‌ها را انکار کند، مانند کسی است که در مسیر کوهنوردی، وجود یک رودخانه را قبول ندارد و در نتیجه نمی‌تواند درکی از مسیر درست داشته باشد. از این منظر، نقد هژمونی سرمایه‌داری بر کار زن، نباید به انکار تفاوت‌های تکوینی بینجامد، بلکه باید با پذیرش این «جغرافیای» انسانی، به دنبال راهی برای رهایی از سلطهٔ سیستم باشد، نه رهایی از خودِ تفاوت. این حساسیت بر تفاوت، در تحلیل مفسر از شخصیت میریام (خواهر موسی) نیز به کار گرفته می‌شود، جایی که او با گشودگی، تفسیر یک فمینیست یهودی را نقل می‌کند که وحی به میریام را متفاوت از وحی مردانه دیده است: «و بعد این سرود را خواند،‌ اینکه زن با تمام وجود و کالبدش به الهام الهی جواب می‌دهد؛ یعنی این» (دفاع عقلانی از دین، جلسه ۴۴ — مریم، اخت هارون) [۳۹]. مفسر این تفسیر را صرفاً به عنوان یک دادهٔ فرهنگی جالب نقل می‌کند، اما نفس توجه او به این روایت نشان‌دهندهٔ گشودگی‌اش به فهم‌های متفاوت از تجربهٔ دینی زنانه است، هرچند این گشودگی را به سرعت با یک احتیاط روش‌شناختی مهار می‌کند.