→ بازگشت به فهرست ارجاعات

صفحهٔ ارجاع · ارجاع

عیسی مسیح

حضرت عیسی (ع) مسیح در مجموعهٔ ارجاعات درس‌گفتارها با گفتارهای مرتبط، جنبه‌های تحلیلی و پیوندهای جلسه‌ای معرفی شده است.

حضرت عیسی (ع) مسیح از ارجاع‌های اشخاص و شخصیت‌ها است که در این صفحه از راه ۹۵۳ بخش مرتبط و حدود ۱۰۷۱۹ دقیقه گفتار پیگیری می‌شود.

واحدها: دقیقه = زمان تقریبی گفتار؛ گفتار = بخش دارای پیوند مستقیم به جلسه؛ اعداد نمایشی با رقم فارسی آمده‌اند؛ شناسه‌ها و نشانی‌ها لاتین می‌مانند.

معرفی

حضرت عیسی (ع) مسیح یکی از محوری‌ترین شخصیت‌ها در تاریخ ادیان و فرهنگ بشری است. او در سنت اسلامی با نام عیسی بن مریم شناخته می‌شود و قرآن کریم او را پیامبری اولوالعزم، روحی از جانب خدا و کلمه‌ای از سوی پروردگار معرفی می‌کند. بر اساس روایت قرآنی، تولد او معجزه‌ای الهی بود؛ مریم مقدس، بانویی برگزیده و پاکدامن، بدون آنکه با انسانی ازدواج کرده باشد، به اراده خداوند باردار شد و عیسی را در جهانیان به نشانه‌ای از قدرت لایزال الهی تبدیل کرد. این تولد غیرعادی، از همان آغاز، جایگاه ویژه عیسی را در طرح الهی برای هدایت بشر مشخص ساخت و او را از سایر پیامبران متمایز کرد.

در نگاه تاریخی، حضرت عیسی (ع) در بستر جامعه یهودی فلسطین در قرن نخست میلادی ظهور کرد؛ دوره‌ای که انتظار برای ظهور مسیحا، منجی موعودی که در متون مقدس یهودی وعده داده شده بود، به اوج خود رسیده بود. منابع تاریخی غیرمسیحی نیز به وجود شخصیتی به نام عیسی اشاره دارند که پیروانی گرد آورد و توسط مقامات رومی مصلوب شد. با این حال، روایت‌های مربوط به زندگی، تعالیم و سرانجام او عمدتاً از طریق اناجیل چهارگانه و نوشته‌های پولس رسول به انسان رسیده است. پولس نقشی اساسی در شکل‌گیری الهیات مسیحی ایفا کرد و مفاهیمی مانند فدیه، گناه ذاتی و الوهیت مسیح را بسط داد؛ مفاهیمی که بعدها به هسته اصلی باورهای کلیسا تبدیل شدند. این در حالی است که قرآن کریم با صراحت، هرگونه الوهیت برای عیسی را رد کرده و او را بنده و فرستاده خدا می‌داند که بشارت‌دهنده به آمدن پیامبری پس از خود، یعنی احمد (حضرت محمد (ص) مصطفی) بوده است.

یکی از مهم‌ترین عرصه‌های گفتگو و اختلاف میان ادیان، مسئله پایان زندگی زمینی حضرت عیسی (ع) و مفهوم رستاخیز اوست. روایت رایج مسیحی بر مصلوب شدن، مرگ و سپس رستاخیز عیسی از مردگان تأکید دارد و این واقعه را بنیاد ایمان مسیحی و کفاره گناهان بشر می‌داند. در مقابل، دیدگاه قرآن به‌گونه‌ای دیگر داوری می‌کند و با قاطعیت اعلام می‌دارد که عیسی کشته و مصلوب نشد، بلکه امر بر یهودیان مشتبه گردید و خداوند او را به سوی خود بالا برد. این اختلاف بنیادین در روایت، نه تنها یک تفاوت تاریخی، بلکه بازتاب‌دهنده دو جهان‌بینی متفاوت درباره ماهیت انسان، گناه و نجات است. در الهیات مسیحی، داستان هبوط آدم و گناه ذاتی، زمینه‌ساز ضرورت آمدن یک ناجی الهی است که با قربانی شدن خود، انسان را از اسارت گناه برهاند. اما در نگاه قرآنی، هبوط آدم به معنای گناهی موروثی نیست، بلکه آغاز سیر زندگی زمینی انسان و برخورداری او از اختیار و مسئولیت است و هر انسانی مسئول اعمال خویش است.

حضرت عیسی (ع) مسیح در طول تاریخ، فراتر از یک شخصیت دینی، به نمادی فرهنگی و اخلاقی تبدیل شده است. چهره اخلاقی او، با تأکید بر محبت، بخشش، ساده‌زیستی و حمایت از محرومان، حتی در روایت‌های سکولار و غیردینی نیز مورد تحسین قرار گرفته است. ایده «جهانی بودن تولد» او، به عنوان نقطه عطفی در تاریخ بشر، الهام‌بخش جنبش‌های اجتماعی و اخلاقی متعددی بوده است. با این وجود، نقدهای تاریخی و الهیاتی بسیاری نیز به روایت رسمی مسیحیت وارد شده است؛ از جمله مسائلی مانند خطاهای احتمالی در ترجمه متون مقدس از زبان عبری و یونانی، تأثیر فرهنگ‌های یونانی و رومی در شکل‌گیری آموزه‌هایی چون تثلیث و تجسد، و بررسی فاصله میان عیسای تاریخی و مسیح ایمان کلیسا. این نقدها می‌کوشند تا لایه‌های تاریخی را از انباشته‌های الهیاتی جدا کرده و تصویری شفاف‌تر از شخصیت واقعی عیسی ارائه دهند.

ارجاع‌های هم‌نشین

در ۸۴۴ گفتار از «عیسی مسیح» صحبت شده است. این گفتارها بر اساسِ ارجاعِ دیگری که در همان گفتار آمده دسته‌بندی شده‌اند. مثلاً «مسیحیت: ۳۳۲ گفتار» یعنی در این ۳۳۲ گفتار، کنارِ «عیسی مسیح» از «مسیحیت» هم صحبت شده است. روی نامِ هر ارجاع بزنید تا به صفحهٔ خودش بروید؛ روی تعدادِ گفتارها بزنید تا فهرستشان باز شود.

ادیان و مذاهب۳۸۵ گفتار
مسیحیت۳۳۲ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
ضرورت بحثقرآن و ادبیات مدرن۱ادبیات قرآن و ارتباط آن با ادبیات مدرن دقیقه
محوریت قرآن در اسلامقرآن و ادبیات مدرن۱ادبیات قرآن و ارتباط آن با ادبیات مدرن~۱۱ دقیقه
بداهت در خلق و استعمال و واژگانقرآن و ادبیات مدرن۲ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن دقیقه
پرسش و پاسخ / پرسش و پاسخ (۲)قرآن و ادبیات مدرن۲ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن دقیقه
پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳)قرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
قرار گرفتن محتوای عمیق‌تر در بطن قرآنقرآن و ادبیات مدرن۶مشارکت مخاطب در داستان‌های قرآن و چندلایه بودن آن‌ها (ادامه بررسی داستان دقیقه
سه‌گانه شخصیتی اریک برنقرآن و ادبیات مدرن۷مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن دقیقه
شیوه کلی بررسی داستان آفرینشداستان آفرینش در قرآن۵شیوه کلی بررسی داستان آفرینش، استفاده از روایات و اطلاعات خارج از متن، و عدم هماهنگی نیاز و خواسته و بروز شر دقیقه
شُبهه مردسالارانه و شُبهه زن سالارانهداستان آفرینش در قرآن۷شبهه‌های مردسالارانه و زنانه در آدم دقیقه
مبانی عرفان اسلامی، سیر نزولی و صعودی انسان و جایگاه توبهداستان آفرینش در قرآن۱۳عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان~۱۰ دقیقه
عشقداستان آفرینش در قرآن۱۳عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان دقیقه
تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر / تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر (۲)داستان آفرینش در قرآن۱۴توبه، تقوای زنانه و دسته‌های قلبی انسان دقیقه
به هنگام بودن نزول قرآن و تبیین مسئله‌ی خاتمیتمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱به هنگام بودن نزول قرآن و تبیین مسئله‌ی خاتمیت دقیقه
والد و نقش آن در زندگیمقدمه‌ای بر فهم قرآن۶والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم~۱۲ دقیقه
پرسش و پاسخ- فرمت نمازمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۸سه گانه نهاد، من و ابرمن و اصل لذت در نظریه فروید~۱۵ دقیقه
اسلاممقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۹روش فهميدن معني واژه~۲۴ دقیقه
ادامهٔ مثال های نقض توصیف واژگان ناآشنای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر برای عرب عربی در قرآنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۱گرامر در قرآن و مثال‌هایی از شکسته شده آن در قرآن هنر دقیقه
فسقمفاهیم و واژگان قرآن۵انحراف معنایی واژگان در فرهنگ اسلامی (کفر اسلام و…) ضلالت و هدایت دقیقه
نسبت داستان خلقت آدم و سجده ملائکه در قرآن و نقد نگاه سکولارمفاهیم و واژگان قرآن۸واژه‌شناسی ایمان در قرآن در کنار معنای عرفی آن، سطوح مختلف آگاهی~۲۴ دقیقه
دو نکته در مورد ایمان در قرآنمفاهیم و واژگان قرآن۹عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان دقیقه
فرافکنیروانکاوی و فرهنگ۳سازوکار نهاد، خود و فراخود در نظریه فروید دقیقه
ادامهٔ نمونه‌های قرآنی و مسئلهٔ تعبیرروانکاوی و فرهنگ۲۵یونگ — رؤیا (۳) دقیقه
فردانیت؛ شناخت و اصلاحروانکاوی و فرهنگ۳۱یونگ — کهن‌الگوی خود (Self) دقیقه
همجنس‌گرایی، زیست‌شناسی و مسئلهٔ درمانروانکاوی و فرهنگ۳۳کنار هم گذاشتنِ یونگ و فروید (۲) دقیقه
سیاست فراتر از کشمکش‌های شخصیروانکاوی و فرهنگ۵۳دیدگاه‌های سیاسی‑اجتماعیِ یونگ — مقدمه دقیقه
ایران، آمریکا و صورت‌بندی دشمنروانکاوی و فرهنگ۵۵دیدگاه‌های سیاسی‑اجتماعیِ یونگ~۲۲ دقیقه
مرگ خدا و بازگشت خدایان سیاسیروانکاوی و فرهنگ۵۵دیدگاه‌های سیاسی‑اجتماعیِ یونگ~۱۱ دقیقه
احتیاط در تبدیل تحلیل به دستور عملروانکاوی و فرهنگ۵۵دیدگاه‌های سیاسی‑اجتماعیِ یونگ دقیقه
نقش امام در آغاز آشنایی با روانکاوی و رویاروانکاوی و فرهنگ۵۶ناخودآگاهِ جمعیِ ایرانیان دقیقه
نسبت روانکاوی با دیوانگی و امر ناخودآگاهروانکاوی و فرهنگ۵۶ناخودآگاهِ جمعیِ ایرانیان دقیقه
نظر مارکسیست‌ها نسبت به مدرنیتهروانکاوی و فرهنگ۷۵نظر مارکسیست‌ها نسبت به مدرنیته دقیقه
روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۸۷روانکاوی و فرهنگ۸۷گزارش زندگی نیچه متقدم تا استادی~۳۹ دقیقه
خانواده، اشرافیت و میل به تمایزروانکاوی و فرهنگ۸۸نیچه — مقدمهٔ زایشِ تراژدی~۱۴ دقیقه
موسیقی، اوپرا و فلسفهٔ هنرروانکاوی و فرهنگ۸۹نیچه — کانت و شوپنهاور دقیقه
رنج جسمانی نیچه و نسبت او با شوپنهاورروانکاوی و فرهنگ۹۰نیچه زایشِ تراژدی دقیقه
سایه، فرافکنی و رابطه آن با دیگری و فرهنگروانکاوی و فرهنگ۹۳نیچه — توهمِ قدرت و شهرت دقیقه
جمع‌بندی مسیر و پیشنهاد ادامهروانکاوی و فرهنگ۹۴نیچه — نفرت از زنانگی~۲۶ دقیقه
نمونهٔ اختلاف تفسیری دربارهٔ نیهیلیسم نیچهروانکاوی و فرهنگ۹۶نیچه، اشرافیت و نیهیلیسم~۱۴ دقیقه
سمینار یونگ و روش خواندن متنروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ دقیقه
فردانیت، ناخودآگاه و راهنمای درونیروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ~۲۴ دقیقه
اصلاح تعریف و نسبد آن با برهان هیومفلسفه متن مقدس۱شکل کلاس، معجزه و نسبت فلسفه با متن مقدس~۲۵ دقیقه
علم جدید و مسئله معجزهفلسفه متن مقدس۲قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه~۴۰ دقیقه
تحلیل احتمالاتی برهان هیوم و نقدهای وارد بر آن - بخش ۵فلسفه متن مقدس۳برهان هیوم، قاعده بیز و احتمال معجزه دقیقه
تحلیل احتمالاتی برهان هیوم و نقدهای وارد بر آن - بخش ۶فلسفه متن مقدس۳برهان هیوم، قاعده بیز و احتمال معجزه~۱۷ دقیقه
تحلیل مفهوم آیه و نسبت آن با زنانگیفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس دقیقه
مقایسهٔ سرساین و میراکل - بخش ۱فلسفه متن مقدس۵آیه بیّنه، نام‌گذاری و مفهوم سرساین~۱۳ دقیقه
نقد علم‌گرایی و بررسی نسبت علم و دین - بخش ۹فلسفه متن مقدس۶تعریف سه‌شرطی و نقد جهان لاپلاسی دقیقه
جایگاه معرفت‌شناختی شاهد - بخش ۴فلسفه متن مقدس۱۰تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد دقیقه
مسئلهٔ شر و تفاوت سنت‌هافلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس~۱۴ دقیقه
دو ایراد اصلی به برهان پنهانیفلسفه متن مقدس۱۲پنهانی خدا، کم‌کاری شناختی و امکان‌های انسان~۱۸ دقیقه
مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و طرح بحث خداناباوری نو و نسبت علم با خداگراییآینده علم و خداگرایی۱خداناباوری نو و نسبت علم با خداگرایی دقیقه
انگیزه شخصی و روش طرح موضوع مسیحیتمسیحیت۱روایت ضد مسیحی و اشکالات عقیدتی مسیحیت~۲۲ دقیقه
اشکالات عقیدتیمسیحیت۱روایت ضد مسیحی و اشکالات عقیدتی مسیحیت دقیقه
اشکالات تاریخیمسیحیت۱روایت ضد مسیحی و اشکالات عقیدتی مسیحیت~۱۶ دقیقه
انحراف در تاریخ مسیحیتمسیحیت۱روایت ضد مسیحی و اشکالات عقیدتی مسیحیت دقیقه
مقدمهمسیحیت۲روش دکارتی و نقد استدلال در مسیحیت دقیقه
روش پیشنهادی پوپرمسیحیت۲روش دکارتی و نقد استدلال در مسیحیت دقیقه
شرح وضعیت بشر از دیدگاه مسیحیتمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۳۲ دقیقه
توجیه وضعیت بشر در دیدگاه مسیحیمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۲۷ دقیقه
دیدگاه قرآن درباره مسیحمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۱۰ دقیقه
استفاده از قرآن و عقاید اسلامی به قصد جدالمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۲۱ دقیقه
مقدمهمسیحیت۵نجات‌شناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی دقیقه
نجات شناسی و ابعاد آنمسیحیت۵نجات‌شناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی دقیقه
ابعاد تشریعی نجاتمسیحیت۵نجات‌شناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی~۱۶ دقیقه
ابعاد تکوینی نجاتمسیحیت۵نجات‌شناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی~۴۱ دقیقه
مصلوب شدن عیسی در قرآنمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی دقیقه
نقاط قوت مسیحیت و چهرهٔ اخلاقی مسیحمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۱۹ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۲۱ دقیقه
نقاط قوت مسیحیت و چهرهٔ اخلاقی مسیحمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۶۲ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۲۴ دقیقه
نقاط قوت مسیحیت و چهرهٔ اخلاقی مسیحمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۶۲ دقیقه
تثلیث، تجسد و مسئله شرکمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت~۲۲ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۷چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت دقیقه
نقاط قوت مسیحیت و چهرهٔ اخلاقی مسیحمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان~۱۸ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان~۴۵ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۸روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان~۶۹ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۹حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۹حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت~۴۲ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۹حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت~۷۶ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۹حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت~۵۸ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۱۳ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد دقیقه
زبان و نسبت آن با داستان آفرینش که شما داستان اگر این‌جوری بهش نگاه بکنید مسئله حبوط و رفتن، به زمین فیضا آن چیزی که من سعی کردم دو جرس قرار می‌گویم مثل بی موقع، در موگش بحش شد سرنوشت طبیعی انسانه قرار نیست انسان تا عبد در رحم، در آن جنمت باغی بمونه ولی چیزی که از قرآن اگر این مدل فهم داستان را قبول بکنید چیزی، که از قرآن برمی‌آید اینه که انسان به دلیل اختلالی که به وجیب می‌آید اخراج می‌شود، یعنی همه انسانها به یک معنایی زود رست به دنیا می‌آیند مثل این که انسان می‌تواند بیش. از این و به طور دیگهی در جنینه روزمندر زمانی رشد انسان در رهن، به دلائل دچار اختلال می‌شود و انسان به نوعی انگار از آن محیط بدون این، که وقتش رسیده باشد و اندازه کافی تکامل پیدا کرده باشد و رشت کرده باشد، خارج می‌شود و عامل همه بدبختی‌ها اینه اخراد شدن از جنته نه آمدند به زن بگفتون کنید؟ یعنی می‌شود تصور کرد که به نوعی این رشت بتواند مراحل دیگهی داشته باشد، که انسان‌ها الان تقییم نمی‌کنند من یک بار در جلسات به یک دلیلی که یادم نیست چی بود، اشاره کردم که یکی از مشکلات زیست شتحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشتهیا نظریک تکامل اینه که انسان که، مثلا یک موجود خیلی تکامل یافته از نظر این درخت تکامل جزه موجودات انتهایی اصاب می‌شود، و از هر نظر به نظر می‌خواهید خیلی روش پیدا کرده از نظر زیستی مشکلی وجود دارد، که واقعا اینقدر نارسته چهار دست باید نیستند و دمار.مسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۳۰ دقیقه
تثلیث، تجسد و مسئله شرکمسیحیت۱۰حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد~۵۹ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت، روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۱یهودیت، شریعت و سنجش تاریخی مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۱یهودیت، شریعت و سنجش تاریخی مسیحیت دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در تورات، ادامهٔ داستان آفرینش، حبوط و انسان‌مسیحیت۱۱یهودیت، شریعت و سنجش تاریخی مسیحیت~۱۱ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت - بخش ۲مسیحیت۱۳کتاب مقدس، روایت‌ها و آغاز بحث سندیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۳کتاب مقدس، روایت‌ها و آغاز بحث سندیت~۲۴ دقیقه
داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی در توراتمسیحیت۱۳کتاب مقدس، روایت‌ها و آغاز بحث سندیت~۲۶ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۳کتاب مقدس، روایت‌ها و آغاز بحث سندیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۳کتاب مقدس، روایت‌ها و آغاز بحث سندیت~۱۶ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۱۸ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت / روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۱۸ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۴۷ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت / روش تاریخی و مسئله سندیت (۲)مسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۲۱ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۲۶ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت در انجیلمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۴۳ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۲۲ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۵روش نقد، پرسش‌های سندیت و جمع‌بندی موقت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۵روش نقد، پرسش‌های سندیت و جمع‌بندی موقت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت / روش تاریخی و مسئله سندیت (۲)مسیحیت۱۵روش نقد، پرسش‌های سندیت و جمع‌بندی موقت~۱۶ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۵روش نقد، پرسش‌های سندیت و جمع‌بندی موقت~۱۵ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت (۲) / روش تاریخی و مسئله سندیت (۳)مسیحیت۱۵روش نقد، پرسش‌های سندیت و جمع‌بندی موقت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت در انجیلمسیحیت۱۶روش تاریخی و مسئله سندیت در مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۶روش تاریخی و مسئله سندیت در مسیحیت~۴۳ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۶روش تاریخی و مسئله سندیت در مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت~۱۷ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت~۱۰ دقیقه
ادامهٔ روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت~۱۱ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیت در انجیلمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۷کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت دقیقه
بازگشت به مسئلهٔ اسطوره‌های مسیح‌گونمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی~۱۲ دقیقه
ادامهٔ بازگشت به مسئلهٔ اسطوره‌های مسیح‌گونمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی~۱۵ دقیقه
اسناد اسطوره‌های باستانی و محدودیت‌های آن‌ها. حالا در قل ممکن است هم‌ایش اختلاف باشد.مسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی~۱۳ دقیقه
ادامهٔ اسناد اسطوره‌های باستانی و محدودیت‌های آن‌ها. حالا درقل ممکنه همیزم سرش اختلاف باشه.مسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
۲۵ دسامبر و سیاست کلیسا. حالا فرض شده که محول طبیعتی وجود ندارد.مسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی~۲۳ دقیقه
ادامهٔ ۲۵ دسامبر و سیاست کلیسا. حالا فرض شده که محول طبیعتی وجود ندارد.مسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
پرسش‌های روایت اسلامی از تاریخ مسیحیتمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی دقیقه
ادامهٔ فکت‌های مشترک تاریخی دربارهٔ مسیحیت نخستینمسیحیت۱۸اسطوره‌های مسیح‌گون و محدودیت اسناد باستانی~۱۰ دقیقه
برنامهٔ بحث و فکت‌های تاریخیمسیحیت۱۹فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت~۱۱ دقیقه
اورشلیم، عید پسح و واقعه مصلوب‌شدنمسیحیت۱۹فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت دقیقه
انتظار مسیحا و روایت سکولارمسیحیت۱۹فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت~۹۴ دقیقه
پرسش‌های باز برای روایت اسلامیمسیحیت۱۹فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت~۶۳ دقیقه
تاریخ‌نگاری و نقش جهان‌بینیمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۲۸ دقیقه
ادامهٔ تاریخ‌نگاری و نقش جهان‌بینیمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۳۵ دقیقه
قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری دربارهٔ مسیحمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۷۷ دقیقه
روایت تاریخی و معیار انسجام / قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح. بنابراین شعنی در انجیل یک عبارتی هست که البته این عبارت در مورد یهیه بکار رفته از طرف از دیگه عیسی.مسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۲۲ دقیقه
ادامهٔ قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح. بنابراین شعنی در انجیل یک عبارتی هست که البته این عبارت در مورد یهیه بکار رفته از طرف از دیگه عیسی.مسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۲۹ دقیقه
ادامهٔ قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح. بنابراین شعنی در انجیل یک عبارتی هست که البته این عبارت در مورد یهیه بکار رفته از طرف از دیگه عیسی.مسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح دقیقه
قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح. بنابراین شعنی در انجیل یک عبارتی هست که البته این عبارت در مورد یهیه بکار رفته از طرف از دیگه عیسی. / میثاق بنی‌اسرائیل و قتل پیامبرانمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۵۹ دقیقه
ارادهٔ قتل مسیح و پایان یک عهدمسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۳۸ دقیقه
ارادهٔ قتل مسیح و پایان یک عهد. به هر حال روایات قرآنی اینه که اینجای اتفاقای این شکلی افتاده مثل این روهای زخیر اینجا هستن و بعد نبابت بارد شاخه اسحاقی شده تو بنی اسحایی ظهور کرده و با عیسی ختم شد.مسیحیت۲۰تاریخ‌نگاری، جهان‌بینی و داوری قرآن درباره مسیح~۳۵ دقیقه
مسیحیت - جلسه ۲۱مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۱۸ دقیقه
مکر یهودیان و مکر الهی (۳)مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح دقیقه
پیلاطس، باراباس و مسئولیت جمعیمسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۲۴ دقیقه
پیلاطس، باراباس و مسئولیت جمعی (۲) / پیلاطس، باراباس و مسئولیت جمعی (۳)مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح دقیقه
سورهٔ بقره و انتقال عهدمسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۲۴ دقیقه
سورهٔ بقره و انتقال عهد / سورهٔ بقره و انتقال عهد (۲)مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۱۰ دقیقه
دعای باغ زیتون و معنای صلیب. حالا ما تو پاک می‌کنیم و به نظر خودمون بالا میره مشخصه که اصلاً قربانی شدن عیسی اینجا از اول عیسی می‌دونست که یک هم شد می‌گوید و مکر رو و مکر الله آن‌ها مکر کردن و خداوند مکر آن‌ها مکر کردن و خداوند مکر مکر خدا چیه.مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۲۲ دقیقه
دعای باغ زیتون و معنای صلیبمسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۱۸ دقیقه
دعای باغ زیتون و معنای صلیب (۲) / دعا...مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۱۴ دقیقه
جانشین مسیح و راز مصلوب‌نشدنمسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۳۸ دقیقه
جانشین مسیح و راز مصلوب‌نشدن (۳) / جانشین مسیح و راز مصلوب‌نشدن (۴)مسیحیت۲۱مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح~۱۹ دقیقه
تذکر دربارهٔ بنی‌اسرائیل و امت‌های دینیمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی~۵۰ دقیقه
امت دینی و مسئلهٔ فرافکنیمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی~۵۹ دقیقه
عیسی و مریم در عرفان اسلامیمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی~۶۵ دقیقه
حواریون، پولس و شریعتمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی~۵۷ دقیقه
انحراف‌های آغازین در جامعهٔ مسیحیمسیحیت۲۲امت دینی، عرفان اسلامی و انحراف‌های مسیحی~۵۶ دقیقه
نسبت این خوانش با آرای مسیحیمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۳۹ دقیقه
داوری قرآن در اختلاف اهل کتابمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۴۰ دقیقه
آزمون عیسی و معنای صلیبمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۳۵ دقیقه
زبان عبری، یونانی و خطای ترجمهمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۷۵ دقیقه
پسر خدا و بار معنایی واژگان. بنابراین این نفسیتیت دیگر کرده بود یک یک یومود فکری که برای یک یک یک دیگر بود و از طرف دیگرمسیحیت۲۳داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت~۱۷ دقیقه
جمع‌بندی دوره و روش کارمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۴ دقیقه
ضرورت مسیح‌شناسی قرآنیمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۳۲ دقیقه
ضرورت مسیح‌شناسی قرآنی - بخش ۱مسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۵ دقیقه
مرور نتایج الهیاتی و تاریخی. حالا ولایت تکمیلی که از اینجا است که معجزه ظاهر می‌شود و آن حالات ویژه، مثلاً، انبیاء ظاهر می‌شود. من شیعه و سنی فرقشان این است که این چیزها را می‌گویند و می‌فهمند، اما اهل سنت اصولاً به نظر می‌آید که خیلی این حرف‌ها را قبول ندارند؛ یعنی انبیاء را بیشتر مثل واسطه می‌بینند. خدا هم می‌خواست حرف‌هایی بزند، این حرف‌ها را مثلاً به یهود گفته که بیان بزنند.مسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۲ دقیقه
مرور نتایج الهیاتی و تاریخیمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۹ دقیقه
انتظار بازگشت و ملکوت خدا. حالا اگر بپذیری این تئوری را که از عیسی صرف نظر کرد از این عمر بی‌پایانی که برایش در نظر گرفته شده بود، این که یک دفعه انفجاری صورت گرفت در دنیا، من این‌جوری می‌بینم، فکر می‌کنم برای عیسی یک چیزی انگار منفجر شد. این همه انبیاء آمدند رفتند، آثار چندانی در بین مردم واقعی نماند و همه‌ش تباهی به شرک وجود داشت و واقعیت این است شما نمی‌توانید بگویید اسلام باعث شرک را در دنیا برچید؛ با مسیحیت این شیوع خداپرستی به این شکل در دنیا شروع شد؛ یعنی اواید توحیدی دست‌نخورده باقی نماند، چیزهایی که خیلی حساسیتش وجود دارد، مثال محفظ شرکوینا تو اسلام خوشبختانه بدن اصلی اواید اسلامی خیلی وارد نشد.مسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۱ دقیقه
انتظار بازگشت و ملکوت خدامسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۲۰ دقیقه
نزول آیاتمعجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسانمعجزه چیست؟۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارونمعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن دقیقه
مفهوم آیه در قرآنمعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن~۱۹ دقیقه
استدلال در مورد معنی آیه در قرآن (۲)معجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
بررسی مفهوم علم و تمایز آن از شبه‌علم و متافیزیکمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحرمعجزه چیست؟۵مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی~۱۲ دقیقه
هنوز مقدمات ناگریزدفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال دقیقه
مخالفین و رقبای مختلفدفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال دقیقه
شبهه چیست و چطور ایجاد می شود، تفاوت دین با معرفت دینیدفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال~۱۱ دقیقه
اعتقاد به شواهد موجوددفاع عقلانی از دین۴اعتقاد به شواهد موجود و رویکرد انسان در مورد اعتقادات دقیقه
واجب‌الوجود و تعریف آندفاع عقلانی از دین۴اعتقاد به شواهد موجود و رویکرد انسان در مورد اعتقادات دقیقه
واجب‌الوجود و افراد خداناباوردفاع عقلانی از دین۴اعتقاد به شواهد موجود و رویکرد انسان در مورد اعتقادات~۱۷ دقیقه
نسبت توحید افعالی با شرور و تبیین فلسفی عدل الهیدفاع عقلانی از دین۹تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) دقیقه
مقایسه متون مقدس ادیاندفاع عقلانی از دین۱۱ارتباط با هستی محض~۱۷ دقیقه
تحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشتهیدفاع عقلانی از دین۱۲اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف دقیقه
توصیه غیرمستقیم به اخلاق در قرآندفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
طرح آغازین (۳)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
طرح آغازین (۶) / طرح آغازین (۷)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
آغاز بحث - برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهاندفاع عقلانی از دین۱۶دین و مؤلفه‌های محوری آن دقیقه
آغاز بحث - تبعات عملی خداباوری فلسفی: توحید افعالی و نسبت آن با اختیار انساندفاع عقلانی از دین۱۶دین و مؤلفه‌های محوری آن دقیقه
تاثیرپذیری در برابر شبهاتدفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
گرایشهای تفسیری و ابزار تفسیردفاع عقلانی از دین۱۸انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها دقیقه
نقد و بررسی مکتب تجدیدنظرطلبی در حوزه تاریخ اسلامدفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق دقیقه
جنبه‌های مثبت مکتب تجدیدنظرطلبی و شبهه‌افکنی‌هادفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق~۲۲ دقیقه
جنبه‌های مثبت مکتب تجدیدنظرطلبی و شبهه‌افکنی‌ها، دست‌آوردهای مطالعاتیدفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق~۱۳ دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق دقیقه
مرور جلسه قبل و تبیین روش بحث در دفاع عقلانی از دیندفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟~۱۹ دقیقه
شباهت بین داستان‌های قرآن و داستان‌های متون غیر رسمی یهودیت و مسیحیتدفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟~۴۴ دقیقه
مقدمه و مرور جلسات پیشیندفاع عقلانی از دین۲۱بررسی مسئله تعارض علم و دین دقیقه
مقایسه‌ی دو مدل و نتیجه گیریدفاع عقلانی از دین۲۲تفاوت زبان فنومنال با زبان علمی~۱۰ دقیقه
تعارض علم حضوری با نوروساینسدفاع عقلانی از دین۲۲تفاوت زبان فنومنال با زبان علمی دقیقه
اصول داروینیسمدفاع عقلانی از دین۲۲تفاوت زبان فنومنال با زبان علمی دقیقه
شواهدی که نشان می‌دهد در انتخاب طبیعی فنوتیپ مهم است نه ژنوتیپدفاع عقلانی از دین۲۵آیا نظریه‌ تکامل با هدفمندی جهان تعارض دارد؟ دقیقه
اعتقاد به واجدالوجوددفاع عقلانی از دین۲۹زبان پدیدارشناسانه قرآن دقیقه
بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرندفاع عقلانی از دین۳۳ایراد علمی به قرآن (مسئله جن) دقیقه
اینجا فصلی بیولوژی ساینتیفیک ارورهای مربوطدفاع عقلانی از دین۳۴یادآوری جلسات قبل~۳۳ دقیقه
پرستش مریمدفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
بخش‌بندی موضوعات جلسهدفاع عقلانی از دین۴۰مرور مطالب قبلی و بخش‌بندی موضوعات جلسه دقیقه
ایراد به صلیب کشیدندفاع عقلانی از دین۴۱دربارۀ طوفان نوح و داستان‌های مشابه در قرآن دقیقه
اساطیر و شباهت قرآن به آنهادفاع عقلانی از دین۴۱دربارۀ طوفان نوح و داستان‌های مشابه در قرآن دقیقه
عُزیر ابن اللهدفاع عقلانی از دین۴۲هفت آسمان و ادامه بحث خطاهای تاریخی به قرآن~۱۲ دقیقه
ادامه بررسی مصادیق معجزه سلبی و جمع‌بندی مباحثدفاع عقلانی از دین۴۳تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن~۱۰ دقیقه
مقدمهدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۲۴ دقیقه
دلایل سخیف بودن شبههدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۱۱ دقیقه
جمعبندی: تعامل با دیگراندفاع عقلانی از دین۴۷احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی دقیقه
تاریخچه مفهوم عقل، تعبددفاع عقلانی از دین۴۸احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هست‌ها دقیقه
بیان ارزش شریعت / بیان ارزش شریعت (۲)دفاع عقلانی از دین۵۱احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه دقیقه
تا چه میزان جزئیات برای مسائل در فقه قائل شویم؟دفاع عقلانی از دین۵۳احکام فقه جعفری شاخ و برگ یافتن فقه دقیقه
جایگاه قرآن در بحث فعلی و اهمیت داستان آفرینش (بررسی بیان سوره بقره از رابطه فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن شرعی و داستان آفرینش)دفاع عقلانی از دین۵۴احکام بررسی ایده‌های مطرح شده برای اصلاح فقه (رابطه فقه و علوم دقیقه
ادامه صحبت درباره جایگاه قرآن در نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی باتوجه به داستان آفرینش و سیر ظهور انبیاءدفاع عقلانی از دین۵۷احکام اصطلاحات فقهی دقیقه
مرور بحث نماز جمعه از جلسه گذشته (۲) / مرور بحث نماز جمعه از جلسه گذشته (۳)دفاع عقلانی از دین۶۳احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات دقیقه
یادآوری جلسه گذشتهدفاع عقلانی از دین۶۵احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟~۱۰ دقیقه
فساد داخل جامعه دینیدفاع عقلانی از دین۶۵احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ دقیقه
فساد داخل جامعه دینیدفاع عقلانی از دین۶۵احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ دقیقه
کلیسا کلی گزارهٔ دینی تولید کردهتقابل علم و دین۰تعارض علم و دین دقیقه
انقلاب علمیجدایی علم از دین۱جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی دقیقه
بستر نرم‌افزاریجدایی علم از دین۱جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی دقیقه
نظم و مفهوم قوانین طبیعت در مسیحیت قرون میانیجدایی علم از دین۲مرور جلسه گذشته و رد فرضیه جدایی در قرون شانزده و هفده~۱۳ دقیقه
شباهت‌های بین علم و دینجدایی علم از دین۵شباهت‌های بین علم و دین دقیقه
معرفی متقین در قرآنیهودیت۱برنامه یهودیت، دسته‌بندی انسان‌ها و ماجرای شنبه دقیقه
شروع مقایسه ی دیدگاه قرآن و توراتیهودیت۱۵مقایسه قرآن و تورات در بیان یهودیت~۶۶ دقیقه
نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهیهودیت۱۹لزوم دین، قرآن صنعا و قرائت‌های قرآن دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتیهودیت۱۹لزوم دین، قرآن صنعا و قرائت‌های قرآن دقیقه
نذر مادر حضرت مریم (ع) (همسر عمران)تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳)تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۰ دقیقه
موروثی بودن، ویژگی مکتب شرکانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک~۱۲ دقیقه
موروثی بودن، ویژگی مکتب شرکانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک دقیقه
شرک به عنوان تأثیرگذارترین گناهانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک~۱۶ دقیقه
شرک شیعیان در نگاه اهل سنت: بررسی نکته‌ای جامانده از جلسه‌ی قبلانعام۲نبوت، یکپارچگی سوره، کلامی‌ترین سوره دقیقه
مشرک در تعریف قرآن: تفاوت شرک و مشرکانعام۲نبوت، یکپارچگی سوره، کلامی‌ترین سوره~۱۰ دقیقه
برهان وضع شریعت برای مقابله با شریعت شرک‌آلودانعام۲نبوت، یکپارچگی سوره، کلامی‌ترین سوره دقیقه
مفهوم آیات میانی فصل اول سورهتفسیر سوره انبیا۳مفهوم نزدیک بودن حساب استهزاء مشرکین یا درک عذاب إِنَّا کُنَّا ظَالِمِینَ دقیقه
رجوع به اسناد پیش از قرآنتفسیر سوره انبیا۶رجوع به اسناد پیش از قرآن~۲۰ دقیقه
صحنه‌های جنگانفال۲جنگ بدر، سنت الهی، خطاب‌های درون قرآن دقیقه
تمثیل سگ بیقرار برای توصیف وضعیت روانشناختی کسی که در عین دیدن آیات، انکار می‌کنداعراف۴داستان قوم بنی‌اسرائیل~۱۹ دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش رتفسیر سوره بقره۰تک جلسه سوره بقره دقیقه
مروری بر ماجراهای بنی‌اسرائیل در سوره بقرهتفسیر سوره بقره۰تک جلسه سوره بقره دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش روتفسیر سوره بقره۱ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سوره‌ی بقره~۳۳ دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش رتفسیر سوره بقره۱ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سوره‌ی بقره~۱۰ دقیقه
مروری بر تاریخ انبیاء در عهدینتفسیر سوره بقره۱ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سوره‌ی بقره~۲۳ دقیقه
غیبت شیطان در عهدین در برابر حضور او در قرآنتفسیر سوره بقره۳تأملاتی پیرامون مقدمه سوره بقره و داستان آفرینش دقیقه
فضای متفاوت سوره بقره نسبت به سوره‌های دیگرتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره~۱۰ دقیقه
چند سؤال مرتبه دوم در سوره بقرهتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره دقیقه
مسیحیت در سوره بقرهتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره دقیقه
ادامه بحثِ مسیحیت در سوره بقرهتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره~۵۱ دقیقه
نیاز به یک دین واحدتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره~۷۱ دقیقه
انحراف مسلمانان از توحید به‌عنوان مسئله اصلی دین جدید و محوریت کتابتفسیر سوره بقره۶یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید~۱۹ دقیقه
دین جدید دین ناس (همه مردم) استتفسیر سوره بقره۶یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید~۱۰ دقیقه
فصل آخر سوره، عاقبت مجادلهغافر۲واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن دقیقه
فطال علیهم الأمد و قساوت قلبحدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا دقیقه
محتوای کلی سوره - بخش ۲حدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا~۱۰ دقیقه
محتوای کلی سوره - بخش ۳حدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا دقیقه
قبله، معبد و نسبت اسلام با یهودیتتفسیر سوره حج۸حج در قرآن و تفاوت شریعت اجتماعی با تجربهٔ فردی دقیقه
نقد معیارهای رایج پیشرفتتفسیر سوره حج۱۴اجازهٔ قتال، حدود قدرت و مسئلهٔ مرگ در شریعت دقیقه
پرسش دربارهٔ فساد قدیم و تفاوت آن با جهان جدید / آیا علم و تکنولوژی جای پیام انبیا را گرفتند؟تفسیر سوره حج۱۷مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان دقیقه
حقیقت، عمل و نقد اندیشه صرفتفسیر سوره حج۱۸مدرنیته، میل، زندگی و بازتاب‌های بحث شریعت دقیقه
سقوط فرهنگی، جن‌گیری، رمالی و سیاست روزتفسیر سوره حج۲۱قیامت، مسائل روز و نسبت دین با مردم دقیقه
دین، ایدئولوژی و تماس با توده مردمتفسیر سوره حج۲۱قیامت، مسائل روز و نسبت دین با مردم دقیقه
ابهام آیه و معنای آزمون پیشنهادیتفسیر سوره حج۲۶پرسش‌ها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل دقیقه
محل اختلاف در تفسیر آیه و حاشیه‌ای درباره نظریهتفسیر سوره حج۲۶پرسش‌ها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل دقیقه
بررسی تئوری دریای سیاه در زمینه طوفان نوحتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
اصلاح ژنتیکی و دخالت تکوینی خداوند در نسل بشرتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
ایام اللهابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
تفاوت در محتوای تبلیغاسراء۰اسراء: قرآن، هدایت اقوم دقیقه
قول و شیطاناسراء۰اسراء: قرآن، هدایت اقوم دقیقه
دنیا و شرکتفسیر سوره کهف۲مراتب مختلف کهف در داستان ­های سوره~۱۲ دقیقه
روش بسط نظریه‌ها در برابر اثبات آن‌ها در مباحث احکامتفسیر سوره کهف۲مراتب مختلف کهف در داستان ­های سوره دقیقه
شأن نزولتفسیر سوره کهف۲مراتب مختلف کهف در داستان ­های سوره دقیقه
ساختن یک تئوری در باره محتوای یک متنتفسیر سوره کهف۳ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها دقیقه
اعتزال مؤمنینتفسیر سوره کهف۴بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف دقیقه
جزئیات داستان اصحاب کهف و اختلاف بر سر تعدادشانتفسیر سوره کهف۴بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف دقیقه
تطابق داستان‌ها با متن‌های میانیتفسیر سوره کهف۷تطابق داستان‌ها با متن‌های میانی (رشد-ولایت-معاد)~۲۸ دقیقه
مثال ۲ - اثبات قضیه گراف تامتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین دقیقه
نزدیکی دیدگاه دوم به تئوری ما درباره سوره کهفتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین~۱۳ دقیقه
قطعه هشتم – آیات ۱۰۹ تا ۱۲۰ (آخر)مائده۰میثاق، احکام و اکمال دین در مائده~۱۱ دقیقه
قرآن و وحیتفسیر سوره مریم۳دعای پنهانی زکریا برای وارث~۱۷ دقیقه
ابراهیم و قرآنتفسیر سوره مریم۳دعای پنهانی زکریا برای وارث~۲۰ دقیقه
خلاصه‌ای از روند طی شدهتفسیر سوره مریم۶کناره‌گیری مریم و خلوت شرقی~۱۳ دقیقه
مصائب مریم یا مصائب عیسی؟؟تفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
چرا کلام زکریا و مریم قطع میشود؟تفسیر سوره مریم۱۲اختلاف در عیسی و روز حسرت~۱۶ دقیقه
و اما بحث مسیحیت...تفسیر سوره مریم۱۴هشدار ابراهیم درباره پرستش شیطان دقیقه
قرآن و یوسفتفسیر سوره مریم۱۵اعتزال ابراهیم و موهبت فرزندان~۵۷ دقیقه
مسیحیت و دینتفسیر سوره مریم۱۵اعتزال ابراهیم و موهبت فرزندان دقیقه
بازگشت از بحث مسیحیت به سورهٔ مریمتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور دقیقه
جمع‌بندی دربارهٔ قربانی شدن مسیحتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور~۴۴ دقیقه
غیبت مسیح و تشابه با غیبت امامتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی~۴۱ دقیقه
خلافت الهی و ولایت پیامبرانتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده~۱۰ دقیقه
خانواده در سوره‌های مریم و نورتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده~۱۱ دقیقه
از قرآن تا نظریهٔ تاریخی اسماءتفسیر سوره مریم۲۱توبه و ایمان در باغ‌های عدن دقیقه
تفسیر سوره مریم - جلسه ۲۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود~۱۰ دقیقه
مقاله‌ای مسیحی دربارهٔ وعدهٔ اسماعیل - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود~۳۹ دقیقه
تفسیر سوره مریم - جلسه ۲۳تفسیر سوره مریم۲۳نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت دقیقه
فصوص‌الحکم و نسبت پیامبران با اسماءتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش~۱۰ دقیقه
قیامت در سوره مریم - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۹نفی فرزند برای خدای رحمن دقیقه
استکبارتفسیر سوره نحل۵شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار دقیقه
نقش مؤنث‌هاتفسیر سوره نحل۸تفاوت ذکر نعمت‌ها در قسمت اول سوره و این قسمت دقیقه
مرور سه قطعۀ گذشتهتفسیر سوره نور۱نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره دقیقه
روابط بین زن و مرد: خطر و تعالیتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی دقیقه
قرآن و جنسیتتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی~۲۹ دقیقه
عالم معنا و عالم جسمتفسیر سوره نور۵تفصیل آیه نور، عشق الهی دقیقه
مرور جلسات قبلتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان دقیقه
تئوری عرفانی اسماء الهیتفسیر سوره نور۷بررسی احکام سوره و اثر روابط متعالی زن و مرد در رسیدن دقیقه
حجاب مقدمۀ نکاحتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب دقیقه
چگونه به فقه نگاه کنیم؟تفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه دقیقه
تفسیر آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیمتفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) دقیقه
رعدرعد۱مدنی یا مکی بودن سوره دقیقه
تحلیل پدیده داعش، نسبت آن با اسلام و جریان‌های تکفیریرعد۲حق بودن محتوای قرآن، تمثیل، عِلْمُ الْكِتَابِ دقیقه
نقد حدیث‌گرایی و تبیین رویکرد تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌محوری در فهم دینرعد۲حق بودن محتوای قرآن، تمثیل، عِلْمُ الْكِتَابِ دقیقه
روان نبودن بعضی از قسمت‌های قرآنرعد۳حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره~۲۸ دقیقه
وزنی که قرآن به متون قدیمی می‌دهدتفسیر سوره صاد۵تکمیل داستان ایوب بررسی داستان‌های سوره از نظر میزان اتکا به فرامتن‌ها دقیقه
اسم عزیزشعراء۲معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم~۱۳ دقیقه
نقطه عطف بودن داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) و شباهت با داستان آفرینشتفسیر سوره طه۱نکات کلی در مورد سوره طه دقیقه
ظهور پیدا کردن و اختفای الهیتفسیر سوره طه۱نکات کلی در مورد سوره طه دقیقه
مقدمهتفسیر سوره طه۴داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) دقیقه
داستان آدمتفسیر سوره طه۵اهمیت داستان سامری دقیقه
ارتباط طه و ماجرای غدیر خمتفسیر سوره طه۷نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی دقیقه
نزول آیاتیس۱سوره‌ای برای غفلت زدایی دقیقه
رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسانیس۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی / تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی (۲)تفسیر سوره یونس۱اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت دقیقه
تصورات انتزاعی انسان کامل و مطلق در مورد پیامبرانتفسیر سوره یوسف۱۵صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف دقیقه
ظهور حضرت عیسی (ع) و پولس قدیسآمریکا۴دو نگاه متضاد و پایان روایت‌های آمریکا دقیقه
مهاجرت مسیحیان اروپایی به آمریکا و تأسیس تمدن و حکومت نوینآمریکا۴دو نگاه متضاد و پایان روایت‌های آمریکا دقیقه
انتقاد از کاپیتالیسم، ویژگی‌های مثبت دوران مدرنسرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم)۳انتقاد از کاپیتالیسم، ویژگی‌های مثبت دوران مدرن، دموکراسی و آزادی بیان دقیقه
کلیسا۲۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
سطح نمادپردازی و اهمیت رویاروانکاوی و فرهنگ۲۵یونگ — رؤیا (۳) دقیقه
روشنگری، عقل و شورش علیه والدروانکاوی و فرهنگ۶۸کلاسیک/مدرن/پست‌مدرن — مرورِ تارانتینو دقیقه
مرگ روان پیشروانکاوی و فرهنگ۹۹مرگ روان، بندباز زرتشت، و محو و جنون~۱۴ دقیقه
توضیحی کلی در مورد کتاب مقدس مسیحیانمسیحیت۳وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح~۱۰ دقیقه
تفاوت مهم مسیحیت و اسلام در کتاب و کلمه ی الهیمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی~۱۷ دقیقه
عرفان مسیحیمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی~۱۰ دقیقه
لغو شریعت در مسیحیتمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی~۱۵ دقیقه
روش تاریخی و مسئله سندیتمسیحیت۱۴خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات~۲۸ دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیتدفاع عقلانی از دین۹تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) دقیقه
منابع بهتر برای تاریخ اسلام، Hagarism، آغاز مکتب تجدیدنظرطلبی تا به امدفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق دقیقه
شواهد جغرافیایی ارائه شده در مکتب تجدیدنظرطلبیدفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق~۱۰ دقیقه
بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۲) / بررسی علمی پدیده جن، تسخیر و ارتباط با علوم مدرن (۳)دفاع عقلانی از دین۳۳ایراد علمی به قرآن (مسئله جن) دقیقه
شواهد تاریخی برای شباهت مریم و میریامدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۱۳ دقیقه
طیف جامعه دینی: اجرای احکام مورد توافق گروهی یا تحمیل احکام به همگان(شریعت یهودی یا شریعت اموی!)دفاع عقلانی از دین۴۷احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی دقیقه
مفهوم تسبیح و نماز (۲)دفاع عقلانی از دین۵۹احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتنجدایی علم از دین۲مرور جلسه گذشته و رد فرضیه جدایی در قرون شانزده و هفده دقیقه
افسانه نیوتونجدایی علم از دین۴بخش دوم توهم: کشف فرمول ها برای تبیین علمی کافی است~۱۱ دقیقه
انرژیجدایی علم از دین۶خلاصه‌ای از آنچه گذشت و اهداف سه گانه دقیقه
ساختار انقلاب های علمیجدایی علم از دین۹اصلاً‌ ساینس یعنی چه؟ و تحولات نظری و سخت افزار معیشت دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتیهودیت۱۹لزوم دین، قرآن صنعا و قرائت‌های قرآن دقیقه
ریشه اختلاف ایمان و کفر - بخش ۲حدید۲محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا دقیقه
توضیح تم سوم سورهتفسیر سوره نحل۲توضیح تکمیلی تم سوم سوره، تقسیم‌بندی سوره~۱۳ دقیقه
آیه 'اگر خدا می‌خواست'، جبر و اختیار و داستان آدم(ع)تفسیر سوره نحل۵شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتتفسیر سوره نور۱۵فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام دقیقه
اسلام۱۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
نسبت داستان خلقت آدم و سجده ملائکه در قرآن و نقد نگاه سکولارمفاهیم و واژگان قرآن۸واژه‌شناسی ایمان در قرآن در کنار معنای عرفی آن، سطوح مختلف آگاهی دقیقه
مفهوم معروف و منکرمفاهیم و واژگان قرآن۱۲مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم دقیقه
مرور پرسش‌های پژوهشی فلسفه نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده و متون مقدسفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس دقیقه
باید ملاکهای برتری یک ایده مشخص باشددفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال دقیقه
ادامهٔ هستی مطلقدفاع عقلانی از دین۵یک مدل منطقی برای توجیه وجود جهان دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتدفاع عقلانی از دین۱۲اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف دقیقه
تاریخچه فقه و صحت احکام موجود در آندفاع عقلانی از دین۴۵هدف از التزام به احکام شرعی چیست؟ دقیقه
پرسش‌وپاسخدفاع عقلانی از دین۴۵هدف از التزام به احکام شرعی چیست؟ دقیقه
تشریع حج و نقش قربانی در اطعام فقراتفسیر سوره حج۷هزینهٔ حج، اولویت عبادت و نقد پرسش‌های صرفاً اقتصادی~۱۰ دقیقه
دموکراسی مستقیم، پوپولیسم و ناسیونالیسم مذهبیتفسیر سوره حج۲۱قیامت، مسائل روز و نسبت دین با مردم دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتتفسیر سوره نور۱۵فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام دقیقه
شبهه در عدالت الهی و وضع دنیوی خوب کسانی که اهل حق نیستندروم۰حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا دقیقه
مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و مروری بر جلسه گذشتهتفسیر سوره یونس۴خطر دقیق کردن شهود (با استدلال) و از بین رفتن بداهت دقیقه
ارتباط با ناخودآگاه در زنانتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۴۷ دقیقه
فیزیک و زنتاملی در فلسفه فیزیک۰پیش‌فرض‌های فلسفی فیزیک دقیقه
عرفان اسلامی۱۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
کلمه، واسطه عالم تکوین و تشریعداستان آفرینش در قرآن۱۱کلمه، درخت و واسطه تکوین و تشریع دقیقه
ادامهٔ عشقداستان آفرینش در قرآن۱۳عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان دقیقه
شبهه غلط در قرآنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۱گرامر در قرآن و مثال‌هایی از شکسته شده آن در قرآن هنر دقیقه
کنار هم قرار دادن نظریه یونگ و فروید (قسمت ۳)روانکاوی و فرهنگ۳۴کنار هم گذاشتنِ یونگ و فروید (۳) دقیقه
زرتشت، زرتشتی‌گری و کهن‌الگوروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ~۱۹ دقیقه
جامع‌ومانع بودن تعریف معجزه - بخش ۳فلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس دقیقه
نظریه رقیب هفت آسمان: هفت لایۀ جودفاع عقلانی از دین۴۲هفت آسمان و ادامه بحث خطاهای تاریخی به قرآن دقیقه
اصطلاحات فقهی و عرفانی، نفی طریقت‌گونه نپنداشتن شریعتدفاع عقلانی از دین۵۷احکام اصطلاحات فقهی دقیقه
ادامهٔ داستان شکست مؤمنین در احدتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۵مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی دقیقه
شرک، بزرگترین گناهانعام۱بیان تم کلی سوره، کفر و شرک دقیقه
کاربردهای تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحری نصرت و امدادتفسیر سوره حج۲۶پرسش‌ها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل دقیقه
فریب خوردن شیطان، آمدن ملائکهحجر۰تَحَجُّرْ، سقوط بشر دقیقه
تفسیر عرفانی داستان حضرت ابراهیم(ع) و معنای نمادین قربانیتفسیر سوره مریم۲۵گردآوری منکران و نجات پرهیزکاران~۲۱ دقیقه
متون مقدس و تفسیری۱۴۰ گفتار
کتاب مقدس۱۴۰ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارون دوم: تفاوت هنر کلاسیک با هنر مدرنقرآن و ادبیات مدرن۱ادبیات قرآن و ارتباط آن با ادبیات مدرن دقیقه
مشارکت مخاطب در اثر هنری و هنر مدرن و مفهوم محکمات و متشابهاتقرآن و ادبیات مدرن۴نتایج تئوری و عملی بررسی‌های ادبی و زبانشاسانه قرآن~۱۱ دقیقه
دو جنبه‌ی اعجاز قرآن و ارتباط آن با خاتمیتمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲کارکردهای قرآن و مواجهه‌ی صحیح با قرآن دقیقه
نشانه‌های افراد پيرو بالغمقدمه‌ای بر فهم قرآن۷نشانه‌های افراد پيرو والد و نشانه‌های افراد پيرو بالغ دقیقه
حکمتمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۹روش فهميدن معني واژه~۱۴ دقیقه
شناخت پیشینی خداوند لازمه درک الهی بودن قرآنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۲مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه دقیقه
انطباق معجزات با بستر اجتماعی زمانهمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۲مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارون‌ای بر سوره یوسفمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۶تصویری بودن متن در قرآن – مقدمه‌ای بر داستان یوسف دقیقه
ابطال‌پذیری ایمانمفاهیم و واژگان قرآن۹عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان~۱۰ دقیقه
آنیما و نمادهایشروانکاوی و فرهنگ۳۰یونگ — آنیما و آنیموس دقیقه
فصل قبل از کودکیروانکاوی و فرهنگ۴۴بررسیِ فیلمِ رنگِ انار~۱۱ دقیقه
روش کارگردانی داریوش مهرجویی و حال‌وهوای مستند در هامونروانکاوی و فرهنگ۶۲ادامهٔ هامون دقیقه
کلیاتی در مورد عقاید نیچهروانکاوی و فرهنگ۸۶تحلیلِ روانکاوانهٔ متنِ فلسفی — نیچه دقیقه
آنک انسان، دیونیزوس و خودخوانی نیچهروانکاوی و فرهنگ۸۸نیچه — مقدمهٔ زایشِ تراژدی دقیقه
فرزندان آینده و تنهایی نیچهروانکاوی و فرهنگ۱۰۰فردانیت و شناخت حقیقت — جلسهٔ پایانی دقیقه
تحلیل احتمالاتی برهان هیوم و نقدهای وارد بر آن - بخش ۳فلسفه متن مقدس۳برهان هیوم، قاعده بیز و احتمال معجزه دقیقه
بررسی مفهوم معجزه و نسبت آن با زنانگیفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس دقیقه
نقد علم‌گرایی و بررسی نسبت علم و دین - بخش ۱۰فلسفه متن مقدس۶تعریف سه‌شرطی و نقد جهان لاپلاسی دقیقه
تعریف پیشنهادی معجزه برای مشاهده‌گرفلسفه متن مقدس۹آیات بینات، طبیعت‌گرایی و مرز روش علمی دقیقه
جایگاه معرفت‌شناختی شاهد - بخش ۲فلسفه متن مقدس۱۰تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد~۱۶ دقیقه
خواندن متن بدون ایمان به آن - بخش ۳فلسفه متن مقدس۱۰تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد دقیقه
پلورالیسم دینی و خاتمیتفلسفه متن مقدس۱۴پلورالیسم دینی، خاتمیت و معجزه حاضر قرآن دقیقه
کفاره دادن مسیحمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی دقیقه
تثلیثمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی~۱۶ دقیقه
انجیل، تورات و معنای کتاب - بخش ۱مسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت دقیقه
مسیر ادامه بحث درباره اهل کتابمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۱۲ دقیقه
مسیر ادامه بحث درباره اهل کتابمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۳۱ دقیقه
بحث‌های پیرامون برهان هیوممعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن دقیقه
مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحرمعجزه چیست؟۵مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی~۲۱ دقیقه
مثال رویا و مخالفت علوم قرن نوزده با آندفاع عقلانی از دین۳تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال دقیقه
دفاع عقلانی از دیندفاع عقلانی از دین۱۰مراد از عرفان و دین چیست؟ دقیقه
اشکالات غیرعقلانی منکران دین (۵)دفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
طرح آغازین / طرح آغازین (۲)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
طرح آغازین (۴) / طرح آغازین (۵)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
طرح آغازین (۱۴) / طرح آغازین (۱۵)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
یادآوری ایستگاه دوم: ضرورت دین و راه تشخیص آن با معجزهدفاع عقلانی از دین۱۷بررسی پدیده تحریف دین دقیقه
ادیان و کتب آسمانیدفاع عقلانی از دین۱۷بررسی پدیده تحریف دین دقیقه
تحدی، روش قرآن برای اثبات اعجاز خودشدفاع عقلانی از دین۱۹مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق دقیقه
مقایسه متدولوژی علم و خداناباوری و قرآندفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟ دقیقه
پذیرفتن وحیانی بودن قرآن، چگونه می‌شود که آدمی که ایمان ندارد ایمان آورد؟دفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟ دقیقه
پذیرفتن وحیانی بودن قرآن، چگونه می‌شود که آدمیدفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟ دقیقه
مزیت علم چیست؟دفاع عقلانی از دین۲۱بررسی مسئله تعارض علم و دین~۱۰ دقیقه
ببخشید کریشنیست بودن آدم علیه‌السلام می‌توانددفاع عقلانی از دین۳۴یادآوری جلسات قبل دقیقه
سامریدفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
آیا ذوالقرنین اسکندر است؟دفاع عقلانی از دین۴۰مرور مطالب قبلی و بخش‌بندی موضوعات جلسه دقیقه
اعجاز علمی تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و نقد رویکرد تطبیق‌گرایانهدفاع عقلانی از دین۴۳تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن دقیقه
بررسی مصادیق معجزه سلبی در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر و نقد نظریه اقتباسدفاع عقلانی از دین۴۳تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن دقیقه
تعریف صورت مسئلهدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
نکته تاریخی در اخت هاروندفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
بررسی اخت هارون در قرآندفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
بررسی یکی بودن اسم پدر حضرت موسی و حضرت مریمدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۱۱ دقیقه
تصویر نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی‌مداران پیشین در قرآن، خطرات نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهیدفاع عقلانی از دین۴۹احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت دقیقه
پیش‌فرض پنهان در پارادایم در توجیه ابدی بودن احکامدفاع عقلانی از دین۵۲احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۲احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۷احکام اصطلاحات فقهی دقیقه
اهمیت بیان اینکه دیدن ایراد در شریعت معطوف به شناخت فرد از چیستی شریعت استدفاع عقلانی از دین۶۱بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز دقیقه
نماز جمعهدفاع عقلانی از دین۶۲احکام فقدان نگاه اخلاقی در تبیین شریعت مناسک جمعی نماز جمعه صیام دقیقه
آیا تعالی یک امت و جامعه مانند تعالی فرد موضوعیت دارد؟دفاع عقلانی از دین۶۳احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات دقیقه
روزهدفاع عقلانی از دین۶۳احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات دقیقه
داستان آفرینش، نقش ابلیس و تاریخچه جوامع دینیدفاع عقلانی از دین۶۴احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه دقیقه
قبله و مناسبات جامعه دینیدفاع عقلانی از دین۶۴احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه~۱۲ دقیقه
ضعف در مواجهه با متن قرآندفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش دقیقه
ادامهٔ بخش اصلییهودیت۳ضایعات هدایت، تحریف دین و امت واحده دقیقه
تولد حضرت مسیحتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
تأثیر حضرت زکریا (ع) از حضرت مریم (ع) و درخواست فرزند پاکتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۰ دقیقه
برگزیدن حضرت مریم (ع) و تولد حضرت مسیح (ع) به‌عنوان خلیفه خدا: پاسخی به اعتراض ملائکه زمان خلقت انسانتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۴۷ دقیقه
آیه مباهله و تناظر آل‌عمران و آل‌عباتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۴۵ دقیقه
ادامه آیاتتفسیر سوره انبیا۲يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو دقیقه
بخش اول فصل سوم: امت واحدهتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
خطاب قرار گرفتن مؤمنین و غیر مؤمنین در قرآنانفال۲جنگ بدر، سنت الهی، خطاب‌های درون قرآن دقیقه
مقصر بودن مقلدیناعراف۲دو نگاه به داستان آفرینش~۱۰ دقیقه
داستان اصحاب سبت و مسخ به بوزینهاعراف۴داستان قوم بنی‌اسرائیل دقیقه
روش و مبانی تفسیر، معجزه، و مروری بر تاریخ انبیاء در عهدینبقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها دقیقه
محوریت کتاب در دین جدیدتفسیر سوره بقره۶یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید دقیقه
بیماری چیست؟فرقان۲معنی واژه فرقان حق و باطل در کنار هم دقیقه
آخرت؛ مرکز دعوت انبیا و نقطهٔ تعارض با فرهنگ جدیدتفسیر سوره حج۱۶تعارض شریعت و ساختار زندگی جدید دقیقه
نام‌گذاری سوره: وارونگی‌های داستان هود و شباهت هود به پیامبرتفسیر سوره هود۵شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر~۱۰ دقیقه
مشارکت مخاطب در ساخت معناتفسیر سوره هود۷تقلید و بهره‌ی پرستش تقلیدی دقیقه
داستان انبیاابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
داستان نوح و عاد و ثمود - بخش ۱ابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
ابراهیمابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
قسمت میانی سورهابراهیم۳ارتباط بخش‌های مختلف سوره دقیقه
فسادهای دوگانه بنی‌اسرائیل و وعده آخرت آنهااسراء۰اسراء: قرآن، هدایت اقوم~۱۲ دقیقه
ادامه تا انتهای سوره، پایان خوب سوره اسراءاسراء۰اسراء: قرآن، هدایت اقوم دقیقه
تحلیل متن سوم سوره و ارتباط آن با وحیتفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف دقیقه
قطعه چهارم – آیات ۴۰ تا ۵۵ روابط مسلمانان با اهل کتابمائده۰میثاق، احکام و اکمال دین در مائده دقیقه
قطعه هفتم – آیات ۸۷ تا ۱۰۸ – ادامه آیات احکاممائده۰میثاق، احکام و اکمال دین در مائده دقیقه
روال کلی سوره مریمتفسیر سوره مریم۱پیوند کهف و مریم در عبادت رب~۲۲ دقیقه
تم تاریخی سوره‌ی مریمتفسیر سوره مریم۲محور رحمانیت و صلوة در مریم~۱۰ دقیقه
یک راز در داستان مریمتفسیر سوره مریم۲محور رحمانیت و صلوة در مریم~۱۱ دقیقه
علم و قرآنتفسیر سوره مریم۳دعای پنهانی زکریا برای وارث~۳۳ دقیقه
پایانتفسیر سوره مریم۶کناره‌گیری مریم و خلوت شرقی دقیقه
شرحی بر تفاسیر عرفانیتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
معنای کتابتفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
یحیی، چرا «جبارا شقیا»؟؟تفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
رفتار عیسی با مادر و بستگانشتفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
مقایسه ی عیسی و یحیی با نگاهی به کتاب فکوکتفسیر سوره مریم۱۴هشدار ابراهیم درباره پرستش شیطان~۱۳ دقیقه
مسیح، معصومیت و ولایت مطلقهتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور~۴۵ دقیقه
مرور مباحث جلسات گذشته و ادامه تفسیر سوره مریمتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی دقیقه
ابراهیم، پدر و آغاز رسالت جهانیتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی دقیقه
ذبح: اسحاق یا اسماعیلتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده دقیقه
اسماعیلِ سورهٔ مریمتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
اسماعیلِ سورهٔ مریم (۳) / اسماعیلِ سورهٔ مریم (۴)تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیلتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن~۱۷ دقیقه
روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۲) / روایت‌های یهودی و مسیحی دربارهٔ اسماعیل (۳) / روایت‌های یهو...تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن~۳۵ دقیقه
وراثت نبوت در نسل ابراهیم (۲) / وراثت نبوت در نسل ابراهیم (۳)تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
شاخه‌های باقی‌ماندهٔ داستان ابراهیمتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات دقیقه
ادامه داستان حضرت ابراهیمتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات~۵۰ دقیقه
خوانش عرفانی داستان انبیاتفسیر سوره مریم۲۵گردآوری منکران و نجات پرهیزکاران~۲۵ دقیقه
جمع‌بندی بحث انبیا و فصوصتفسیر سوره مریم۲۷ادعای مال و فرزند در آینده دقیقه
آیات ۳۳ تا ۴۲تفسیر سوره نحل۴شرک و استکبار دقیقه
بیشتر مردم نمی‌بینند و نمی‌دانندتفسیر سوره نحل۵شباهت و تفاوت سوره نحل و انعام خطاب آیه اول استکبار دقیقه
تفاوت ذکر نعمت‌ها در قسمت اول سوره و این قسمتتفسیر سوره نحل۸تفاوت ذکر نعمت‌ها در قسمت اول سوره و این قسمت دقیقه
داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن (ع) و ورود به داستان حضرت سلیمان (ع)تفسیر سوره نمل۱حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال دقیقه
اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصنتفسیر سوره نور۱۳اهمیت نکاح مقایسه عشق زن و مرد و اسماء الهی واژه محصن دقیقه
مثال‌هایی از نقض فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن قرآنی با سنتتفسیر سوره نور۱۴حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه~۱۴ دقیقه
تولد حضرت موسی (ع)تفسیر سوره قصص۱ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) دقیقه
تجلی صفات خداوند در حضرت موسیتفسیر سوره قصص۳مراحل رشد موسی، معجزات، ابلاغ رسالت به فرعون~۱۱ دقیقه
اهل کتاب، مؤمن به حقتفسیر سوره قصص۴دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون دقیقه
جایگاه داستان موسی و فرعون در سوره، نزول کتاب - بخش ۱تفسیر سوره قصص۵مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی~۱۶ دقیقه
نیمه دوم سورهرعد۳حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره دقیقه
وابستگی به اطلاعات خارج از قرآنتفسیر سوره صاد۱وابستگی به اطلاعات خارج از قرآن~۱۸ دقیقه
داستان حضرت سلیمانتفسیر سوره صاد۳داستان حضرت سلیمان دقیقه
داستان حضرت ایوبتفسیر سوره صاد۴نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب~۱۲ دقیقه
الواح - بخش ۱تفسیر سوره صاد۴نکاتی در مورد داستان حضرت داوود، داستان حضرت ایوب دقیقه
ترجمه سوره صادتفسیر سوره صاد۵تکمیل داستان ایوب بررسی داستان‌های سوره از نظر میزان اتکا به فرامتن‌ها دقیقه
داستان آفرینشتفسیر سوره صاد۷سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر دقیقه
چرا ایوب بعد از سلیمان می‌آید؟تفسیر سوره صاد۷سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر دقیقه
مقدمه سورهشعراء۱کلمه شعراء، داستان اول (داستان موسی و فرعون) دقیقه
خلع نعلینتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع) دقیقه
حکم رسالتتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع) دقیقه
نقش هارونتفسیر سوره طه۴داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) دقیقه
داستان حضرت آدم (ع)تفسیر سوره طه۵اهمیت داستان سامری دقیقه
ارتباط شرک و کتمان حقیقتتفسیر سوره یونس۴خطر دقیق کردن شهود (با استدلال) و از بین رفتن بداهت دقیقه
دو پیامبری که طلب عذاب برای دشمن خود کردند: حضرت نوح(ع) و حضرت موسی(ع)تفسیر سوره یونس۵عتاب به پیامبر برای دلسوزی برای مردمش و حرص به هدایت قومش دقیقه
مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیاتفسیر سوره یوسف۱نگاه کلی به سوره دقیقه
نحوه روایت قرآنتفسیر سوره یوسف۱نگاه کلی به سوره دقیقه
وابستگی زنان به حیات، مانع کمال در زنانتفسیر سوره یوسف۶قمیص (پیراهن) یوسف، نکات روایی در داستان، گمراهی زنانه! دقیقه
عدم بیان حزن بنیامین و قیاس با حزن یعقوبتفسیر سوره یوسف۱۵صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف دقیقه
تحلیل پایان داستان، عدم موفقیت برادران و تأویل رؤیای یوسفتفسیر سوره یوسف۱۵صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف دقیقه
پیامبران و چهره‌های قرآنی۱۳۵ گفتار
مریم۱۰۶ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
نفی ساده‌انگاری قرآنقرآن و ادبیات مدرن۴نتایج تئوری و عملی بررسی‌های ادبی و زبانشاسانه قرآن دقیقه
تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر (۴)داستان آفرینش در قرآن۱۴توبه، تقوای زنانه و دسته‌های قلبی انسان دقیقه
ممانعت از تقديس خدا گونه‌ی پيامبرمقدمه‌ای بر فهم قرآن۷نشانه‌های افراد پيرو والد و نشانه‌های افراد پيرو بالغ دقیقه
فراگیری مقداری از شک و مقاومت در برابر ایمانمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۲مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه دقیقه
شبهه‌هایی تاییدکننده الهی بودن قرآنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۲مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه دقیقه
مرور جلسه قبل و مقدمه‌ای بر روش بررسی مفهوم آیه در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر‌ای بر شبهه اخت هارون ای بر بحث های هنریمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۳هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن~۱۱ دقیقه
مثالهایی از تغییر ریتم در قرآن (۳) / مثالهایی از تغییر ریتم در قرآن (۴) / مثالهایی از تغییر ریتم در قرآن (۵)مقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۳هنر کلاسیک و مدرن، ریتم در قرآن~۲۱ دقیقه
سلف، مسیح و فرافکنیروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ~۳۶ دقیقه
جایگاه معرفت‌شناختی شاهد - بخش ۱فلسفه متن مقدس۱۰تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد دقیقه
زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۶) / زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۷)فلسفه متن مقدس۱۳زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی دقیقه
مفهوم آیه، نشانه و هلاکت متعاقب آنمعجزه چیست؟۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
نگاهی به قرآن در مورد تکامل و خلقت‌گراییدفاع عقلانی از دین۲۳تعارض علم و دین با تمرکز بر دوگانه‌ی تکامل‌گرایی و خلقت‌گرایی دقیقه
مریم خواهر هاروندفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
مسئله اخت هاروندفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون دقیقه
ادامه بررسی اینکه شریعت ما را به چه سمتی می‌برد بر اساس داستان آفرینشدفاع عقلانی از دین۵۵احکام حکومت دینی فقها دقیقه
انتقاد از تمرکز بر نهی‌ها پس از توبه و غفلت از سعی کردن، نفی تنبلیدفاع عقلانی از دین۶۰احکام وسواس بیهوده حول شریعت دقیقه
ادامه بحث نسخ بقره و حکمت تغییر قبلهدفاع عقلانی از دین۶۷احکام چرا خداوند روی زمین خانه‌سازی کرده است؟، پایان مراسم حج دقیقه
پایان مراسم حجدفاع عقلانی از دین۶۷احکام چرا خداوند روی زمین خانه‌سازی کرده است؟، پایان مراسم حج دقیقه
مقدمهتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
عالم تکوین در عالی‌ترین شکل و تولد انسان‌های برجستهتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۱ دقیقه
عالم تکوین در عالی‌ترین شکل و تولد انسان‌های برجسته: قهرمان‌های اصلی داستان زن هستند که سرچشمه‌تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
بشارت کلمه الهی به حضرت مریمتفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
بشارت کلمه الهی به حضرت مریم (ع)تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع)~۱۰ دقیقه
پرسش و پاسختفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران۷داستان تولد حضرت مریم (ع) دقیقه
محتوای سورهتفسیر سوره انبیا۱مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ دقیقه
ذکر معاصرین پیامبر (ص)تفسیر سوره انبیا۳مفهوم نزدیک بودن حساب استهزاء مشرکین یا درک عذاب إِنَّا کُنَّا ظَالِمِینَ دقیقه
مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیاتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
شاره به ذکر: نزول وحی و قرآنتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
پایان عجیب بخش میانی سوره: نام نبردن از حضرت عیسی و حضرت مریم در ذکر انبیاءتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء دقیقه
پرهیز از همزاد پنداری با پیامبر(ص)در درک معنای آیات قرآنتفسیر سوره انبیا۵شرک، توحید، سیر انبیاء~۱۲ دقیقه
دوگانگی تکوین و تشریع (از خلق به امر)تفسیر سوره انبیا۷انبیاء، معجزات و اقوام~۱۱ دقیقه
شبهات حول اتصال قرآن و شخص پیامبرانفال۲جنگ بدر، سنت الهی، خطاب‌های درون قرآن دقیقه
داستان آدم و حوااعراف۱سوره های قبل از سوره اعراف دقیقه
تکرار تاریخ: انحراف به سمت شرک از قوم نوح تا شیعیان و اهل سنت امروزیاعراف۳فرهنگ‌های انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم دقیقه
داستان دوم بخش مؤخره (از آیه ۲۴۶ تا فلان ۲۵۴)تفسیر سوره بقره۷مؤخره سوره بقره: داستان‌ها، آیت‌الکرسی، معاد، انفاق و دعای پایانی دقیقه
معنی کلمه رَاعِنَاتفسیر سوره بقره۷بخش مؤخره سوره بقره دقیقه
ابن‌عربی، رؤیای ذبح و محدودیت شهود عرفانیتفسیر سوره حج۸حج در قرآن و تفاوت شریعت اجتماعی با تجربهٔ فردی دقیقه
آیا دین توحیدیِ بی‌هیچ احتمال جنگ ممکن است؟تفسیر سوره حج۱۰حج، جهاد، سیاست زمین و دفاع از مکان عبادت دقیقه
مفاسد جامعه دینی، ارزش امکان رشد و تمایز آن از نظام‌های غیردینیتفسیر سوره حج۱۳حکومت دینی، تهجر، سیاست و خطر فروکاستن دین دقیقه
خطاب به پیغمبرتفسیر سوره هود۳مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ دقیقه
داستان‌ها در قرآنتفسیر سوره هود۳مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ دقیقه
نام سوره و ارتباط آن با کل سوره - بخش ۱تفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف~۱۱ دقیقه
تحلیل دو متن ابتدایی سوره و ارتباط آن با معجزهتفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف دقیقه
ارتباط داستان موسی و خضر با اصحاب کهف و ساختار سورهتفسیر سوره کهف۳ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها دقیقه
خلاصه‌ای از آنچه در سوره کهف گذشتتفسیر سوره کهف۷تطابق داستان‌ها با متن‌های میانی (رشد-ولایت-معاد) دقیقه
داستان ذوالقرنینتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین دقیقه
معرفی کتاب فصوص الحکمتفسیر سوره مریم۱پیوند کهف و مریم در عبادت رب دقیقه
تفاوت دیدگاه عرفانی و علمیتفسیر سوره مریم۴بشارت یحیی و اجابت دعا دقیقه
علت بررسی همزمان دو داستان اول سوره:تفسیر سوره مریم۷بشارت فرزند پاک به مریم دقیقه
بیان جنبه‌های دراماتیک دو داستان اول سوره:تفسیر سوره مریم۷بشارت فرزند پاک به مریم دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
عکس‌العمل مریم در برابر پیام رسولتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی دقیقه
وضع حمل مریم و آرزوی مرگ توسط اوتفسیر سوره مریم۸رنج زایمان و تسلای الهی~۱۱ دقیقه
برخورد قوم در برگشت مریمتفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
آیا قوم مریم قابل دفاع هست؟تفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
اخت هارون؛ این هارون همان هارون است!!تفسیر سوره مریم۹روزه سکوت و بازگشت مریم دقیقه
نحوه برخورد با پدر و مادرتفسیر سوره مریم۱۰سخن گفتن عیسی در گهواره~۴۰ دقیقه
نحوه برخورد با پدر و مادر - بخش ۲تفسیر سوره مریم۱۰سخن گفتن عیسی در گهواره دقیقه
نقد فیلمنامه «مریم مقدس» و بررسی شخصیت‌پردازی و تحریفات تاریخی آنتفسیر سوره مریم۱۰سخن گفتن عیسی در گهواره~۱۳ دقیقه
مضمون «تولد» در سوره مریمتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة دقیقه
شرح تعبیری خاص از توحیدتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة~۱۳ دقیقه
مقایسه داستان مریم و زکریا در سوره‌های مریم و آل‌عمرانتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة دقیقه
مفاهیم رمزی موجود در داستان مریمتفسیر سوره مریم۱۱عبودیت عیسی و سفارش صلوة~۲۳ دقیقه
مدلی از تولد و نقش پدر و مادر در آنتفسیر سوره مریم۱۲اختلاف در عیسی و روز حسرت دقیقه
«مرد» مفهوم فرزندش را میسازد و «زن» خود کودک راتفسیر سوره مریم۱۲اختلاف در عیسی و روز حسرت دقیقه
مسیح، معصومیت و ولایت مطلقهتفسیر سوره مریم۱۶اخلاص موسی و ندای طور~۴۴ دقیقه
تناظر مسیح و قرآنتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی~۴۶ دقیقه
رابطهٔ فرزندان با والدین و محیطتفسیر سوره مریم۱۷موهبت هارون برای یاری موسی دقیقه
آداب خواندن قرآن و نسبت احترام با فهمتفسیر سوره مریم۱۸وفای اسماعیل و سفارش خانواده دقیقه
ادریس، الیاس و حفظ رسالت (۴) / ادریس، الیاس و حفظ رسالت (۵)تفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
ادامهٔ بحث سلسلهٔ انبیاتفسیر سوره مریم۲۰ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات دقیقه
اسماء الهی و تاریخ انبیاتفسیر سوره مریم۲۱توبه و ایمان در باغ‌های عدن~۱۰ دقیقه
مقاله‌ای مسیحی دربارهٔ وعدهٔ اسماعیل - بخش ۳تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
اهل کتاب و نسبت ادیان ابراهیمی - بخش ۱تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
اسماعیل، خانواده و صادق‌الوعد بودن - بخش ۲تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
رضایت الهی و رسالت محدودتفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود دقیقه
ابن‌عربی و نظریهٔ اسماء الهیتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش دقیقه
انسان کامل، نبوت و ولایتتفسیر سوره مریم۲۴انکار رستاخیز و یادآوری آفرینش دقیقه
عرفان، جغرافیای معنوی و زبان تأویلتفسیر سوره مریم۲۶آیات روشن و فریب جلوه دنیا دقیقه
کاربرد منابع بیرونی در فهم متنتفسیر سوره مریم۲۶آیات روشن و فریب جلوه دنیا~۱۴ دقیقه
ورود به بخش قیامت در سورهتفسیر سوره مریم۲۷ادعای مال و فرزند در آینده دقیقه
تولد، حشر و بازآفرینی انسانتفسیر سوره مریم۲۷ادعای مال و فرزند در آینده دقیقه
قیامت و روز حسرت در سوره مریمتفسیر سوره مریم۲۸عهد با رحمن و بی‌اعتباری شفاعت دقیقه
حرکت سیارات و نظم کیهانیتفسیر سوره مریم۲۹نفی فرزند برای خدای رحمن دقیقه
تقوا و شکرگزاریتفسیر سوره نحل۴شرک و استکبار دقیقه
ظلم به دخترهاتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه دقیقه
ادامه بحث در مورد تم سوره - بخش ۲تفسیر سوره نحل۷نوع دوم پرسش‌ها برای فهم درون‌مایه سوره دقیقه
چهار مایع گواراتفسیر سوره نحل۷نوع دوم پرسش‌ها برای فهم درون‌مایه سوره دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۲بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار دقیقه
مرور جلسۀ قبلتفسیر سوره نور۱۷دوگانگی‌های مرد و زن مفهوم کلمه دقیقه
واسطه‌بودن خانواده بین غیب و شهودتفسیر سوره نور۱۸واسطه‌بودن خانواده بین غیب و شهود دقیقه
بحث دربارۀ تعیین موضوع جلسات بعدتفسیر سوره نور۲۵مطالب پراکنده و جمع‌بندی مباحث دقیقه
تمکین حضرت یوسف در مقابل حضرت موسیتفسیر سوره قصص۴دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون دقیقه
مروری بر جلسه قبلتفسیر سوره قصص۵مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی دقیقه
پیک‌های تاریخ انبیاء و ثمره آنتفسیر سوره قصص۵مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی~۱۴ دقیقه
سوره انبیا، وعده الهی و نشانه‌های قیامت بعد از تمثیلرعد۲حق بودن محتوای قرآن، تمثیل، عِلْمُ الْكِتَابِ دقیقه
سحرهتفسیر سوره طه۷نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی دقیقه
مفهوم آیه، نشانه و هلاکت متعاقب آنیس۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
آیا داستان یوسف یک داستان مردانه است؟تفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف دقیقه
قَالَ قَائِلٌ مِّنْهُمْ (آیه ۱۰) به چه کسی اشاره می کند؟تفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف دقیقه
کلمه در فرهنگ قرآنتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۰ دقیقه
عرفان باروریتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۴ دقیقه
باروری در فرهنگ مردسالارتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۲ دقیقه
ادامهٔ زلیخا و مردسالاریتفسیر سوره یوسف۱۲تکنیک‌های ادبی در نگاه پیامبر، مردسالاری، یوسف در زندان دقیقه
ادامهٔ زلیخا و مردسالاریتفسیر سوره یوسف۱۲تکنیک‌های ادبی در نگاه پیامبر، مردسالاری، یوسف در زندان دقیقه
موسی۱۷ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
حقیقت جمعی، اعوجاج شخصی و بیان هنریروانکاوی و فرهنگ۵۸یونگ و عرفان/دین — پیوند با قرآن دقیقه
نتیجهٔ مقاله و نقدهای کلاسفلسفه متن مقدس۸معجزات دینی، تردستی جادویی و انتقال باور دقیقه
ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - بخش ۱فلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس دقیقه
طرح کلی پیدا کردن جواب معجزه چیست در قرآنمعجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهدفاع عقلانی از دین۱۲اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف دقیقه
وزن بیش از اندازه دادن به احکام شرعدفاع عقلانی از دین۵۰احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیش‌فرض‌های پارادایم دقیقه
ارائه درس در گروه فسلفه علم دانشگاه شریف درباره مفهوم معجزهدفاع عقلانی از دین۵۷احکام اصطلاحات فقهی دقیقه
نقطه‌ی عطف تکوینی و تشریعی تاریختفسیر سوره هود۷تقلید و بهره‌ی پرستش تقلیدی دقیقه
ابراهیم، قهرمان توحیدابراهیم۱مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم دقیقه
شروع داستان موسی و خضرتفسیر سوره کهف۴بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف دقیقه
باز هم سخن از رابطه با پدر و مادر...تفسیر سوره مریم۱۴هشدار ابراهیم درباره پرستش شیطان دقیقه
ادامهٔ فلسفۀ احکامتفسیر سوره نور۹فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب دقیقه
درگذشت آقای معرفتتفسیر سوره نور۲۱تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور دقیقه
معجزاتتفسیر سوره قصص۳مراحل رشد موسی، معجزات، ابلاغ رسالت به فرعون دقیقه
ابلاغ رسالت به فرعون و ماموریت حضرت موسی و هارونتفسیر سوره قصص۳مراحل رشد موسی، معجزات، ابلاغ رسالت به فرعون~۱۲ دقیقه
عصای موسیتفسیر سوره طه۲صحنه وحی به حضرت موسی (ع) دقیقه
معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزهیس۱سوره‌ای برای غفلت زدایی دقیقه
یوسف۷ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
کلمه طیبه و خبیثهابراهیم۲زبان، مفهوم ظلمت و نور دقیقه
نوع گمراهی‌های زن و مردتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۷ دقیقه
فهم تمثیل هاتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۰ دقیقه
قوی تر بودن ناخودآگاه در زنانتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد دقیقه
ماجرای یوسف و زلیخاتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد دقیقه
جلسه شیطانیتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد دقیقه
انانیت و من موهومیتفسیر سوره یوسف۱۱دشمن نبودن نفس، کید زنانه، یوسف در زندان دقیقه
ابراهیم۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - بخش ۳فلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس~۱۱ دقیقه
ایجاد توهم در مشرکین هنگام مواجهه با انبیاء درباره تهدید تزلزل نظم جاری حاصل سنت مشرکانهدفاع عقلانی از دین۶۴احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه دقیقه
فساد داخل جامعه دینیدفاع عقلانی از دین۶۵احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ دقیقه
پایان کار انبیاءتفسیر سوره انبیا۴معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ دقیقه
دنیا منتظر مریم بود، نه مسیح!!تفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
مفاهیم قرآنی و الهیاتی۶۹ گفتار
نبوت۲۲ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۳) / زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۴)فلسفه متن مقدس۱۳زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی دقیقه
طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (۲)معجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
دین و لزوم وجود عقیدهدفاع عقلانی از دین۱منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟~۱۰ دقیقه
قرآن معجزه پیامبرتفسیر سوره انبیا۲يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو دقیقه
تعدد دیدگاه‌ها در مقابل پیامبر بودن پیامبرتفسیر سوره انبیا۲يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو~۱۴ دقیقه
چگونگی و چرایی انداختن حضرت ابراهیم در آتشتفسیر سوره انبیا۴معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ دقیقه
کلیت سوره در چهار پردهاعراف۴داستان قوم بنی‌اسرائیل دقیقه
عقب‌ماندگیفرقان۴عقب‌ماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار دقیقه
پرانتز اول در مقدمه: نجوای خدا با پیامبرتفسیر سوره هود۴داستان پنج پیامبر دقیقه
جنبه‌های تشریعی و تکوینی سلسلهٔ انبیا و پاک‌سازی قوم‌هاتفسیر سوره هود۵شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر~۱۸ دقیقه
تم ضمنی تسکین پیامبر در سوره‌ی یوسفتفسیر سوره هود۷تقلید و بهره‌ی پرستش تقلیدی دقیقه
تفاوت در شیوه تبلیغ پیامبر با پیامبران گذشته و در معجزه آوردناسراء۰اسراء: قرآن، هدایت اقوم دقیقه
تقوا و شکرگزاریتفسیر سوره نحل۴شرک و استکبار دقیقه
مزایا و معایب امّت واحده قدیمی و اختلاف و انحراف امّتهاتفسیر سوره نحل۱۰امت واحده، فقه و استنباط احکام دقیقه
سنت، متولی احکام در اسلامتفسیر سوره نور۳بررسی تناسب پایان سوره با تم به‌دست‌آمده (تم جدید اجتماعی) دقیقه
میل زیاد پیامبر به بخشیده شدن و هدایت مشرکین و رابطه خدا و پیامبرتفسیر سوره قصص۵مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی دقیقه
پرسش و پاسخشعراء۱کلمه شعراء، داستان اول (داستان موسی و فرعون) دقیقه
طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحریس۱سوره‌ای برای غفلت زدایی دقیقه
تعجب مسلمانان از اعتقاد مسیحیان مبنی بر تجسم خداوند در مسیحتفسیر سوره یونس۱اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت دقیقه
یکی بودن الله و رب در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرتفسیر سوره یونس۱اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت دقیقه
شادبودن از فضل الهیتفسیر سوره یونس۵عتاب به پیامبر برای دلسوزی برای مردمش و حرص به هدایت قومش دقیقه
از دیدگاه خدا عالم تکوین و تشریع فرق چندانی ندارند, چنانکه حضرت عیسی(ع) کلمه خداست.تفسیر سوره یوسف۹یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات دقیقه
وحی۹ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
اسامی و تاریخ و جغرافیا در قرآنمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۵فصاحت و بلاغت قرآن – داستان موسی و خضر دقیقه
قطعهٔ آغازین و پرسش‌های یونگیروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ دقیقه
قسمت تلخ دریافرقان۳قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن~۱۲ دقیقه
کبرغافر۱محتوای کلی سوره~۱۱ دقیقه
جمع‌بندی و ادامهٔ بحثتفسیر سوره حج۸حج در قرآن و تفاوت شریعت اجتماعی با تجربهٔ فردی دقیقه
مقایسه ی بین عیسی و یحییتفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
کلام دوگانه پیامبر در انتقال وحی و بیان قرآن و زندگی روزمرهتفسیر سوره یونس۳آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدم‌ها دقیقه
یکی از دو قطبی های زن و مردتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد دقیقه
شیوه کشف دوگانگی های زن و مردتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۴ دقیقه
دعا۹ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
کفر منشأ شرکمفاهیم و واژگان قرآن۱مفهوم واژه‌ی شرک، قانون و الحاد مدرن دقیقه
دین به‌عنوان دستورعمل روانیروانکاوی و فرهنگ۳۱یونگ — کهن‌الگوی خود (Self) دقیقه
بیتآینده علم و خداگرایی۱خداناباوری نو و نسبت علم با خداگرایی دقیقه
معجزه (۶) / معجزه (۷)دفاع عقلانی از دین۳۸چیستی معجزه، ادامه ایرادات علمی به قرآن دقیقه
یاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۸احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی دقیقه
تحلیل ساختاری سوره انبیا و پیوستگی آیاتتفسیر سوره انبیا۶رجوع به اسناد پیش از قرآن دقیقه
اجازه دهیم این کتاب، اثرش را روی ما بگذارد...تفسیر سوره مریم۱۳صداقت ابراهیم و گفت‌وگوی پدر دقیقه
وراثت نبوت در نسل ابراهیمتفسیر سوره مریم۱۹ادریس و سجده پیامبران رحمن دقیقه
ماهیت وحی و پرسش‌های پیرامون آن درباره رزق، علم و تمثیل‌های سورهتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه دقیقه
ارض۷ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
سوره انبیا، وعده الهی و نشانه‌های قیامتتفسیر سوره انبیا۶رجوع به اسناد پیش از قرآن~۱۱ دقیقه
انتقال برکت وجود انبیاء: از مادی به معنویتفسیر سوره انبیا۷انبیاء، معجزات و اقوام دقیقه
جهنم پر از آدم‏هایی است که نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده دارند و با نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده خودشان بازی می‏کننداعراف۲تشابه با سوره انعام، توصیف بهشت و جهنم، و اشتراک لفظ جمل دقیقه
معنی ارض در قرآنتفسیر سوره حج۲شب قدر، ارض، جهاد و بازدارندگی سوره دقیقه
ماجرای ابراهیم و بخش تسکینی (relief) سورهٔ هودتفسیر سوره هود۶داستان قوم ثمود، لوط و شعیب دقیقه
ارتباط بین متن ­های میانیتفسیر سوره کهف۱شمای کلی سوره کهف دقیقه
قطعه سوم- آیات ۲۰ تا ۳۹ – داستان قوم موسی و داستان هابیل و قابیل و ادامه احکاممائده۰میثاق، احکام و اکمال دین در مائده دقیقه
گناه۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
شرک و انانیتمفاهیم و واژگان قرآن۳درجه‌بندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدم‌اند؟ دقیقه
ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - بخش ۴فلسفه متن مقدس۱۱پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس دقیقه
مراسم تعمید و اشاع ربانیمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی دقیقه
شور پس از حج، خطر افراط، طواف نساء و بحث جنسیت در بهشتتفسیر سوره حج۷هزینهٔ حج، اولویت عبادت و نقد پرسش‌های صرفاً اقتصادی دقیقه
احساس عدم امنیت گاه‌به‌گاه و گذراتفسیر سوره یونس۳آرامش ناشی از والد و زندگی جمعی دوگانگی سرنوشت آدم‌ها دقیقه
انبیا۴ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
تشبیه فرایند رشد انسان به ارتقای سخت افزار و نرم افزارمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۸سه گانه نهاد، من و ابرمن و اصل لذت در نظریه فروید~۱۱ دقیقه
فردگرایی در دین و در عصر مدرندفاع عقلانی از دین۴۵هدف از التزام به احکام شرعی چیست؟ دقیقه
مرتبط بودن آیات اول با آیات انتهای سورهتفسیر سوره انبیا۷انبیاء، معجزات و اقوام دقیقه
پاسخ به سئوالاتتفسیر سوره انبیا۷انبیاء، معجزات و اقوام دقیقه
معجزه۴ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
روش بررسی مفهوم آیه در نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات، رسالت و تکوین، و تاریخ مراحلی انبیامعجزه چیست؟۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
پرسش و پاسخدفاع عقلانی از دین۲۰تشابه داستان‌های قرآن و کتب مقدس، چگونه ممکن است آتئیست‌ها ایمان آورند؟~۱۳ دقیقه
تشریح توهم لاپلاسیجدایی علم از دین۲مرور جلسه گذشته و رد فرضیه جدایی در قرون شانزده و هفده دقیقه
روش بررسی مفهوم آیه در نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات، رسالت و تکوین، و تاریخ مراحلی انبیایس۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن دقیقه
پیامبر۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
چگونگی زندگی همزمان در عالم معانی و عالم جسمداستان آفرینش در قرآن۹غریزه جنسی، سوآت و آشکار شدن جسم دقیقه
ابرانسان چون آذرخشروانکاوی و فرهنگ۹۹مرگ روان، بندباز زرتشت، و محو و جنون دقیقه
خلقت آسمان و زمین در شش روزدفاع عقلانی از دین۳۱شروع بررسی scientific errorهای گرفته شده به قرآن دقیقه
کفر۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
لزوم مدل انسان‌شناسانه و روانکاوی برای فهم واژگان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشتهمفاهیم و واژگان قرآن۲لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن دقیقه
قسمت تلخ دریافرقان۳قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن دقیقه
حب دنیا، ظلمت و کفرابراهیم۱مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم دقیقه
شریعت۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
پایان‌بندی و تقابل عشق و وظیفهروانکاوی و فرهنگ۶۹سگ‌های انباری (تارانتینو) دقیقه
تصور عملی از حکومت دینی دموکراتیک، حجاب و عرفتفسیر سوره حج۱۳حکومت دینی، تهجر، سیاست و خطر فروکاستن دین دقیقه
مثال۱ – کشف هندسه نا اقلیدسیتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین دقیقه
مکاتب فلسفی و الهیاتی۳۵ گفتار
الهیات۳۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
تحولی که قرآن در نظام اخلاقی عرب به وجود آوردقرآن و ادبیات مدرن۳واژگان و گرامر قرآن دقیقه
ادامه بحث محکمات و متشابهات در قرآن: خوانش‌های نادرست و خطر گمراهیقرآن و ادبیات مدرن۵سهم مخاطب در ساخت محتوای اثر در هنر مدرن و متشابهات در دقیقه
بعد از نزول قرآن وجود انسان به چه درد می‌خورد؟داستان آفرینش در قرآن۱۴توبه، تقوای زنانه و دسته‌های قلبی انسان دقیقه
دریدا، باشلار و مرگ مؤلفروانکاوی و فرهنگ۹۷نیچه، پوچ‌گرایی و خوانش روان‌کاوانه دقیقه
قرآن و مفهومفلسفه متن مقدس۴پرسش‌های پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس دقیقه
قرآن به‌مثابه معجزهٔ حاضرفلسفه متن مقدس۱۴پلورالیسم دینی، خاتمیت و معجزه حاضر قرآن دقیقه
کلیسا و ولایت آنمسیحیت۶کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی دقیقه
انجیل، تورات و معنای کتابمسیحیت۲۴جمع‌بندی مسیح‌شناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت~۳۰ دقیقه
نسبت معجزه با نظام علیت و مفهوم آیت در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحرمعجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
تاریخ مراحلی انبیا و نزول آیاتمعجزه چیست؟۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن~۱۰ دقیقه
جمع‌بندی محتوای جلسات و نسبت دین و عقلانیتدفاع عقلانی از دین۱منظور و هدف از جلسات دفاع عقلانی از دین چیست؟~۱۸ دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۱۳انتظار صحیح نسبت به متن مقدس دقیقه
مانع دوم: تکامل را از روز اول به عنوان چیزی ضد خدا شناختیم!دفاع عقلانی از دین۲۳تعارض علم و دین با تمرکز بر دوگانه‌ی تکامل‌گرایی و خلقت‌گرایی دقیقه
مقدمهدفاع عقلانی از دین۲۴مؤلفه‌های ترجیح بخش تکامل‌گرایی بر خلقت‌گرایی دقیقه
خفای الهیدفاع عقلانی از دین۲۴مؤلفه‌های ترجیح بخش تکامل‌گرایی بر خلقت‌گرایی دقیقه
نیاز به ایجاد تفاوت در موجودات برای انطباق با محیطدفاع عقلانی از دین۲۴مؤلفه‌های ترجیح بخش تکامل‌گرایی بر خلقت‌گرایی دقیقه
بررسی تعارض بین دین و نظریه تکامل از دیدگاه لاکاتوشدفاع عقلانی از دین۲۵آیا نظریه‌ تکامل با هدفمندی جهان تعارض دارد؟ دقیقه
زبان رمزی قرآندفاع عقلانی از دین۲۹زبان پدیدارشناسانه قرآن دقیقه
نظر پیشنهادی در مورد اسامی پدر حضرت موسی و حضرت مریمدفاع عقلانی از دین۴۴مریم، اخت هارون~۱۹ دقیقه
مرور جلسات گذشتهدفاع عقلانی از دین۶۸احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش دقیقه
محاکمه گالیلهجدایی علم از دین۱جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی~۱۴ دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتنجدایی علم از دین۱جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی دقیقه
فضای قرن هجدهمجدایی علم از دین۳فضای قرن هجدهم و ادعا بودن افسانه نیوتن دقیقه
افسانه نیوتونجدایی علم از دین۳فضای قرن هجدهم و ادعا بودن افسانه نیوتن دقیقه
پیش‌فرض طبیعت‌‌‌گراییجدایی علم از دین۷علت شروع جلسات و در آستانۀ قرن نوزدهم دقیقه
گفت‌وگو درباره محبت، مسیحیت و اثر عملی ایمانتفسیر سوره حج۱۹اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک~۱۱ دقیقه
امر و نهی‌ها، توحید و شرکتفسیر سوره هود۱رابطه بین توحید و خودشکوفایی دقیقه
اسماعیل در الهیات مسیحی و یهودیتفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود~۲۵ دقیقه
اسماعیل در الهیات مسیحی و یهودی - بخش ۱تفسیر سوره مریم۲۲سلام و روزی در بهشت موعود~۳۰ دقیقه
مقدمه‌ای برای فصوص‌الحکمتفسیر سوره مریم۲۳نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت دقیقه
سایهتفسیر سوره نحل۶شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه دقیقه
آیات الهی و فطرت، اعتباریات و واقعیاتروم۰حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا دقیقه
شروع داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) در سوره و شگفت‌انگیز بودن آنتفسیر سوره طه۱نکات کلی در مورد سوره طه دقیقه
تبیین دیدگاه اسلامی در نسبت با ادیان دیگر و نقد نگاه سکولاریس۱سوره‌ای برای غفلت زدایی دقیقه
تاریخ مراحلی انبیا و نزول آیاتیس۲روش بررسی مفهوم آیه در قرآن~۱۰ دقیقه
متفکران دینی و مفسران۳۲ گفتار
محیی‌الدین ابن‌عربی۲۵ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
نحوه فهمیدن معنی یک واژه در قرآنداستان آفرینش در قرآن۳فساد و خونریزی در میان حیوانات و گیاهان، روش فهم واژگان قرآن، و نسبت زبان و معیشت دقیقه
دسته آدم های فی قلوبهم مرضداستان آفرینش در قرآن۱۴توبه، تقوای زنانه و دسته‌های قلبی انسان دقیقه
تعریفی از رشدمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۸سه گانه نهاد، من و ابرمن و اصل لذت در نظریه فروید دقیقه
تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمع‌بندی مباحثمقدمه‌ای بر فهم قرآن۲۴ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات دقیقه
مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحرمعجزه چیست؟۵مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی~۱۰ دقیقه
تبعات عملی خداباوری فلسفی: توحید افعالی و نسبت آن با اختیار انساندفاع عقلانی از دین۹تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) دقیقه
پیشنهاد مقایسه خداوند مورد انتظار با خداوند توصیف شده در قرآندفاع عقلانی از دین۱۴چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ دقیقه
ایرادات علمی گرفته شده به قرآندفاع عقلانی از دین۳۰شروع بررسی ایرادات علمی به قرآن دقیقه
تفاوت غیر علمی بودن با ضد علمیدفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
ذوالقرنیندفاع عقلانی از دین۳۹ایراد علمی به فرشته و جن دقیقه
روش و مبانی تفسیر پیش ربقره + نساء۱پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها دقیقه
مؤمن آل فرعون (۳)غافر۲واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن دقیقه
نقد نظری رفتار دینی ایرانی‌ها و تحلیل مفاهیم شرک و توحیدتفسیر سوره حج۱۹اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک دقیقه
عبادت راه لازم و نه کافی برای هدایتتفسیر سوره هود۲دنیا محل آزمایش دقیقه
موسی و نهادتفسیر سوره کهف۶ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستان‌ها و ارتباط آنها با متن‌های دقیقه
قرآن به مثابه خضرتفسیر سوره کهف۸متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین دقیقه
مقایسه سوره القصص با سوره یوسفتفسیر سوره قصص۲عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی دقیقه
تاریخ نبوتتفسیر سوره قصص۴دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون دقیقه
مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سورهرعد۱مدنی یا مکی بودن سوره دقیقه
شیوه بیان متناسب با محتوا در سوره، باطن دنیاروم۰حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا دقیقه
ادامهٔ داستان آفرینشتفسیر سوره صاد۷سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر دقیقه
محتوای کلی سوره: آیاتشعراء۳بررسی ادامه داستان‌های انبیاء دقیقه
مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت موسی(ع) - بخشتفسیر سوره طه۳سه صحنه صحنه یادآوری تولد دقیقه
آیات میانی و پایانی سوره، پیوند داستان‌ها و جایگاه زنتفسیر سوره طه۷نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی دقیقه
التزام به دین و تبعات آن در اعصار بعدی تا ظهور عیسی (ع)آمریکا۴دو نگاه متضاد و پایان روایت‌های آمریکا دقیقه
علی شریعتی۴ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
ادامهٔ بحث پنهانی خدافلسفه متن مقدس۱۲پنهانی خدا، کم‌کاری شناختی و امکان‌های انسان دقیقه
بی‌توجهی به معنای احکام - برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهاندفاع عقلانی از دین۵۲احکام ادامه انتقادها به پارادایم فقهی کنونی با تأکید بر ضرورت اکتشاف دقیقه
مفهوم تسبیح و نمازدفاع عقلانی از دین۵۹احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه دقیقه
علت ظهور دین جدید و جامعه دینی در سوره بقرهتفسیر سوره بقره۵مفهوم اسلام در سوره بقره~۱۱ دقیقه
علامه محمدحسین طباطبایی۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
دوره پیش از انقلاب: گاو، آقای هالو، پستچی و دایره میناروانکاوی و فرهنگ۶۰مرورِ آثارِ مهرجویی — مقدمهٔ هامون دقیقه
طرح آغازین (۱۶) / طرح آغازین (۱۷)دفاع عقلانی از دین۱۵تبارشناسی اشکالات به دین، مسئله‌ی شرّ و تحدی در قرآن دقیقه
مدنی یا مکی بودن سورهرعد۱مدنی یا مکی بودن سوره دقیقه
فیلسوفان و متفکران نظری۱۳ گفتار
دیوید هیوم۱۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
تحلیل احتمالاتی برهان هیوم و نقدهای وارد بر آن - بخش ۱فلسفه متن مقدس۳برهان هیوم، قاعده بیز و احتمال معجزه دقیقه
تحلیل احتمالاتی برهان هیوم و نقدهای وارد بر آن - بخش ۷فلسفه متن مقدس۳برهان هیوم، قاعده بیز و احتمال معجزه دقیقه
پلورالیسم دینی و تکامل زبان وحیفلسفه متن مقدس۱۴پلورالیسم دینی، خاتمیت و معجزه حاضر قرآن~۱۳ دقیقه
طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (۳) / طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (۴)معجزه چیست؟۱کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی دقیقه
دقیق کردن تعریف آیهمعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن~۱۶ دقیقه
ربط بین برهان هیوم و بحث تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحری آیهمعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن دقیقه
ربط بین برهان هیوم و بحث قرآنی آیهمعجزه چیست؟۳تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن دقیقه
نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العادهمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
معجزه به مثابه گسست در عادت، نه نقض قانون علیتمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
نقش معجزه در اثبات نبوت و نسبت آن با ایمانمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم~۱۱ دقیقه
نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایاتمعجزه چیست؟۴تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم دقیقه
ادامهٔ مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحرمعجزه چیست؟۵مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی دقیقه
ادامهٔ مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحرمعجزه چیست؟۵مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی دقیقه
سرزمین‌ها و اقوام قرآنی/تاریخی۸ گفتار
اسرائیل۸ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
تکرار داستان‌ها در قرآن - معنای معجزه و تفاوت آن با کرامت و خرق عادتقرآن و ادبیات مدرن۶مشارکت مخاطب در داستان‌های قرآن و چندلایه بودن آن‌ها (ادامه بررسی داستان دقیقه
تردستی، خبر شگفت و انتشار میم‌هافلسفه متن مقدس۸معجزات دینی، تردستی جادویی و انتقال باور دقیقه
خواندن متن بدون ایمان به آنفلسفه متن مقدس۱۰تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد دقیقه
ادامهٔ ترور قاسم سلیمانیدفاع عقلانی از دین۳۶ترور قاسم سلیمانی و زمین شناسی، مسطح بودن زمین دقیقه
مسئلهٔ اسرائیل و تفکیک سیاست از دینتفسیر سوره حج۱۰حج، جهاد، سیاست زمین و دفاع از مکان عبادت دقیقه
جنبه هدایتی داستانتفسیر سوره طه۶دقت و تدبر در جزئیات خوب با بد؟ ارتباط داستان موسی با دقیقه
نگاه کلی به سوره، سکمرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و طرح بحث خداناباوری نو و نسبت علم با خداگرایی‌های اصلی و آیات میانی بین داستان‌هاتفسیر سوره طه۷نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی دقیقه
سازگاری نحوه حرف زدن آدمها با شخصیتشان در قرآن (ادبیات)تفسیر سوره یوسف۱۳مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سوره‌ی یوسف (تکرار رویای پادشاه دقیقه
مفاهیم فلسفی و معرفت‌شناختی۳ گفتار
عقل۳ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
نظام سرمایه‌داری و ایدئولوژی، نقد یونگ بر حذف فردیتروانکاوی و فرهنگ۴۰یونگ — کاربردی دقیقه
پایان‌بندی و مسیر ممنوعروانکاوی و فرهنگ۵۱هنرپیشه ی مخملباف دقیقه
ویژگی‌های دوران مدرنروانکاوی و فرهنگ۷۴پست‌مدرنیته و هنرِ پست‌مدرن دقیقه
گفتارهای دیگر۲۴ گفتار
تیتر بخشسریجلسهتیتر جلسهزمان
توضیح مختصری درباره واژه ایمانمقدمه‌ای بر فهم قرآن۱۸سه گانه نهاد، من و ابرمن و اصل لذت در نظریه فروید دقیقه
ادامهٔ سطح نمادپردازی و اهمیت رویاروانکاوی و فرهنگ۲۵یونگ — رؤیا (۳) دقیقه
جلسهٔ ۳۱: فردانیت، سلف و نسبت یونگ با دینروانکاوی و فرهنگ۳۱یونگ — کهن‌الگوی خود (Self) دقیقه
سنتروانکاوی و فرهنگ۴۴بررسیِ فیلمِ رنگِ انار دقیقه
حالت‌های خطرناکش الگوهای عجیب غریبی ناخوداگاهروانکاوی و فرهنگ۵۶ناخودآگاهِ جمعیِ ایرانیان دقیقه
آخرین وسوسه‌ مسیحروانکاوی و فرهنگ۷۵نظر مارکسیست‌ها نسبت به مدرنیته دقیقه
انسروانکاوی و فرهنگ۹۱زایش تراژدی: نیچه، رنج و هنر دیونیزوسی دقیقه
پرسش‌ها و جمع‌بندی پایانیروانکاوی و فرهنگ۹۸چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ~۱۲ دقیقه
نشانه، عقاب و بازگشت به غارروانکاوی و فرهنگ۱۰۰فردانیت و شناخت حقیقت — جلسهٔ پایانی دقیقه
نقد علم‌گرایی و بررسی نسبت علم و دین - بخش ۸فلسفه متن مقدس۶تعریف سه‌شرطی و نقد جهان لاپلاسی دقیقه
تحلیل واژه ناس و دلالت‌های آن در گفتمان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشتهیدفاع عقلانی از دین۱۲اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف دقیقه
مزیت‌های نظریه تکامل نسبت به خلقت‌گراییدفاع عقلانی از دین۲۴مؤلفه‌های ترجیح بخش تکامل‌گرایی بر خلقت‌گرایی دقیقه
نیاز به آشنایی‌زدایی در نماز گزاشتندفاع عقلانی از دین۵۳احکام فقه جعفری شاخ و برگ یافتن فقه دقیقه
نمود فقه مشکل‌دار در مسائل سیاسیدفاع عقلانی از دین۶۲احکام فقدان نگاه اخلاقی در تبیین شریعت مناسک جمعی نماز جمعه صیام دقیقه
جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء الهی جلال و جمال (۲) / جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء...دفاع عقلانی از دین۶۹احکام ادامه مبحث احکام خانواده دقیقه
مقدمهجدایی علم از دین۱جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی دقیقه
نشان دادن مضر بودن نیوتن گراییجدایی علم از دین۶خلاصه‌ای از آنچه گذشت و اهداف سه گانه دقیقه
انحرافات جنسی دوران معاصر و اهمیت سورۀ نورتفسیر سوره نور۶عشق بین زن و مرد مقدمه‌ای برای رسیدن به عرفان دقیقه
نمادین‌ بودن احکام شریعتتفسیر سوره نور۲۰مرور جلسۀ قبل و پرسش و پاسخ دقیقه
نتیجه بحث: نگاه درست به دنیاروم۰حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا دقیقه
معنای مسح و تفاسیر مختلف آن در آیهتفسیر سوره صاد۳داستان حضرت سلیمان دقیقه
اهمیت شروع داستانتفسیر سوره یوسف۳اهمیت شروع داستان یوسف دقیقه
زنان شهر در ماجرای زلیخاتفسیر سوره یوسف۷تفاوت در گرایش به حیات بین زن و مرد~۱۵ دقیقه
نهآیا تکامل قابل پیش‌بینی است؟۰آیا تکامل قابل پیش‌بینی است؟ دقیقه

ارتباط با ناخوداگاه در زنان

در درس‌گفتارها، «حضرت عیسی (ع) مسیح» در مسیرهای مشخصی دنبال می‌شود: داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی، عیسی و مریم در عرفان اسلامی، این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار و قرآن و حضرت یوسف (ع).

در مجموعه «مسیحیت»، جلسه «حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت»، بخش «داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی»، موضوع «حضرت عیسی (ع) مسیح» در زمینهٔ ادامهٔ داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی، خدا، تاریخ، داستان و عیسی قرار می‌گیرد. محور بخش «آدم» را در پیوند با آدم، خدا، قرآن صورت‌بندی می‌کند. در متن، نسبت عیسی، مسیح، گناه اولیه با مسئله اصلی روشن می‌شود و مرز بحث از سطح کلی جلسه به سطح یک بخش مستقل محدود می‌ماند. حرکت درونی بخش از درخت، خداوند، میوه، خواهی و احکام عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به ادامهٔ داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی، خدا، تاریخ، داستان و عیسی پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌ها و نام‌های همراه بحث، عیسی، یوسف، روم، اسلام و یهودیت هستند و نشان می‌دهند بخش از سطح نام‌بردن عبور می‌کند. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۱]

در مجموعه «مسیحیت»، جلسه «امت دینی و فرافکنی، حضرت عیسی (ع) و مریم در عرفان اسلامی، حواریون و شریعت»، بخش «عیسی و مریم در عرفان اسلامی»، موضوع «عیسی مسیح» در زمینهٔ عیسی و مریم در عرفان اسلامی، حوا، انجیل، حواریون و دین قرار می‌گیرد. محور بخش «حوا» را در قالب حوا، قرآن، حواریون، زن صورت‌بندی می‌کند. بحث از عنوان «عیسی و مریم در عرفان اسلامی» به نسبت مفهومیِ اجزای بخش منتقل می‌شود و مرز آن در سطح همین گفتار باقی می‌ماند. نمونه‌های اصلی بحث، مسیح، حوا، آدم، عیسی را به این محور پیوند می‌دهند. حرکت درونی بخش از انجیل، حضرت، قران، مثلاً و آیه عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به عیسی و مریم در عرفان اسلامی، حوا، انجیل، حواریون و دین پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌ها و نام‌های همراه بحث، حوا، شیطان، عیسی، مسیح و طور هستند و نشان می‌دهند بخش از سطح نام‌بردن عبور می‌کند. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۲]

در مجموعه «یهودیت»، جلسه «یهودیت - جلسه ۲۳»، بخش «این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار»، موضوع «حضرت عیسی (ع) مسیح» در زمینهٔ این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار، داره، هایی، زمان و یهودی قرار می‌گیرد. بخش به «این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار» می‌پردازد و آن را با این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار در محدودهٔ همان گفتار صورت‌بندی می‌کند. حرکت درونی بخش از داره، هایی، زمان، یهودی و نماز عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار، داره، هایی، زمان و یهودی پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌های متن از نماز، قرآن، دین و توبه و ارجاع‌های قرآنی Q9:19 می‌آیند؛ آیه‌ای در این تحلیل نقل نشده و فقط جایگاه آن در استدلال حفظ شده است. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۳]

در مجموعه «تفسیر سوره مریم»، جلسه «جایگاه قرآن در برابر تورات و انجیل، و نقد مسیحیت»، بخش «قرآن و حضرت یوسف (ع)»، موضوع «حضرت عیسی (ع) مسیح» در زمینهٔ قرآن و یوسف، قرآن، اسلام، دین و زبان قرار می‌گیرد. محور بخش «قرآن» را در قالب قرآن، یوسف، دین، علم صورت‌بندی می‌کند. بحث از عنوان «قرآن و یوسف» به نسبت مفهومیِ اجزای بخش منتقل می‌شود و مرز آن در سطح همین گفتار باقی می‌ماند. نمونه‌های اصلی بحث، یوسف، هند، طور، ایران را به این محور پیوند می‌دهند. حرکت درونی بخش از مسیحیت، مسیحی، جلسات، قران و اسلام عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به قرآن و یوسف، قرآن، اسلام، دین و زبان پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌ها و نام‌های همراه بحث، یوسف، ایران، طور، هند و اسلام هستند و نشان می‌دهند بخش از سطح نام‌بردن عبور می‌کند. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۴]

در مجموعه «مسیحیت»، جلسه «چهره اخلاقی مسیح، روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، تثلیث و مسئله شرک»، بخش «ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها»، موضوع «حضرت عیسی (ع) مسیح» در زمینهٔ ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، انجیل، تثلیث، توحید و شرک قرار می‌گیرد. محور بخش «شر» را در قالب شر، مسیحیت، شرک، تثلیث صورت‌بندی می‌کند. بحث از عنوان «ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها» به نسبت مفهومیِ اجزای بخش منتقل می‌شود و مرز آن در سطح همین گفتار باقی می‌ماند. نمونه‌های اصلی بحث، مسیح، آدم، حوا، مریم را به این محور پیوند می‌دهند. حرکت درونی بخش از مثلا، مخلوق، یعنی، بقیهٔ و آیه عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، انجیل، تثلیث، توحید و شرک پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌ها و نام‌های همراه بحث، حوا، لوط، مریم، مسیح و حضرت موسی (ع) هستند و نشان می‌دهند بخش از سطح نام‌بردن عبور می‌کند. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۵]

در مجموعه «مسیحیت»، جلسه «روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، داستان آفرینش و حبوط انسان»، بخش «ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها»، موضوع «حضرت عیسی (ع) مسیح» در زمینهٔ ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، دین، ایمان، زبان و عقل قرار می‌گیرد. محور بخش «زن» را در قالب زن، عذاب، تعدی، مرد صورت‌بندی می‌کند. بحث از عنوان «داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی» به نسبت مفهومیِ اجزای بخش منتقل می‌شود و مرز آن در سطح همین گفتار باقی می‌ماند. نمونه‌های اصلی بحث، آدم، مسیح، شیطان، طور را به این محور پیوند می‌دهند. حرکت درونی بخش از گناه، اولیه، مثلا، ایمان و حج عبور می‌کند و این نشانه‌ها را به ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها، دین، ایمان، زبان و عقل پیوند می‌زند. به این ترتیب، مسیر بحث از عنوان جلسه به مسئلهٔ خاص همین بخش می‌رسد و جایگاه «عیسی مسیح» را در همان زنجیره روشن می‌کند. نمونه‌ها و نام‌های همراه بحث، مارکس، عیسی، مسیح، طور و فلسفه هستند و نشان می‌دهند بخش از سطح نام‌بردن عبور می‌کند. بنابراین سهم «عیسی مسیح» در این بخش از دل همین استدلال و نمونه‌ها فهمیده می‌شود، نه از معنایی بیرون از گفتار. [۶]

در جمع‌بندی، «حضرت عیسی (ع) مسیح» در امتداد داستان آفرینش، حبوط و انسان‌شناسی، عیسی و مریم در عرفان اسلامی، این که قرآن در قرن سوم بر اولین بار، قرآن و حضرت یوسف (ع) و ادامهٔ روش نقد مکتب‌ها و سنجش ادعاها معنا می‌گیرد. مسیر شواهد در مسیحیت، یهودیت و تفسیر سوره مریم نشان می‌دهد که بحث از نام‌بردن ساده فراتر می‌رود و به شبکهٔ مسئله‌هایی می‌رسد که خود درس‌گفتارها ساخته‌اند.

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

قران، فکت‌های تاریخی و داوری درباره مسیح

حضرت عیسی (ع) مسیح در بحث قرآن، فکت‌های تاریخی و داوری درباره مسیح محور مقایسه میان تاریخ و وحی است. سخنران نشان می‌دهد قرآن درباره عیسی صرفاً گزارش تاریخی نمی‌دهد؛ جایگاه او را در نسبت با خدا، مریم، بنی‌اسرائیل و اهل کتاب بازتعریف می‌کند.

در این گفتار، فکت تاریخی اهمیت دارد اما کافی نیست. قرآن با روایت خود از عیسی، داوری الهیاتی می‌کند: نه نفی عظمت او، نه پذیرش الوهیت او. عیسی در متن قرآن پیامبری ویژه و نشانه‌ای بزرگ است [۱۰] [۱۲] [۲۰] [۱۴] [۱۶] [۱۷] [۲۱]

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

نیاز به یک نسبت معجزه با قانون علیت و تجربه‌های خارق‌العاده واحد

حضرت عیسی (ع) مسیح در بحث معجزه و قانون علیت، نمونه اصلی تجربه خارق‌العاده دینی است. سخنران از معجزات عیسی برای پرسش از نسبت نشانه الهی با نظم طبیعت استفاده می‌کند؛ آیا معجزه نقض قانون است یا آشکار شدن سطحی دیگر از نسبت خدا با عالم.

در این نگاه، حضرت عیسی (ع) فقط آورنده رخدادهای عجیب نیست. معجزات او در قرآن و سنت مسیحی به ایمان، بیّنه و مسئولیت مخاطب وصل‌اند. گفتار از همین راه میان کرامت، سحر، معجزه و قانون طبیعی فرق می‌گذارد [۲۳] [۲۴] [۲۶] [۲۸] [۲۸]

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

انتظار مسیحا و روایت سکولار

در روایت سکولار از مسیحیت، انتظار مسیحا نه به‌عنوان یک پیش‌گویی فراطبیعی، بلکه همچون یک داستانِ ممکن خوانده می‌شود؛ داستانی که می‌کوشد پرسش از چیستیِ مسیح، چراییِ آمدنش و معنای مصلوب شدنش را در قالبی غیرالهیاتی پاسخ دهد. سخنران این شیوهٔ روایت را چنین توصیف می‌کند: «یک داستان می‌تواند این باشد که کل ماجرای آمدن و رفتن مسیح، در واقع، اتفاق اصلی که افتاده این است که مسیح با خودش همان‌طوری که حضرت موسی (ع) شریعتِ ظاهر آورده بود، مسیح با خودش معارفِ پنهان را آورده بود» (مسیحیت، جلسه ۱۹ — فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت) [۳۲]. در این تصویر، گویی مسیح بیش از آنکه یک منجیِ کیهانی باشد، حامل یک سنّتِ معرفتیِ رازآمیز است که فقط به حلقه‌ای خاص سپرده شده و از همین رو، کلِ ماجرای تصلیب نیز می‌تواند به یک «مسیر فرعی» فروکاسته شود [۳۳]. این جابه‌جاییِ مرکز ثقل از مرگِ فدیه‌وار به انتقالِ تعالیم، دقیقاً همان حرکتی است که انتظارِ مسیحایی را از افقِ نجات‌شناسی به افقِ یک مکتبِ سری می‌برد.

اما همین روایتِ سکولار، به‌محضِ آنکه از سطحِ داستانِ ممکن فراتر می‌رود و می‌خواهد با منابعِ دینیِ دیگر گفت‌وگو کند، با تنشی درونی روبه‌رو می‌شود. مفسر خود به این پرسش اشاره می‌کند که «جاها می‌گویند که این نگاه مسیح با قرآن سازگار نیست برای خاطر این که در قرآن، مثلاً، مسیح رحمت دارد، «رَحْمَةً لِلْعالَمین» است» [۳۳]. پاسخ او اما نه از جنسِ دفاعِ کلامی، بلکه از جنسِ یک قیاسِ ساختاری است: همان‌گونه که پیامبر اسلام قرآن را به زبان عربی آورد و در زمانِ حیاتش تنها عده‌ای آن را شنیدند، مسیح نیز می‌توانست تعالیمی بیاورد که فهمِ عمومیِ آن تدریجی باشد [۳۳]. این قیاس، مسئله را از سطحِ محتوای وحی به سطحِ سازوکارِ انتقال می‌برد و نشان می‌دهد که روایتِ سکولار، برای حفظِ انسجامِ خود، ناچار است از الهیاتِ تطبیقی فاصله بگیرد و بر منطقِ تاریخیِ ابلاغ تمرکز کند.

در همین بستر، مسئلهٔ مصلوب شدن نیز از یک رکنِ الهیاتی به یک معضلِ منطقی برای روایتِ سکولار بدل می‌شود. اگر مسیح انسانی فاقدِ گناه اولیه تصور شود، آن‌گاه این پرسش پیش می‌آید که «چطور این انسان که شایسته ازاب نبوده ازاب شده» (مسیحیت، جلسه ۹ — حبوط، انسان‌شناسی و مسئله گناه در مسیحیت) [۳۷]. مدرس این مشکل را نه با یک پاسخِ جزمی، بلکه با یک دوراهیِ تحلیلی روبه‌رو می‌کند: «این که بخوایید بگویید به نظریک فدیک اعتقاد بردید یا باید شواهد تاریخی را رد بکنید» [۳۹]. این جمله، قلبِ تنشِ روایتِ سکولار را آشکار می‌کند: از یک سو، پذیرشِ فدیه مستلزمِ ورود به الهیاتی است که روایتِ سکولار می‌خواهد از آن اجتناب کند؛ از سوی دیگر، انکارِ تاریخیِ تصلیب نیز نیازمندِ شواهدی است که در دست نیست. روایتِ سکولار در این نقطه، به‌جای حلِ مسئله، آن را به‌عنوان یک پرانتزِ باز نگه می‌دارد.

این پرانتزِ باز، در گفتارهای دیگر با چرخشی به سمتِ قرآن، شکلِ تازه‌ای پیدا می‌کند. سخنران با استناد به آیهٔ «إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَىٰٓ إِنِّى مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَىَّ» (مسیحیت، جلسه ۲۲ — امت دینی و فرافکنی، حضرت عیسی (ع) و مریم در عرفان اسلامی، حواریون و شریعت) [۳۵]، امکانِ رویدادی را مطرح می‌کند که در آن، عیسی پس از دستگیری، وفات می‌یابد و سپس رفع می‌شود، بی‌آنکه قرآن صریحاً این سناریو را نفی کند. او تصریح می‌کند که «هیچ آیهای در قرآن نیست که این را نفی بکند» [۳۶] و سپس این ایده را با آزمونِ حضرت ابراهیم (ع) در ذبح حضرت اسماعیل (ع) قیاس می‌کند: خداوند کسی را در آزمونِ مرگ یا رنج قرار می‌دهد و سپس نجات می‌بخشد [۳۶]. این قیاس، روایتِ سکولار را از یک داستانِ صرفاً تاریخی به یک الگوی قرآنی پیوند می‌زند، اما هم‌زمان، مرزِ باریکی میانِ تفسیرِ ممکن و ادعای قطعی ترسیم می‌کند.

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

برگزیدن حضرت مریم (ع) و تولد حضرت مسیح (ع) به‌عنوان خ…

در تحلیل مفسر، داستان برگزیدن مریم و تولد مسیح در بستر سوره‌های قرآن، صرفاً روایتی تاریخی یا کرامتی شخصی نیست، بلکه نقطه‌ای است که در آن، دو ساحت بنیادین عالم، یعنی «تکوین» و «تشریع»، به شکلی نمایشی در برابر هم قرار می‌گیرند. مفسر این تقابل را چنین صورتبندی می‌کند: «در این دوگانگیِ عالم تکوین و تشریع، حضرت عیسی (ع) به عنوان اوج عالم تکوین در مقابل قرآن قرار می‌گیرد که اوج عالم تشریع است» (تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران، جلسه ۷ — آیه مباهله و تناظر آل‌عمران و آل‌عبا) [۵۱]. این بدان معناست که تولد مسیح از مریم، بدون وساطت یک پدر زمینی، اوج تجلی ارادهٔ الهی در ساحت خلقت محض است، درست همان‌گونه که نزول قرآن بر پیامبر اسلام، اوج تجلی همان اراده در ساحت قانون و هدایت تشریعی است. این دو رخداد، قرینهٔ یکدیگرند و هر یک، کمال یک وجه از رابطهٔ خدا با انسان را به نمایش می‌گذارند.

این قرینگی تا بدانجا پیش می‌رود که مفسر تولد مسیح را با دریافت وحی هم‌ارز می‌کند و از خلال آن، به یک الگوی عرفانی برای تعادل درونی انسان اشاره دارد. او توضیح می‌دهد که «چندین بار اشاره کرده ام که تولد مسیح از مریم، معادل القای قرآن به پیغمبر اسلام است. گویا ایندو نقطه ی قرینه ی یکدیگرند» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۱۱ — مفاهیم رمزی موجود در داستان مریم) [۵۷]. این هم‌ارزی، ماجرا را از سطح یک استثناء زیست‌شناختی فراتر می‌برد و آن را به نمادی از یک قانون معنوی تبدیل می‌کند: همان‌طور که پیامبر برای دریافت کلام الهی باید به اوج قابلیت روحی برسد، مریم نیز برای پذیرش کلمهٔ الهی و تبدیل آن به وجودی زنده، باید به چنان مرتبه‌ای از کمال و تعادل دست یافته باشد که دیگر نیازی به قطب مکمل بیرونی (همسر) نداشته باشد.

مدرس برای تبیین این تعادل درونی، از نمادپردازی «شرق» و «غرب» بهره می‌برد و آن را به مثابه یک اصل کلی در روان‌شناسی عرفانی زن و مرد مطرح می‌کند. در این چارچوب، «زن وقتی میخواهد باردار شود، در مکان شرقیست و مرد وقتی میخواهد وحی دریافت کند در مکان غربیست. گویا این بچه‌دار شدن و دریافت کردن وحی، از لحاظ معنوی، به معنی تعادل در زن و مرد است» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۱۱ — مفاهیم رمزی موجود در داستان مریم) [۵۸]. بر اساس این تحلیل، «شرق» نماد پذیرندگی، انفعال و باروری است و «غرب» نماد فاعلیت و کنشگری. ازدواج در حالت طبیعی، زن را به سوی شرق و مرد را به سوی غرب می‌کشاند تا هر یک به تعادل برسند. اما مریم، به عنوان موجودی خاص، چنان در مسیر تعالی معنوی پیش رفته که این تعادل را بدون نیاز به ازدواج در درون خود محقق ساخته است؛ او خود به تنهایی هم قطب شرقی (پذیرندگی) و هم قطب غربی (کمال فاعلی) را در خود جمع کرده است.

نکتهٔ قابل تأمل در تحلیل مدرس آن است که این کمال استثنایی مریم را از دایرهٔ الگوگیری برای زنان دیگر خارج نمی‌کند، بلکه آن را به عنوان قله‌ای از یک طیف پیوسته ترسیم می‌کند. او تصریح می‌کند که «هر چیزی که در مورد مریم گفته میشود، در درجه ی پایینترش در مورد هر زنی اتفاق میفتد» (تفسیر سوره مریم، جلسه ۱۱ — مفاهیم رمزی موجود در داستان مریم) [۵۹]. این گزاره، خوانشی نخبه‌گرایانه و دست‌نیافتنی از داستان را رد می‌کند و آن را به آینه‌ای برای فهم مراتب عام انسانی بدل می‌سازد. حرکت مریم به سوی «مکان شرقی»، که همزمان به معنای جدا شدن از اهل و خانه است، نمادی از سلوکی درونی است که هر زنی می‌تواند به تناسب ظرفیت خود در آن گام بردارد. خاص بودن مریم نه در ماهیت مسیر، که در سرعت و کمال پیمودن آن است.

مفسر همچنین به ساختار ادبی و جایگاه روایی این داستان در کلیت سوره توجه ویژه‌ای نشان می‌دهد و آن را کلیدی برای فهم تمایز ساحت‌ها می‌داند. او با اشاره به سورهٔ آل‌عمران، که عمدتاً درگیر مباحث تشریعی و جدال با اهل کتاب است، ورود ناگهانی به داستان تولد مریم و مسیح را چنین توصیف می‌کند: «اینجا آن دری است که باز می‌شود، خیلی هم حالت ناگهانی دارد (ناگهان باز می‌شود و ناگهان هم بسته می‌شود» (تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران، جلسه ۷ — داستان تولد حضرت مریم (ع)) [۴۸]. این گشایش ناگهانی، که مفسر آن را به تکنیک «کلاژ» در هنر مدرن تشبیه می‌کند، یک تغییر فضا از جهان خاکستری و غم‌زدهٔ منازعات بیرونی به جهانی نورانی و سرشار از راز خلقت است. این تغییر ناگهانی فضا، خود تأکیدی بر دوگانگی تکوین و تشریع است؛ گویی متن قرآن برای لحظاتی از ساحت خطاب و قانون بیرون می‌آید و دریچه‌ای به ساحت خلوص و آفرینش محض می‌گشاید.

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

عیسی و ایده جهانی تولد

در بحث حضرت عیسی (ع) و ایده جهانی تولد، مسیح از راه تولد غیرعادی و معنای عمومی آن فهمیده می‌شود. سخنران نشان می‌دهد تولد عیسی فقط حادثه‌ای در تاریخ بنی‌اسرائیل نیست؛ نمادی از آغاز تازه و امکان دخالت الهی در مسیر بسته طبیعت است.

مریم در کنار حضرت عیسی (ع) این معنا را عمیق‌تر می‌کند. پاکی، حیرت، بی‌پناهی و پذیرش فرمان خدا، تولد را به نشانه‌ای جهانی تبدیل می‌کند. عیسی در اینجا مظهر امیدی است که از دل ناممکن ظاهر می‌شود [۶۴] [۶۵] [۶۶] [۶۸] [۶۹] [۷۳]

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۸۷

در جلسات روانکاوی و فرهنگ، حضرت عیسی (ع) مسیح از زاویه رشد انسان و صورت‌های نجات معنوی وارد می‌شود. سخنران میان تصویر دینی مسیح و تحلیل روانی انسان مدرن رفت‌وآمد می‌کند تا نشان دهد مسیحیت چه تصوری از رنج، عشق و رهایی ساخته است.

این بحث، حضرت عیسی (ع) را از سطح اعتقاد کلامی جدا نمی‌کند، بلکه اثر فرهنگی و روانی او را نیز می‌بیند. شخصیت مسیح در هنر، اسطوره، دین و روان انسان غربی حضوری دارد که فهم فرهنگ مدرن بدون آن ناقص می‌ماند [۷۵] [۷۷] [۷۸] [۸۰] [۸۳]

فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاع‌های هم‌نشین» بالای صفحه آمده است.

تحلیل کلان یکپارچه

در تحلیل مجموعهٔ گفتارهای مربوط به حضرت عیسی (ع) مسیح، نخستین نکتهای که جلب توجه میکند نه یک تصویر واحد، که چندگانگیِ ورود به مسئله است. مدرس در هر جنبه از زاویهای متفاوت به مسیح نزدیک میشود: گاه از دلِ روانکاوی و نسبتِ ناخودآگاه زنان با شخصیتهای دینی، گاه از مجرای داوری قرآن دربارهٔ فکتهای تاریخی، گاه از افقِ ضرورتِ یک دین واحد، و گاه از خلالِ روایتهای سکولار یا تحلیلِ ساختار ادبیِ خودِ قرآن. این چندگانگی، پیش از آنکه نشانهٔ پراکندگی باشد، حاکی از آن است که «عیسی مسیح» در این گفتارها یک موضوعِ ایستا برای تعریف نیست، بلکه نقطهای است که پرسشهای مختلفِ معرفتی، تاریخی و روانشناختی در آن تلاقی میکنند. فهمِ روایتِ واحدِ این صفحه، مستلزم آن است که بهجای جمعزدنِ مکانیکیِ این جنبهها، تنشها و پیوندهای پنهان میان آنها را دید.

یکی از این پیوندها، تمایزی است که مفسر میانِ دو ساحتِ «تکوین» و «تشریع» برقرار میکند و مسیح را در اوجِ ساحتِ تکوین قرار میدهد. او در تفسیر سورهٔ آلعمران تصریح میکند که «در این دوگانگیِ عالم تکوین و تشریع، حضرت عیسی (ع) به عنوان اوج عالم تکوین در مقابل قرآن قرار می‌گیرد که اوج عالم تشریع است» (تفسیر سوره آل‌عمران - آل عمران، جلسه ۷ — آیه مباهله و تناظر آل‌عمران و آل‌عبا) [۵۱]. این تقابل، کلیدی برای فهم جایگاه متفاوت مسیح در مقایسه با پیامبرانِ صاحبِ شریعت است. اگر حضرت موسی (ع) یا پیامبر اسلام حاملِ کتاب و قانوناند، مسیح حاملِ یک واقعهٔ وجودی است: تولدش از مریم بدون وساطت پدر، اوجِ تجلیِ ارادهٔ الهی در خلقتِ محض است. این بدان معناست که کارِ مسیح از جنسِ ابلاغِ یک نظامِ تشریعی نیست، بلکه خودِ وجودش یک «آیهٔ تکوینی» است. این تمایز بعدها در بحثِ «غیبتِ بدون جانشین» نیز بازمیگردد، آنجا که مفسر میپرسد: «اگه حضرت مسیح غایب می‌شود جانشین نداره. چرا حضرت جانشین نداره مثلاً غایب می‌شود؟ مثل این ستونی ببینه که دنیا بهش یک تکیه کرده و برای این ستون یک جهان حفظ بشه» (تفسیر سوره مریم، جلسهٔ ۲۰ — ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات) [۶۹]. در این تصویر، مسیح نه یک رهبرِ سیاسی یا فقیه، که یک ضرورتِ وجودی برای پایداریِ عالم است؛ ستونی که نبودنش، نه یک خلأ تشکیلاتی، که یک خلأ تکوینی پدید میآورد.

اما همین تأکید بر جنبهٔ تکوینیِ مسیح، وقتی در کنار بحثِ «نیاز به یک دین واحد» قرار میگیرد، تنشی پدید میآورد. در آن بحث، مفسر از یک تمرین ذهنی آغاز میکند: اگر امروز کسی بخواهد دینی یکتاپرست بیاورد، باید بگوید که «دین جدید من این است که شامل همۀ ادیان قبلی است» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۵ — مفهوم اسلام در سوره بقره) [۲۳]. در این روایت، اسلام بهعنوان دینِ فراگیری ظاهر میشود که انحصارهای یهودیت و مسیحیت را کنار میزند و حضرت عیسی (ع) را نیز در صفِ پیامبرانِ یک مسیرِ مشترک مینشاند. این تصویر، عیسی را از یک استثنای کیهانی به یک حلقه از زنجیرهٔ نبوت فرو میکاهد. حال پرسش این است: چگونه میتوان از یک سو مسیح را «اوج عالم تکوین» و «ستونِ جهان» دانست، و از سوی دیگر او را در یک ردیف با سایر پیامبران، ذیلِ دعوتِ اسلام به یکتاپرستیِ مشترک قرار داد؟ مفسر این تنش را نه با یک پاسخِ صریح، که با یک احتیاطِ تفسیری مدیریت میکند. او در همان بحثِ تولد مسیح، این ایده را که خلقتِ معجزهآسای عیسی میتواند الگویی برای فهمِ خلقتِ آدم یا حتی جهشهای تکاملی باشد، با صفتِ «تخیلی» معرفی میکند [۲۸]. این احتیاط نشان میدهد که پروژهٔ «دین واحد» در این گفتارها به معنای حلوفصلِ نهاییِ تمامِ رازهای الهیاتی نیست، بلکه بیشتر یک جهتگیریِ تفسیری است: خواندنِ قرآن بهگونهای که عیسی، آدم، و دیگر شخصیتها در یک روایتِ منسجم از رابطهٔ خدا با جهان قرار گیرند، بیآنکه این روایت به یک دگمِ غیرقابل نقد تبدیل شود.

این تنش میانِ خاصبودگیِ مسیح و عامبودگیِ دعوت، در بحثِ «انتظار مسیحا و روایت سکولار» نیز به شکلی دیگر ظاهر میشود. در آنجا، سخنران یک داستانِ ممکن را طرح میکند: «کل ماجرای آمدن و رفتن مسیح، در واقع، اتفاق اصلی که افتاده این است که مسیح با خودش همان‌طوری که حضرت موسی (ع) شریعتِ ظاهر آورده بود، مسیح با خودش معارفِ پنهان را آورده بود» (مسیحیت، جلسه ۱۹ — فکت‌های تاریخی، پولس و شکل‌گیری مسیحیت) [۳۲]. در این روایتِ سکولار، مسیح نه یک منجیِ کیهانی، که حاملِ یک سنتِ معرفتیِ رازآمیز است که فقط به حلقهای خاص سپرده شده. این تصویر، خاصبودگیِ مسیح را نه در سطحِ تکوین، که در سطحِ یک تعلیمِ سری حفظ میکند، اما همزمان او را از مرکزِ تاریخِ نجات بیرون میبرد و به یک معلمِ باطنی تبدیل میکند. مفسر خود به این پرسش اشاره میکند که «جاها می‌گویند که این نگاه مسیح با قرآن سازگار نیست برای خاطر این که در قرآن، مثلاً، مسیح رحمت دارد، رَحْمَةً لِلْعالَمین» است» [۳۳]. پاسخ او اما نه از جنسِ دفاعِ کلامی، که از جنسِ یک قیاسِ ساختاری است: همانگونه که پیامبر اسلام قرآن را به زبان عربی آورد و در زمانِ حیاتش تنها عدهای آن را شنیدند، مسیح نیز میتوانست تعالیمی بیاورد که فهمِ عمومیِ آن تدریجی باشد [۳۳]. این قیاس، مسئله را از سطحِ محتوای وحی به سطحِ سازوکارِ انتقال میبرد و نشان میدهد که روایتِ سکولار، برای حفظِ انسجامِ خود، ناچار است از الهیاتِ تطبیقی فاصله بگیرد و بر منطقِ تاریخیِ ابلاغ تمرکز کند.

اما شاید عمیقترین لایهٔ تحلیلِ مدرس از مسیح، آنجایی باشد که او از منطقِ دعوت و معجزه فراتر میرود و به ماهیتِ متفاوتِ رسالتِ مسیح اشاره میکند. او با اشاره به روایات انجیلی میگوید: «خیلی جالب می‌دید که حضرت عیسی مرده را زنده می‌کند، به آدم‌هایی که آنجا هستند می‌گوید به دیگران هم نگویید. اگر معجزه است به معنای اینکه قرار است مردم ببینند ایمان بیاورند، بعد مثلا» (تفسیر سوره مریم، جلسهٔ ۲۰ — ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات) [۷۳]. این پرسش، یک تناقضِ آشکار را در منطقِ تبلیغیِ معمول برجسته میکند. مفسر سپس این شیوه را با نمایشِ عمومیِ فرعون در برابر حضرت موسی (ع) مقایسه میکند که در آن، معجزه برای شکستِ ساحران در برابر انظارِ عمومی طراحی شده بود. اما مسیح «هیچ معجزه‌ای برای عامه نمی‌کند» [۷۳]؛ این خودداریِ عمدی، نشان میدهد که کارِ او از جنسِ اقناعِ تودهای یا اعلامِ یک شریعتِ همگانی نیست. این تحلیل، با بحثِ پیشین دربارهٔ «اوجِ تکوین» هماهنگ است: اگر رسالتِ مسیح از جنسِ تشریع نیست، پس معجزاتش نیز نباید در خدمتِ اثباتِ یک دعوتِ عمومی باشند، بلکه باید همچون خودِ وجودش، یک رازِ تکوینی باقی بمانند.

در کنارِ این لایههای الهیاتی و تاریخی، مدرس از مجرای روانکاوی نیز به مسیح نزدیک میشود، اما این بار نه بهعنوان یک شخصیتِ مستقل، که در قالبِ یک نماد در روانِ فردی و جمعی. در تحلیلِ زمینههای خانوادگیِ نیچه، «حضرت عیسی (ع) مسیح» در یک ردیف با خداوند، پادشاه و دوک قرار میگیرد و این همنشینی نشان میدهد که برای پدرِ نیچه، خدمت به مسیح بخشی از یک ساختارِ عمودی و سلسلهمراتبی از وفاداریها بوده است، نه یک ایمانِ شخصیِ جدا از مناسباتِ قدرت: «خادم کلیسا، خادم خداوند، خادم عیسی مسیح و خادم پادشاه و دوک، و به هر حال یه همچین شخصیته» (روانکاوی و فرهنگ، جلسهٔ ۸۷ — روانکاوی و فرهنگ - جلسه ۸۷) [۷۵]. در این بافت، مسیح بیش از آنکه یک شخصیتِ رستگاریبخش باشد، یک مقام در زنجیرهٔ اطاعت است. این درهمتنیدگیِ امرِ قدسی و امرِ سیاسی، بعدها در زندگیِ نیچه به تنش تبدیل میشود و زرتشتِ نیچهای در برابرِ مسیحِ موروثیِ پدر قد علم میکند. مدرس در تحلیلِ «چنین گفت زرتشت»، زرتشت را کسی نشان میدهد که از قلهٔ آگاهی بازمیگردد تا «نور» ببخشد، نه آنکه خود خادمِ نوری از پیش موجود باشد [۷۸]. این چرخش از خدمتگزاری به آگاهیبخشی، بازتابِ همان شورشی است که عقلِ نوظهور میخواهد خود منبعِ معنا باشد، نه وارثِ صرفِ نمادهای آمادهٔ سنت.

این تصویرِ روانکاوانه، با بحثِ «ارتباط با ناخودآگاه در زنان» نیز پیوند میخورد. در آنجا، سخنران به شیوهٔ روایتگریِ متون دینی توجه میکند و توضیح میدهد که این متون «واژه را آن‌قدر در جاهای مختلف استفاده می‌کند. که اگر شما معنیشم نمی‌دانید یک جوری می‌فهمید» (فلسفه متن مقدس، جلسهٔ ۲ — قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه) [۱]. این شیوه، که از تعریفِ مستقیم پرهیز میکند و معنا را از طریقِ تکرار در بسترهای گوناگون میسازد، به شکلی از فهم منتهی میشود که با منطقِ ناخودآگاه (تصویر، تکرار و تداعی) هماهنگ است. در چنین فضایی، شخصیتِ حضرت عیسی (ع) نه بهعنوان یک مفهومِ الهیاتیِ تعریفشده، بلکه همچون حضوری روایی درک میشود که معنایش در طولِ داستانها و در نسبت با شخصیتهای دیگر، از جمله زنان، شکل میگیرد. با این حال، مدرس هشدار میدهد که فهمِ این پیوند نیازمند نوعی آمادگیِ درونی است که مقاومتهای اخلاقی یا روانی میتوانند آن را مسدود کنند: «کارائهی ناشایستی که انجام می‌دهیم. حالا، به هر معنایی که می‌خواهیم تعریف بکنیم معرفت تحت تأثیر اخلاق مثلا قرار می‌گیرد» (فلسفه متن مقدس، جلسهٔ ۲ — قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه) [۳]. این هشدار، پلی است میانِ روانکاویِ فردی و الهیاتِ تاریخی: همانگونه که پدرِ نیچه با مسیح بهعنوان یک مقامِ قدرت برخورد میکرد و نه یک رازِ وجودی، یک خوانندهٔ معمولی نیز ممکن است با مقاومتهای درونیِ خود، از لایههای عمیقترِ معنایِ مسیح محروم بماند.

در نهایت، آنچه این جنبههای پراکنده را به هم میدوزد، نه یک نظریهٔ واحد، که یک روشِ تفسیری است: مفسر در تمامِ این گفتارها، مسیح را از چنگِ تعریفهای جزمی (چه الهیاتی و چه سکولار) بیرون میکشد و او را به یک «امکانِ تفسیری» تبدیل میکند. مسیح در این صفحه، هم «اوجِ تکوین» است، هم «حاملِ معارفِ پنهان»، هم «ستونِ جهان»، هم «حلقهٔ زنجیرهٔ نبوت»، و هم «نمادِ سنتِ موروثی». این چندگانگی، نه یک ضعف، که یک انتخابِ روششناختی است: مفسر نمیخواهد یک «مسیحِ نهایی» بسازد، بلکه میخواهد نشان دهد که هر خوانشی از مسیح، به پیشفرضهای خواننده دربارهٔ دین، تاریخ، روان و حتی سیاست گره خورده است. او خود در بحثِ داوریِ قرآن دربارهٔ مسیح، این نکته را تصریح میکند که شکاف میانِ روایتِ قرآنی و روایتِ مسیحی، نه به ضعفِ استدلال، که به «اختلاف ریشه‌ای در انتظاری که مثلاً از دین یا مفهوم دین وجود دارد» بازمیگردد (تفسیر سوره مریم، جلسهٔ ۱۵ — جایگاه قرآن در برابر تورات و انجیل، و نقد مسیحیت) [۲۱]. این تصدیقِ صریح، نشان میدهد که پروژهٔ مفسر، نه اثباتِ یک روایت و ابطالِ دیگری، که گشودنِ فضایی برای گفتوگو میانِ انتظارهای متفاوت است؛ گفتوگویی که در آن، مسیح نه یک پاسخِ آماده، که یک پرسشِ مشترک باقی میماند.