توحید در مجموعهٔ ارجاعات درسگفتارها با گفتارهای مرتبط، جنبههای تحلیلی و پیوندهای جلسهای معرفی شده است.
توحید از ارجاعهای مفاهیم بنیادی است که در این صفحه از راه ۹۴۹ بخش مرتبط و حدود ۹۵۴۳ دقیقه گفتار پیگیری میشود.
معرفی
توحید در این مجموعه از مفاهیم بنیادی است و در درسگفتارها در تفسیر سورههای گوناگون، از بقره و آلعمران تا حج، شعراء و حدید، دنبال میشود. سخنران توحید را نه آموزهای انتزاعی یا حاشیهای، بلکه محور دین و معیاری برای سنجش سلامت دینداری معرفی میکند؛ در تفسیر سورهٔ حج، آیاتی را که اسماء و صفات الهی در آنهاست، مستقل از دیگر موضوعات قرآن دارای مرکزیت میداند.
در این گفتارها توحید از راه نفی واسطهسازی و روشنکردن نسبت انسان با خدا طرح میشود. سخنران وقتی به تعبیرهایی میرسد که برای بتها یا نیروهای میانی نقشی مستقل میسازند، مرز شرک و توحید را روشن میکند: در توحید قدرت مستقلی کنار خدا نیست و همه چیز در نسبت با خدا فهمیده میشود. او در تفسیر سورهٔ آلعمران این اصل را ساده و مشترک میان ادیان ابراهیمی صورتبندی میکند: یک خدا که مالک و رب جهان است.
بخشی از گفتارها به پیوند توحید با دیگر محورهای دین میپردازد. در سورهٔ شعراء، سخنران داستان ابراهیم را جایی میداند که «توحید و معاد» به شکلی متمرکز بیان میشود، و در سورهٔ حدید توحید را در پیوند با پرسش از ایمان و انفاق میخواند.
سخنران توحید را معیاری برای نقد رفتار دینی نیز به کار میگیرد. در مرور تاریخ صدر اسلام از شکافی میان دعوت نخستین قرآن و رفتار مسلمانان پس از پیامبر سخن میگوید و آن را به سرنوشت بنیاسرائیل مانند میکند؛ و در تفسیر سورهٔ حج، با یادآوری تجربهٔ سفر خود به عربستان، رفتار دینی ایرانیان را در برابر مرزهای عملی شرک میسنجد، در حالی که تصریح میکند با وهابیت همدلی ندارد.
ارجاعهای همنشین
در ۸۵۰ گفتار از «توحید» صحبت شده است. این گفتارها بر اساسِ ارجاعِ دیگری که در همان گفتار آمده دستهبندی شدهاند. مثلاً «معاد: ۳۱۴ گفتار» یعنی در این ۳۱۴ گفتار، کنارِ «توحید» از «معاد» هم صحبت شده است. روی نامِ هر ارجاع بزنید تا به صفحهٔ خودش بروید؛ روی تعدادِ گفتارها بزنید تا فهرستشان باز شود.
مفاهیم قرآنی و الهیاتی۷۱۱ گفتار
معاد۳۱۴ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| پرسش و پاسخ / پرسش و پاسخ (۲) | قرآن و ادبیات مدرن | ۲ | ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن | ~۵ دقیقه |
| مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته برای عرب (۴) / مثال هایی از شکستن توصیف واژگان ناآشنای مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته برای عرب (۵) | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۳ دقیقه |
| نمونه های مشابه در ادبیات مدرن | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۲ دقیقه |
| پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳) | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۳ دقیقه |
| ادامه بحث محکمات و متشابهات در قرآن: خوانشهای نادرست و خطر گمراهی | قرآن و ادبیات مدرن | ۵ | سهم مخاطب در ساخت محتوای اثر در هنر مدرن و متشابهات در | ~۳۴ دقیقه |
| قرار گرفتن محتوای عمیقتر در بطن قرآن | قرآن و ادبیات مدرن | ۶ | مشارکت مخاطب در داستانهای قرآن و چندلایه بودن آنها (ادامه بررسی داستان | ~۱۳ دقیقه |
| تکرار داستانها در قرآن - نقد رویکرد علمیگرایانه به مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته و تفکیک علم از دین | قرآن و ادبیات مدرن | ۶ | مشارکت مخاطب در داستانهای قرآن و چندلایه بودن آنها (ادامه بررسی داستان | ~۸ دقیقه |
| بررسی رویکرد قرآنی در غالب سهگانه کودک، والد، بالغ | قرآن و ادبیات مدرن | ۷ | مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن | ~۲۲ دقیقه |
| شیوه کلی بررسی داستان آفرینش | داستان آفرینش در قرآن | ۵ | شیوه کلی بررسی داستان آفرینش، استفاده از روایات و اطلاعات خارج از متن، و عدم هماهنگی نیاز و خواسته و بروز شر | ~۹ دقیقه |
| حس کمال جویی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | سوآت، معاد جسمانی و زندگی درونی | ~۳ دقیقه |
| توبه | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | سوآت، معاد جسمانی و زندگی درونی | ~۳ دقیقه |
| خطوات شیطان | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | سوآت، معاد جسمانی و زندگی درونی | ~۶ دقیقه |
| نفی گذشته | داستان آفرینش در قرآن | ۱۲ | سوآت، معاد جسمانی و زندگی درونی | ~۶ دقیقه |
| مبانی عرفان اسلامی، سیر نزولی و صعودی انسان و جایگاه توبه | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان | ~۸ دقیقه |
| عشق | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان | ~۱۰ دقیقه |
| دسته آدم های فی قلوبهم مرض | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | توبه، تقوای زنانه و دستههای قلبی انسان | ~۲ دقیقه |
| تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر / تجربه اسماء الهی در درون رحم مادر (۲) | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | توبه، تقوای زنانه و دستههای قلبی انسان | ~۶ دقیقه |
| تاثیر قرآن | داستان آفرینش در قرآن | ۱۴ | توبه، تقوای زنانه و دستههای قلبی انسان | ~۶ دقیقه |
| والد و نقش آن در زندگی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۶ | والد و نقش آن در زندگی مردسالاری و فمینیسم | ~۱۵ دقیقه |
| رابطهی میان ایمان و تجربهی دینی | مقدمهای بر فهم قرآن | ۸ | هدایت در قرآن | ~۳ دقیقه |
| تعریفی از رشد | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۸ | نقد سه گانه روان (کودک، والد، بالغ)، معنی واژگان ایمان، صلوة، رشد | ~۲۰ دقیقه |
| ادامهٔ مثال های نقض توصیف واژگان ناآشنای مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته برای عرب عربی در قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۱ | گرامر در قرآن و مثالهایی از شکسته شده آن در قرآن هنر | ~۳ دقیقه |
| راه اثبات اعجاز قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۲ دقیقه |
| انطباق معجزات با بستر اجتماعی زمانه | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۴ دقیقه |
| فراگیری مقداری از شک و مقاومت در برابر ایمان | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۲ دقیقه |
| ناخودآگاه بودن درک فصاحت، بلاغت و زیباییشناسی زبان قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۶ دقیقه |
| تاثیر تلفظ حروف بر ریتم و جمعبندی مباحث | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۵ دقیقه |
| نتیجه (۳) / نتیجه (۴) / نتیجه (۵) | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۴ | ریتم در نقل داستان، خواص حروف و لغات | ~۲ دقیقه |
| لزوم داشتن مدل انسانشناسانه در بحث فعلی (۳) / لزوم داشتن مدل انسانشناسانه در بحث فعلی (۴) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۹ دقیقه |
| جبرگرایی در نگاه مشرکین، ابعاد مختلف شرک | مفاهیم و واژگان قرآن | ۴ | شرک و حبط اعمال وسعت و پیچیدگی معنایی واژه کفر | ~۲۱ دقیقه |
| یکسان بودن معنای کفر در برابر ایمان، شکر و اسلام | مفاهیم و واژگان قرآن | ۴ | شرک و حبط اعمال وسعت و پیچیدگی معنایی واژه کفر | ~۳۰ دقیقه |
| فسق | مفاهیم و واژگان قرآن | ۵ | انحراف معنایی واژگان در فرهنگ اسلامی (کفر اسلام و…) ضلالت و هدایت | ~۵ دقیقه |
| نسبت داستان خلقت آدم و سجده ملائکه در قرآن و نقد نگاه سکولار | مفاهیم و واژگان قرآن | ۸ | ایمان و عقل، معانی عرفی واژه ایمان، واژه ایمان در قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| واژهشناسی ایمان در قرآن در کنار معنای عرفی آن، سطوح مختلف آگاهی | مفاهیم و واژگان قرآن | ۸ | ایمان و عقل، معانی عرفی واژه ایمان، واژه ایمان در قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| عقلانیت انتقادی | مفاهیم و واژگان قرآن | ۹ | عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان | ~۹ دقیقه |
| دو نکته در مورد ایمان در قرآن | مفاهیم و واژگان قرآن | ۹ | عقلانیت انتقادی، نکاتی در مورد ایمان | ~۳۲ دقیقه |
| استقلال در تفکر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۰ | استقلال در تفکر و واژه صالح | ~۲ دقیقه |
| نگاه کلی به مفهوم زبان و واژه - نقد رویکرد علمیگرایانه به مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته و تفکیک علم از دین | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۲ | مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم | ~۳ دقیقه |
| نقد تعریفگرایی و ذاتگرایی در فهم مفاهیم | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱۲ | مفهوم زبان و واژه تعریف مفاهیم | ~۲ دقیقه |
| پیشنهاد موضوع برای تحلیل روانکاوانه | روانکاوی و فرهنگ | ۳۳ | کنار هم گذاشتنِ یونگ و فروید (۲) | ~۳ دقیقه |
| موسیقی، اوپرا و فلسفهٔ هنر | روانکاوی و فرهنگ | ۸۹ | نیچه — کانت و شوپنهاور | ~۳ دقیقه |
| زن، زنانگی و تناقضهای گفتار نیچه | روانکاوی و فرهنگ | ۹۶ | نیچه، اشرافیت و نیهیلیسم | ~۲ دقیقه |
| محو، جنون و فردانیت | روانکاوی و فرهنگ | ۹۹ | مرگ روان، بندباز زرتشت، و محو و جنون | ~۳ دقیقه |
| علم جدید و مسئله معجزه | فلسفه متن مقدس | ۲ | قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه | ~۷ دقیقه |
| تحلیل مفهوم آیه و نسبت آن با زنانگی | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۱۸ دقیقه |
| قرآن و مفهوم | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۳ دقیقه |
| ابلیس، ناخالصی و آشکارنشدن خدا - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | فلسفه متن مقدس | ۱۱ | پنهانی خدا، مسئله شر و نقش ابلیس | ~۶ دقیقه |
| تثلیث | مسیحیت | ۶ | کتاب، کلمه الهی و عرفان مسیحی | ~۶ دقیقه |
| داستان آفرینش، حبوط و انسانشناسی | مسیحیت | ۷ | چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت | ~۳ دقیقه |
| نقاط قوت مسیحیت و چهرهٔ اخلاقی مسیح | مسیحیت | ۷ | چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت | ~۱۲ دقیقه |
| داستان آفرینش، حبوط و انسانشناسی | مسیحیت | ۹ | حبوط، انسانشناسی و مسئله گناه در مسیحیت | ~۸ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۱۳ | کتاب مقدس، روایتها و آغاز بحث سندیت | ~۲ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۱۵ | روش نقد، پرسشهای سندیت و جمعبندی موقت | ~۳ دقیقه |
| قرآن، فکتهای تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح. بنابراین شعنی در انجیل یک عبارتی هست که البته این عبارت در مورد یهیه بکار رفته از طرف از دیگه عیسی. / میثاق بنیاسرائیل و قتل پیامبران | مسیحیت | ۲۰ | تاریخنگاری، جهانبینی و داوری قرآن درباره مسیح | ~۳ دقیقه |
| جانشین مسیح و راز مصلوبنشدن | مسیحیت | ۲۱ | مکر یهودیان، صلیب و جانشین مسیح | ~۲ دقیقه |
| حواریون، پولس و نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | مسیحیت | ۲۲ | امت دینی، عرفان اسلامی و انحرافهای مسیحی | ~۳ دقیقه |
| اصول بررسی مفهوم آیه در قرآن | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۹ دقیقه |
| رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسان | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۶ دقیقه |
| مفهوم آیه، نشانه و هلاکت متعاقب آن | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۹ دقیقه |
| تاریخ مراحلی انبیا و نزول آیات | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| مقدمهای بر روش بررسی مفهوم آیه در مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته | معجزه چیست؟ | ۳ | تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن | ~۷ دقیقه |
| ربط بین برهان هیوم و بحث قرآنی آیه (۲) / ربط بین برهان هیوم و بحث قرآنی آیه (۳) | معجزه چیست؟ | ۳ | تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن | ~۵ دقیقه |
| جمعبندی | معجزه چیست؟ | ۳ | تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن | ~۶ دقیقه |
| ادامهٔ مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحر | معجزه چیست؟ | ۵ | مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی | ~۶ دقیقه |
| مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحر | معجزه چیست؟ | ۵ | مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی | ~۵ دقیقه |
| مخالفین و رقبای مختلف | دفاع عقلانی از دین | ۳ | تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال | ~۶ دقیقه |
| هستی مطلق | دفاع عقلانی از دین | ۵ | یک مدل منطقی برای توجیه وجود جهان | ~۳ دقیقه |
| انکار نیاز به ادیان | دفاع عقلانی از دین | ۵ | یک مدل منطقی برای توجیه وجود جهان | ~۳ دقیقه |
| تبعات عملی خداباوری فلسفی: توحید افعالی و نسبت آن با اختیار انسان | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۴۰ دقیقه |
| نسبت توحید افعالی با عرفان و وحدت وجود | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۳۲ دقیقه |
| نکاتی درباره عرفان و موانع آن | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۸ دقیقه |
| چگونه در قرآن با خدا آشنا میشوید؟ | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۸ دقیقه |
| پیشنهاد مقایسه خداوند مورد انتظار با خداوند توصیف شده در قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۲۱ دقیقه |
| اشکالات غیرعقلانی منکران دین (۵) | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۴ دقیقه |
| طرح آغازین / طرح آغازین (۲) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۴ دقیقه |
| طرح آغازین (۴) / طرح آغازین (۵) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۳ دقیقه |
| طرح آغازین (۸) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۶ دقیقه |
| طرح آغازین (۱۴) / طرح آغازین (۱۵) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۳ دقیقه |
| آغاز بحث - برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهان | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۲ دقیقه |
| آغاز بحث - داستان حضرت یوسف(ع) و تحلیل مفهوم عصمت | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۱۲ دقیقه |
| آغاز بحث - نسبت توحید افعالی با شرور و تبیین فلسفی عدل الهی | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۲ دقیقه |
| آغاز بحث - نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیت | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۱۲ دقیقه |
| علت خوشبینانه: سطح پایین بودن خواستههای مردم از جامعه روحانیت | دفاع عقلانی از دین | ۱۷ | بررسی پدیده تحریف دین | ~۱۱ دقیقه |
| خردگریزی و اثبات پذیری | دفاع عقلانی از دین | ۱۷ | بررسی پدیده تحریف دین | ~۱۰ دقیقه |
| شبهات دینی | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۳ دقیقه |
| شبهه به فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن، حقایق و ارزشگذاریهای قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۳ دقیقه |
| گرایشهای تفسیری و ابزار تفسیر | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۹ دقیقه |
| تعارض خارج از متن، شبهه حاصل از انتظار خواننده | دفاع عقلانی از دین | ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | ~۳ دقیقه |
| مقدمه و مرور جلسات پیشین | دفاع عقلانی از دین | ۲۱ | بررسی مسئله تعارض علم و دین | ~۱۶ دقیقه |
| کیهانشناسی و هفتآسمان | دفاع عقلانی از دین | ۲۷ | تعارض علم و متون دینی در گزارههای ناظر به طبیعت | ~۶ دقیقه |
| هدف قرآن از ارجاع به طبیعت | دفاع عقلانی از دین | ۲۹ | زبان پدیدارشناسانه قرآن | ~۶ دقیقه |
| کیهان در قرآن - نقد رویکرد علمیگرایانه به مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته و تفکیک علم از دین | دفاع عقلانی از دین | ۳۰ | شروع بررسی ایرادات علمی به قرآن | ~۵ دقیقه |
| مقدمه | دفاع عقلانی از دین | ۳۳ | ایراد علمی به قرآن (مسئله جن) | ~۲ دقیقه |
| اینجا فصلی بیولوژی ساینتیفیک ارورهای مربوط | دفاع عقلانی از دین | ۳۴ | یادآوری جلسات قبل | ~۳ دقیقه |
| وجود نداشتن نقص در دنیا | دفاع عقلانی از دین | ۳۸ | چیستی معجزه، ادامه ایرادات علمی به قرآن | ~۳ دقیقه |
| تفاوت غیر علمی بودن با ضد علمی | دفاع عقلانی از دین | ۳۹ | ایراد علمی به فرشته و جن | ~۳ دقیقه |
| جن و شهاب سنگ ها | دفاع عقلانی از دین | ۴۲ | هفت آسمان و ادامه بحث خطاهای تاریخی به قرآن | ~۳ دقیقه |
| تفاوت معجزهیابی و معجزهتراشی در مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته | دفاع عقلانی از دین | ۴۳ | تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن | ~۳ دقیقه |
| ادامه بررسی مصادیق معجزه سلبی و جمعبندی مباحث | دفاع عقلانی از دین | ۴۳ | تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن | ~۱۶ دقیقه |
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض | دفاع عقلانی از دین | ۴۴ | مریم، اخت هارون | ~۷ دقیقه |
| هدف از التزام به احکام شرعی چیست؟ | دفاع عقلانی از دین | ۴۵ | احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت | ~۱۱ دقیقه |
| پرسشهای مطرح شده درباره احکام و نسبت آن با عقلانیت | دفاع عقلانی از دین | ۴۶ | احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام | ~۱۱ دقیقه |
| مقصد و مسیر | دفاع عقلانی از دین | ۴۶ | احکام هدف احکام نیاز به بینه برای تغییر در فرم احکام | ~۱۲ دقیقه |
| شبهات درباره شریعت در مقایسه با شبهات درباره حقایق دین، بایدها و نبایدهای رفتاری در اسلام و مقایسه با آمیشها در برابر هستها | دفاع عقلانی از دین | ۴۸ | احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هستها | ~۲ دقیقه |
| بینالاذهانی بودن، ملاک اشتباه برای ارزشگذاری تجربه دینی | دفاع عقلانی از دین | ۴۸ | احکام بایدها و نبایدها در مقایسه با هستها | ~۳ دقیقه |
| بیان ارزش شریعت / بیان ارزش شریعت (۲) | دفاع عقلانی از دین | ۵۱ | احکام ارزش شریعت بدعت احکام بدون ادلّه و روایات مشخص در فقه | ~۲ دقیقه |
| نیاز به جهانبینی درست و گسترش دادن علومی مانند روانشناسی و انسانشناسی برای شناخت احکام | دفاع عقلانی از دین | ۵۴ | احکام بررسی ایدههای مطرح شده برای اصلاح فقه (رابطه فقه و علوم | ~۵ دقیقه |
| جایگاه قرآن در بحث فعلی و اهمیت داستان آفرینش (بررسی بیان سوره بقره از رابطه فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن شرعی و داستان آفرینش) | دفاع عقلانی از دین | ۵۴ | احکام بررسی ایدههای مطرح شده برای اصلاح فقه (رابطه فقه و علوم | ~۱۳ دقیقه |
| ادامه بررسی اینکه شریعت ما را به چه سمتی میبرد بر اساس داستان آفرینش | دفاع عقلانی از دین | ۵۵ | احکام حکومت دینی فقها | ~۳ دقیقه |
| اصطلاحات فقهی و عرفانی، نفی طریقتگونه نپنداشتن شریعت | دفاع عقلانی از دین | ۵۷ | احکام اصطلاحات فقهی | ~۳ دقیقه |
| زمان در شریعت، اوقات نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۸ | احکام نسبت شریعت و مسیر رشد اوقات شرعی | ~۲ دقیقه |
| انتقاد از تمرکز بر نهیها پس از توبه و غفلت از سعی کردن، نفی تنبلی | دفاع عقلانی از دین | ۶۰ | احکام وسواس بیهوده حول شریعت | ~۲ دقیقه |
| اهمیت بیان اینکه دیدن ایراد در شریعت معطوف به شناخت فرد از چیستی شریعت است | دفاع عقلانی از دین | ۶۱ | بیان انسجام جلسات برگزار شده تا به الان احکام ادامه بحث نماز | ~۳ دقیقه |
| تکرار بیان جایگاه احکام در دین و پریشانی جامعه مسلمانان نسبت به مفاهیم اخلاقی | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۱۹ دقیقه |
| داستان آفرینش، نقش ابلیس و تاریخچه جوامع دینی | دفاع عقلانی از دین | ۶۴ | احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه | ~۱۵ دقیقه |
| فساد داخل جامعه دینی | دفاع عقلانی از دین | ۶۵ | احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ | ~۱۶ دقیقه |
| فساد داخل جامعه دینی | دفاع عقلانی از دین | ۶۵ | احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ | ~۱۹ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۱۷ دقیقه |
| نقد دیدگاه آقای علیدوست | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۸ دقیقه |
| فقه معناگرا و فقه صورتگرا | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۷ دقیقه |
| چگونگی ایجاد شرک توسط محیط پرورش | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۱۵ دقیقه |
| فواید علم گرایی – فواید بی معنایی | جدایی علم از دین | ۱۱ | تبیین عملی و وارونگی داروینی | ~۳ دقیقه |
| معرفی متقین در قرآن | یهودیت | ۱ | برنامه یهودیت، دستهبندی انسانها و ماجرای شنبه | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ بخش اصلی | یهودیت | ۳ | ضایعات هدایت، تحریف دین و امت واحده | ~۲ دقیقه |
| شروع مقایسه ی دیدگاه قرآن و تورات | یهودیت | ۱۵ | مقایسه قرآن و تورات در بیان یهودیت | ~۳۸ دقیقه |
| اولو الالباب | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۳ دقیقه |
| تاکید جدی بر «کتاب» و تفسیر تحریفی آن توسط افراد رشدنیافته با دستاویز قراردادنِ متشابهات | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۲ | انتظارات ما از وقایع امت جدید (اسلام) | ~۳۳ دقیقه |
| مقصد مهم است نه مسیر: امتناع اولیه مومنین از محاجّه | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۲ | انتظارات ما از وقایع امت جدید (اسلام) | ~۲۲ دقیقه |
| عقاید نامعقولی که در «سنت» هست و در «کتاب» نیست: ساختن حاشیههای انحرافی حول «کتاب» در شریعتها و طفره انسانهای رشد نیافته از رجوع به کتاب خود | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۲ | انتظارات ما از وقایع امت جدید (اسلام) | ~۶۸ دقیقه |
| پنهان کردن یا آشکار کردن آنچه در سینههاست | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۹ دقیقه |
| تمثیل دوم: آرزوی طول عمر یهودیان و نقد آن | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۳ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بخش ۲ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۲۰ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بخش ۳ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۳۳ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بخش ۴ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۱۹ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۱۷ دقیقه |
| ادامهٔ داستان شکست مؤمنین در احد | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ داستان شکست مؤمنین در احد | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۷ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۲ دقیقه |
| ادامهٔ پرسش و پاسخ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۱۱ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و مقدمهای بر بحث ایمان و اهل کتاب: جایگاه سوره آلعمران و پیوند آن با سوره بقره | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۱۰ دقیقه |
| پایان سوره | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۱۰ دقیقه |
| آیه مباهله و تناظر آلعمران و آلعبا | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۵ دقیقه |
| یکپارچگی شگفتانگیز سورهی انعام | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۶ دقیقه |
| بیان استدلالهایی در باب اصول دین | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۳ دقیقه |
| جمعبندیِ مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۳ دقیقه |
| برهان وضع نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی برای مقابله با نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی شرکآلود | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۱۰ دقیقه |
| کلامیترین سوره و حالت نمایشی آن | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۱۴ دقیقه |
| يادآوری جلسه گذشته | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۱۲ دقیقه |
| قرآن معجزه پیامبر | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۲ دقیقه |
| ذکر معاصرین پیامبر (ص) | تفسیر سوره انبیا | ۳ | مفهوم نزدیک بودن حساب استهزاء مشرکین یا درک عذاب إِنَّا کُنَّا ظَالِمِینَ | ~۱۶ دقیقه |
| تحلیل ساختاری سوره انبیا و پیوستگی آیات | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۲۷ دقیقه |
| آیات توحید | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۳۴ دقیقه |
| چرائی ذکر نشانههائی از قیامت که در این سوره آمده است | تفسیر سوره انبیا | ۷ | انبیاء، معجزات و اقوام | ~۱۰ دقیقه |
| نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی جدید، دعوت و هجرت پیامبر | انفال | ۱ | ابتدای سوره، مقدمه سورههای قرآن | ~۱۲ دقیقه |
| شبهات حول اتصال قرآن و شخص پیامبر | انفال | ۲ | جنگ بدر، سنت الهی، خطابهای درون قرآن | ~۱۹ دقیقه |
| خطاب قرار گرفتن مؤمنین و غیر مؤمنین در قرآن | انفال | ۲ | جنگ بدر، سنت الهی، خطابهای درون قرآن | ~۳ دقیقه |
| صحنههای جنگ | انفال | ۲ | جنگ بدر، سنت الهی، خطابهای درون قرآن | ~۶ دقیقه |
| داستان آدم و حوا | اعراف | ۱ | سوره های قبل از سوره اعراف | ~۱۵ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و مرور جلسه قبل | اعراف | ۲ | دو نگاه به داستان آفرینش | ~۶ دقیقه |
| تشابه با سوره انعام | اعراف | ۲ | دو نگاه به داستان آفرینش | ~۳ دقیقه |
| یک تمهید روایی: بیان آخر داستان در ابتدا | اعراف | ۲ | دو نگاه به داستان آفرینش | ~۲ دقیقه |
| خروج آرام از آن فضای هولناک در قرائت سوره | اعراف | ۲ | دو نگاه به داستان آفرینش | ~۱۰ دقیقه |
| حس امنیت کاذب | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۳ دقیقه |
| داستان اصحاب سبت و مسخ به بوزینه | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۳ دقیقه |
| تمثیل سگ بیقرار برای توصیف وضعیت روانشناختی کسی که در عین دیدن آیات، انکار میکند | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۳ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۲ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر، معجزه، و مروری بر تاریخ انبیاء در عهدین | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۸ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر پیش ر | بقره + نساء | ۱ | پیش درآمدی بر مباحث سوره نساء شبهات و نحوه برخورد با آنها | ~۶ دقیقه |
| فضای متفاوت سوره بقره نسبت به سورههای دیگر | تفسیر سوره بقره | ۵ | مفهوم اسلام در سوره بقره | ~۱۰ دقیقه |
| نیاز به یک دین واحد | تفسیر سوره بقره | ۵ | مفهوم اسلام در سوره بقره | ~۳۲ دقیقه |
| انحراف مسلمانان از توحید بهعنوان مسئله اصلی دین جدید و محوریت کتاب | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۳۲ دقیقه |
| امکان اصلاح و برگشت به اصل دین به کمک قرآن | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۴۱ دقیقه |
| معنی کلمه رَاعِنَا | تفسیر سوره بقره | ۷ | بخش مؤخره سوره بقره | ~۲ دقیقه |
| اطلاعاتی راجب سوره فرقان | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۷ دقیقه |
| تاریخ انبیا | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۳ دقیقه |
| علت اصلی ادعاهای مخالفین پیامبر | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۴ دقیقه |
| توبه | فرقان | ۳ | قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن | ~۴ دقیقه |
| مداومت بر خواندن سورهها و داستان حضرت آدم(ع) | غافر | ۱ | محتوای کلی سوره | ~۱۳ دقیقه |
| جزئیات فصل سوم سوره غافر | غافر | ۱ | محتوای کلی سوره | ~۹ دقیقه |
| نحوه برخورد با دنیا، ایمان و انفاق - مقدمه و مرور مباحث پیشین درباره معاد و شریعت در یهودیت | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۱۳ دقیقه |
| بازگشت به حج، عرفان و نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | تفسیر سوره حج | ۹ | روح جمعی حج، امت و نسبت آیین با جامعه | ~۶ دقیقه |
| نقد معیارهای رایج پیشرفت | تفسیر سوره حج | ۱۴ | اجازهٔ قتال، حدود قدرت و مسئلهٔ مرگ در شریعت | ~۴ دقیقه |
| نسبت سرمایهداری با علم و فرهنگ عمومی | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۲ دقیقه |
| تبلیغات، سنتهای رقیب و مرجعیتهای جدید | تفسیر سوره حج | ۱۸ | مدرنیته، میل، زندگی و بازتابهای بحث شریعت | ~۱۳ دقیقه |
| حقیقت، عمل و نقد اندیشه صرف | تفسیر سوره حج | ۱۸ | مدرنیته، میل، زندگی و بازتابهای بحث شریعت | ~۵ دقیقه |
| سقوط فرهنگی، جنگیری، رمالی و سیاست روز | تفسیر سوره حج | ۲۱ | قیامت، مسائل روز و نسبت دین با مردم | ~۳ دقیقه |
| دین، ایدئولوژی و تماس با توده مردم | تفسیر سوره حج | ۲۱ | قیامت، مسائل روز و نسبت دین با مردم | ~۳ دقیقه |
| هنوززایی، نقصها و مسئلهٔ شر | تفسیر سوره حج | ۲۳ | انحرافهای فکری، خیال دینی و بازگشت به متن سوره | ~۶ دقیقه |
| پرسش دربارهٔ بهشت، جهنم و کامل شدن در | تفسیر سوره حج | ۲۳ | انحرافهای فکری، خیال دینی و بازگشت به متن سوره | ~۶ دقیقه |
| بازگشت به متن سوره: سه گروه انسانها | تفسیر سوره حج | ۲۵ | جمعبندی حاشیهها و بازگشت روشمند به سوره | ~۱۰ دقیقه |
| مرور سوره با توجه به هستی بشر | حجر | ۰ | تَحَجُّرْ، سقوط بشر | ~۲ دقیقه |
| فریب خوردن شیطان، آمدن ملائکه | حجر | ۰ | تَحَجُّرْ، سقوط بشر | ~۲ دقیقه |
| نکاتی از جلسه قبل | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۱۲ دقیقه |
| عبادت راه لازم و نه کافی برای هدایت | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۳ دقیقه |
| بیان محتوای سوره هود - مقدمه و مرور مباحث پیشین درباره معاد و شریعت در یهودیت | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۲ دقیقه |
| رابطه بین حیات و آزمایش | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۱۳ دقیقه |
| قرآن تنها معجزه پیامبر | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۱۸ دقیقه |
| بررسی تئوری دریای سیاه در زمینه طوفان نوح | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۶ دقیقه |
| اصلاح ژنتیکی و دخالت تکوینی خداوند در نسل بشر | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۸ دقیقه |
| ضرورت آمادگی پذیرش ایمان و مزاحمت بینه | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۱۲ دقیقه |
| تم ضمنی تسکین پیامبر در سورهی یوسف | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۳ دقیقه |
| مشارکت مخاطب در ساخت معنا | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۳ دقیقه |
| کلمه | ابراهیم | ۲ | زبان، مفهوم ظلمت و نور | ~۳ دقیقه |
| حرف شیطان | ابراهیم | ۳ | ارتباط بخشهای مختلف سوره | ~۲ دقیقه |
| محتوای اصلی سوره: از ظلمات به نور | ابراهیم | ۳ | ارتباط بخشهای مختلف سوره | ~۲ دقیقه |
| قسمت میانی سوره | ابراهیم | ۳ | ارتباط بخشهای مختلف سوره | ~۳ دقیقه |
| تفاوت در محتوای تبلیغ | اسراء | ۰ | اسراء: قرآن، هدایت اقوم | ~۱۳ دقیقه |
| فسادهای دوگانه بنیاسرائیل و وعده آخرت آنها | اسراء | ۰ | اسراء: قرآن، هدایت اقوم | ~۵ دقیقه |
| قول و شیطان | اسراء | ۰ | اسراء: قرآن، هدایت اقوم | ~۲۷ دقیقه |
| ادامه تا انتهای سوره، پایان خوب سوره اسراء | اسراء | ۰ | اسراء: قرآن، هدایت اقوم | ~۹ دقیقه |
| خلاصه ای از کل سوره | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۹ دقیقه |
| نام سوره و ارتباط آن با کل سوره - مقدمه و مرور مباحث پیشین درباره معاد و شریعت در یهودیت | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۱۸ دقیقه |
| واقعی یا تمثیلی بودن داستان ها - بخش ۱ | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۷ دقیقه |
| تحلیل دو متن ابتدایی سوره و ارتباط آن با معجزه | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۶ دقیقه |
| محتوای تکوینی سوره سوره | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۳ دقیقه |
| تحلیل متن سوم سوره و ارتباط آن با وحی | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۱۰ دقیقه |
| ارتباط بین داستان ها و متن ها | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۵ دقیقه |
| روش بسط نظریهها در برابر اثبات آنها در مباحث احکام | تفسیر سوره کهف | ۲ | مراتب مختلف کهف در داستان های سوره | ~۶ دقیقه |
| شأن نزول | تفسیر سوره کهف | ۲ | مراتب مختلف کهف در داستان های سوره | ~۳ دقیقه |
| شأن نزول سوره کهف، روش فهم سوره و موضوع آخرت در داستانها | تفسیر سوره کهف | ۲ | مراتب مختلف کهف در داستان های سوره | ~۳ دقیقه |
| ساختن یک تئوری در باره محتوای یک متن | تفسیر سوره کهف | ۳ | ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها | ~۱۹ دقیقه |
| ارتباط داستان موسی و خضر با اصحاب کهف و ساختار سوره | تفسیر سوره کهف | ۳ | ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها | ~۸ دقیقه |
| اعتزال مؤمنین | تفسیر سوره کهف | ۴ | بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف | ~۶ دقیقه |
| جزئیات داستان اصحاب کهف و اختلاف بر سر تعدادشان | تفسیر سوره کهف | ۴ | بررسی جزئیات داستان اصحاب کهف | ~۹ دقیقه |
| نقش زنان در داستانهای قرآن و داستان موسی(ع) و خضر(ع) | تفسیر سوره کهف | ۵ | وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان | ~۱۱ دقیقه |
| لزوم داشتن استاد | تفسیر سوره کهف | ۵ | وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان | ~۷ دقیقه |
| خلاف شرع بودن کارهای حضرت خضر | تفسیر سوره کهف | ۵ | وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان | ~۱۰ دقیقه |
| موسی و نهاد | تفسیر سوره کهف | ۶ | ورود به جزئیات بیشتر در مورد داستانها و ارتباط آنها با متنهای | ~۳ دقیقه |
| روش کار جلسات قرآن | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۱۴ دقیقه |
| خلاصهای از آنچه در سوره کهف گذشت | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۷ دقیقه |
| رشد | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۲۶ دقیقه |
| ولایت | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۲ دقیقه |
| معاد | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۶ دقیقه |
| تطابق داستانها با متنهای میانی | تفسیر سوره کهف | ۷ | تطابق داستانها با متنهای میانی (رشد-ولایت-معاد) | ~۳۴ دقیقه |
| مثال ۲ - اثبات قضیه گراف تام | تفسیر سوره کهف | ۸ | متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین | ~۱۹ دقیقه |
| قرآن به مثابه خضر | تفسیر سوره کهف | ۸ | متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین | ~۹ دقیقه |
| نزدیکی دیدگاه دوم به تئوری ما درباره سوره کهف | تفسیر سوره کهف | ۸ | متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین | ~۱۵ دقیقه |
| ابراهیم و قرآن | تفسیر سوره مریم | ۳ | دعای پنهانی زکریا برای وارث | ~۱۱ دقیقه |
| علم و قرآن | تفسیر سوره مریم | ۳ | دعای پنهانی زکریا برای وارث | ~۵ دقیقه |
| خلاصهای از روند طی شده | تفسیر سوره مریم | ۶ | کنارهگیری مریم و خلوت شرقی | ~۵ دقیقه |
| پایان | تفسیر سوره مریم | ۶ | کنارهگیری مریم و خلوت شرقی | ~۳ دقیقه |
| مقالهای مسیحی دربارهٔ وعدهٔ اسماعیل - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | تفسیر سوره مریم | ۲۲ | سلام و روزی در بهشت موعود | ~۲ دقیقه |
| انگیزههای نظری و مسئلهٔ زبان قرآن | تفسیر سوره مریم | ۲۳ | نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت | ~۴ دقیقه |
| قیامت و روز حسرت در سوره مریم | تفسیر سوره مریم | ۲۸ | عهد با رحمن و بیاعتباری شفاعت | ~۳ دقیقه |
| قیامت در سوره مریم - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | تفسیر سوره مریم | ۲۹ | نفی فرزند برای خدای رحمن | ~۱۸ دقیقه |
| محبت مؤمنان و آسانی قرآن | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۶ دقیقه |
| تفسیر تمثالی و تعابیر عرفانی قرآن، احتیاطها و عدم منافات این دو | تفسیر سوره نحل | ۱۰ | امت واحده، فقه و استنباط احکام | ~۸ دقیقه |
| فقه | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۳ دقیقه |
| مهاجرت | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۷ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۱۰ دقیقه |
| نسبت دادن افعال به خداوند و نقش شیطان | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۱۰ دقیقه |
| مسئله اسم سوره نمل و وجه تسمیه آن | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۲۵ دقیقه |
| جمع بندی مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سوره | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۳ دقیقه |
| جمع بندی مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سوره (۳) | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۳ دقیقه |
| حکمت و ظرافت | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۱۰ دقیقه |
| قسمت پایانی سوره | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۱۳ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۹ دقیقه |
| تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۵ دقیقه |
| سنت، متولی فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن در اسلام | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ تلخیص بحث بر اساس مدل تقابلهای دوتایی | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۳ دقیقه |
| دوگانگی قلوب و أبصار | تفسیر سوره نور | ۱۲ | بیت عشق و ابتغای رزق قلوب و ابصار | ~۲ دقیقه |
| حکم رجم | تفسیر سوره نور | ۱۴ | حصن و محصنات حکم رجم موارد اختلاف احکام در قرآن و فقه | ~۳ دقیقه |
| وحی | تفسیر سوره نور | ۱۵ | فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام | ~۵ دقیقه |
| نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات | تفسیر سوره نور | ۱۵ | فقه، شریعت و ضرورت بازنگری در احکام | ~۳ دقیقه |
| بحث دربارۀ تعیین موضوع جلسات بعد | تفسیر سوره نور | ۲۵ | مطالب پراکنده و جمعبندی مباحث | ~۱۲ دقیقه |
| تفسیر آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۷ دقیقه |
| داستان قارون | تفسیر سوره قصص | ۴ | دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون | ~۲ دقیقه |
| تاریخ نبوت | تفسیر سوره قصص | ۴ | دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون | ~۲ دقیقه |
| آیات بین دو داستان سوره - بخش ۱ | تفسیر سوره قصص | ۵ | مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی | ~۲۳ دقیقه |
| جایگاه داستان موسی و فرعون در سوره، نزول کتاب - بخش ۱ | تفسیر سوره قصص | ۵ | مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی | ~۳ دقیقه |
| محتوای تکوینی سوره | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۶ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سوره | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۲۵ دقیقه |
| رعد | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۷ دقیقه |
| سوره انبیا، وعده الهی و نشانههای قیامت بعد از تمثیل | رعد | ۲ | حق بودن محتوای قرآن، تمثیل، عِلْمُ الْكِتَابِ | ~۱۳ دقیقه |
| حق، محتوای اصلی سوره | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و طرح بحث خداناباوری نو و نسبت علم با خداگراییان تافتۀ جدا بافته | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۹ دقیقه |
| تحلیل ساختاری و محتوایی نیمه دوم سوره | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۱۲ دقیقه |
| روان نبودن بعضی از قسمتهای قرآن | رعد | ۳ | حق محتوای اصلی سوره، انسان و اقوام، تغییر، نیمه دوم سوره | ~۶ دقیقه |
| بررسی کلی سوره | تفسیر سوره صاد | ۱ | پرابهامترین داستانهای قرآن، بررسی کلی سوره، لیست ابهامات و سوالات سوره | ~۵ دقیقه |
| وزنی که قرآن به متون قدیمی میدهد | تفسیر سوره صاد | ۵ | تکمیل داستان ایوب بررسی داستانهای سوره از نظر میزان اتکا به فرامتنها | ~۲ دقیقه |
| تدبر | تفسیر سوره صاد | ۵ | تکمیل داستان ایوب بررسی داستانهای سوره از نظر میزان اتکا به فرامتنها | ~۳ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم | تفسیر سوره صاد | ۶ | کلیت سوره، بخش آغازین سوره، از شهادت به غیب، صبر، خلافت، وهاب | ~۹ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم (۲) | تفسیر سوره صاد | ۶ | کلیت سوره، بخش آغازین سوره، از شهادت به غیب، صبر، خلافت، وهاب | ~۸ دقیقه |
| آیات زمینهساز سوره صاد | تفسیر سوره صاد | ۷ | سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر | ~۳ دقیقه |
| اژه خصم و داستان آفرینش | تفسیر سوره صاد | ۷ | سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر | ~۲ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سوره | شعراء | ۱ | کلمه شعراء، داستان اول (داستان موسی و فرعون) | ~۲۱ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | شعراء | ۱ | کلمه شعراء، داستان اول (داستان موسی و فرعون) | ~۷ دقیقه |
| اسم عزیز | شعراء | ۲ | معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم | ~۳ دقیقه |
| قسمت توحید و معاد در داستان حضرت ابراهیم | شعراء | ۲ | معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم | ~۴۵ دقیقه |
| ادامهٔ قسمت توحید و معاد در داستان حضرت ابراهیم | شعراء | ۲ | معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم | ~۷ دقیقه |
| حضرت ابراهیم (ع) | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۲ دقیقه |
| حضرت شعیب (ع) | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۸ دقیقه |
| شروع داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) در سوره و شگفتانگیز بودن آن | تفسیر سوره طه | ۱ | نکات کلی در مورد سوره طه | ~۲ دقیقه |
| تفسیر آیه إن الساعة آتية أكاد أخفيها | تفسیر سوره طه | ۲ | صحنه وحی به حضرت موسی (ع) | ~۴ دقیقه |
| مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخش | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۱۹ دقیقه |
| نقش هارون | تفسیر سوره طه | ۴ | داستان ماجرای گوساله سامری (طلایی) | ~۳ دقیقه |
| داستان آدم | تفسیر سوره طه | ۵ | اهمیت داستان سامری | ~۹ دقیقه |
| قسمت مربوط به قیامت بعد از داستان سامری | تفسیر سوره طه | ۶ | دقت و تدبر در جزئیات خوب با بد؟ ارتباط داستان موسی با | ~۹ دقیقه |
| سحره | تفسیر سوره طه | ۷ | نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی | ~۳ دقیقه |
| آیات میانی و پایانی سوره، پیوند داستانها و جایگاه زن | تفسیر سوره طه | ۷ | نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی | ~۶ دقیقه |
| اصول بررسی مفهوم آیه در قرآن | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۹ دقیقه |
| رسالت، تشریع و تکوین و رشد روانی انسان | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۶ دقیقه |
| مفهوم آیه، نشانه و هلاکت متعاقب آن | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۹ دقیقه |
| تاریخ مراحلی انبیا و نزول آیات | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| سوره یونس پس از سوره توبه به عنوان فصل جدیدی در قرآن | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۲۲ دقیقه |
| اطمینان به حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۲ دقیقه |
| عقاید شرکآلود پنهان در جامعه | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۳ دقیقه |
| اتمام حجت پیامبران توسط معجزه و عذاب قطعی کسانیکه ایمان نمیآورند: قرآن معجزه پیامبر است! | تفسیر سوره یونس | ۵ | قرآن معجزه پیامبر، عتاب پیامبر، پیامبر به عنوان اولین مخاطب قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| شادبودن از فضل الهی | تفسیر سوره یونس | ۵ | قرآن معجزه پیامبر، عتاب پیامبر، پیامبر به عنوان اولین مخاطب قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| کنترل ریتم داستان با میاننویس | تفسیر سوره یوسف | ۴ | تعبیر نمادین داستانهای قرآن | ~۳ دقیقه |
| ادامه خطبه حضرت یوسف در زندان | تفسیر سوره یوسف | ۱۲ | تکنیکهای ادبی در نگاه پیامبر، مردسالاری، یوسف در زندان | ~۱۱ دقیقه |
| فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ | تفسیر سوره یوسف | ۱۲ | تکنیکهای ادبی در نگاه پیامبر، مردسالاری، یوسف در زندان | ~۳ دقیقه |
| تصورات انتزاعی انسان کامل و مطلق در مورد پیامبران | تفسیر سوره یوسف | ۱۵ | صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف | ~۲ دقیقه |
| تحلیل پایان داستان، عدم موفقیت برادران و تأویل رؤیای یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۱۵ | صبر و امید درونمایه اصلی داستان، تأویل رؤیای یوسف | ~۵ دقیقه |
نبوت۱۰۵ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| تصویری بودن قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۵ | فصاحت و بلاغت قرآن – داستان موسی و خضر | ~۵ دقیقه |
| آیات ۲۶ تا ۲۸ سوره عنکبوت | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۶ | تصویری بودن متن در قرآن – مقدمهای بر داستان یوسف | ~۶ دقیقه |
| عوارض انحراف معنایی در استعمال واژگان قرآن (با تأکید بر واژه اسلام) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۵ | انحراف معنایی واژگان در فرهنگ اسلامی (کفر اسلام و…) ضلالت و هدایت | ~۱۵ دقیقه |
| تحلیل مفهوم معجزه در قرآن | فلسفه متن مقدس | ۴ | پرسشهای پژوهشی فلسفه دین و متون مقدس | ~۶ دقیقه |
| جایگاه معرفتشناختی شاهد - جایگاه حضرت عیسی(ع) در الهیات یهودی و مسیحی و نسبت آن با شریعت | فلسفه متن مقدس | ۱۰ | تعریف معجزه و جایگاه معرفتی شاهد | ~۳ دقیقه |
| دو ایراد اصلی به برهان پنهانی | فلسفه متن مقدس | ۱۲ | پنهانی خدا، کمکاری شناختی و امکانهای انسان | ~۳ دقیقه |
| زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۳) / زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۴) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۱۴ دقیقه |
| زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۶) / زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۷) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۱۶ دقیقه |
| شباهت ادبی و پرسش از داور (۳) / شباهت ادبی و پرسش از داور (۴) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۲۱ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۹ | حبوط، انسانشناسی و مسئله گناه در مسیحیت | ~۸ دقیقه |
| قرآن، فکتهای تاریخی و داوری دربارهٔ مسیح | مسیحیت | ۲۰ | تاریخنگاری، جهانبینی و داوری قرآن درباره مسیح | ~۷ دقیقه |
| انجیل، تورات و معنای کتاب - مقدمه و مرور مباحث پیشین درباره معاد و شریعت در یهودیت | مسیحیت | ۲۴ | جمعبندی مسیحشناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت | ~۵ دقیقه |
| طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | معجزه چیست؟ | ۱ | کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی | ~۱۰ دقیقه |
| طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر (۲) | معجزه چیست؟ | ۱ | کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی | ~۶ دقیقه |
| بحثهای پیرامون برهان هیوم | معجزه چیست؟ | ۳ | تعریف معجزه هیوم و مفهوم آیه در قرآن | ~۶ دقیقه |
| نسبت توحید افعالی با دعا و قانون علیت | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۲۱ دقیقه |
| نسخ | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۵ دقیقه |
| بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | یهودیت | ۱۶ | معاد، شریعت و نقش پیامبران در یهودیت | ~۱۰ دقیقه |
| جایگاه حضرت عیسی(ع) در الهیات یهودی و مسیحی و نسبت آن با شریعت | یهودیت | ۱۶ | معاد، شریعت و نقش پیامبران در یهودیت | ~۷ دقیقه |
| ادامه بحث جایگاه حضرت عیسی(ع) و پیوند آن با نبوت | یهودیت | ۱۶ | معاد، شریعت و نقش پیامبران در یهودیت | ~۶ دقیقه |
| توحید عملی | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۴ | توحید و شرک و نیمۀ دوم سوره آلعمران، آزمون عملی توحید | ~۵۰ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۴ | توحید و شرک و نیمۀ دوم سوره آلعمران، آزمون عملی توحید | ~۸۷ دقیقه |
| داستان شکست مؤمنین در احد | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۱۴ دقیقه |
| بسط کفر به نبوت و عاقبت کار | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۵ دقیقه |
| شرک، گناه نابخشودنی | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۵ دقیقه |
| شرک، بزرگترین گناه | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۱۳ دقیقه |
| مشرک در تعریف قرآن: تفاوت شرک و مشرک | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۲۴ دقیقه |
| لزوم نبوت: پوشیده بودن حقیقت توحید بر کافر، و آیندهی دهشتناک او | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۷ دقیقه |
| انذار | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۶ دقیقه |
| بیان آیات الهی آفاقی و انفسی | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۵ دقیقه |
| برهان قاعدهی لطف | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۳ دقیقه |
| توالی آیات: خلاف انتظار ذهن منظمساز انسان | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۱۱ دقیقه |
| برش دوقطعهای سوره توسط داستان حضرت ابراهیم | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۸ دقیقه |
| تحلیل ساختاری سوره انبیا و پیوستگی آیات | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۶ دقیقه |
| محتوای سوره | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۱۴ دقیقه |
| واژههای پرتکرار | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۱۴ دقیقه |
| چگونگی و چرایی انداختن حضرت ابراهیم در آتش | تفسیر سوره انبیا | ۴ | معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ | ~۶ دقیقه |
| صبر | تفسیر سوره انبیا | ۴ | معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ | ~۱۰ دقیقه |
| شاره به ذکر: نزول وحی و قرآن | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۲۶ دقیقه |
| پرهیز از همزاد پنداری با پیامبر(ص)در درک معنای آیات قرآن | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۳۲ دقیقه |
| رجوع به اسناد پیش از قرآن | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۳۶ دقیقه |
| داستان آدم و حوا، خطابهای به آدم و مقایسه با داستان آفرینش در سوره بقره | اعراف | ۱ | سوره های قبل از سوره اعراف | ~۶ دقیقه |
| کلیاتی در مورد سوره اعراف | اعراف | ۱ | سوره های قبل از سوره اعراف | ~۶ دقیقه |
| تکالیف انسان ساده و راحت بود اگر فرهنگهای انحرافی بشر نبود | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۲۴ دقیقه |
| نقل داستان انبیا در سوره اعراف و تفاوت آن با سایر سور | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۱۳ دقیقه |
| تکرار تاریخ: انحراف به سمت شرک از قوم نوح تا شیعیان و اهل سنت امروزی | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۱۶ دقیقه |
| مرور تاریخ بشر از دیدگاه قرآنی و تفاوت آن با دیدگاه بشری | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۱۳ دقیقه |
| شروع داستان موسی | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۱۹ دقیقه |
| تواتر واژگان آیات و تکذیب در این سوره | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۱۷ دقیقه |
| مروری بر تاریخ انبیاء در عهدین | تفسیر سوره بقره | ۱ | ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سورهی بقره | ~۱۲ دقیقه |
| شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۳ دقیقه |
| قطعهی اول (تثبیت ادعای نبوت) | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۴ دقیقه |
| قرآن | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۱۰ دقیقه |
| حق و باطل در کنار هم | فرقان | ۲ | معنی واژه فرقان حق و باطل در کنار هم | ~۳ دقیقه |
| یادآوری | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۷ دقیقه |
| عقبماندگی | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۲۰ دقیقه |
| نزول تدریجی | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۲۴ دقیقه |
| آیات توحیدی | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۳۶ دقیقه |
| فرح | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۲ دقیقه |
| فصل آخر سوره، عاقبت مجادله | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۸ دقیقه |
| بیان وقایع زمان پیامبر | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۲۴ دقیقه |
| حی، انفاق و جریان ایمان در جامعه | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۵ دقیقه |
| پرسش دربارهٔ فساد قدیم و تفاوت آن با جهان جدید / آیا علم و تکنولوژی جای پیام انبیا را گرفتند؟ | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۲ دقیقه |
| گفتوگو درباره محبت، مسیحیت و اثر عملی ایمان | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۳۴ دقیقه |
| بازگشت به آغاز سوره و سه گروه مردم | تفسیر سوره حج | ۲۶ | پرسشها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل | ~۳ دقیقه |
| مثل مگس و قدرناشناسی نسبت به خداوند، رسالت، عبادت و جمعبندی نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | تفسیر سوره حج | ۲۸ | جمعبندی پایانی، نصرت، فتنه، توحید و اعتصام | ~۵۴ دقیقه |
| خطاب به پیغمبر | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۴ دقیقه |
| مؤخره سوره | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۲ دقیقه |
| ترتیب سورهها و فصلبندی قرآن | تفسیر سوره هود | ۵ | شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر | ~۳ دقیقه |
| جنبههای تشریعی و تکوینی سلسلهٔ انبیا و پاکسازی قومها | تفسیر سوره هود | ۵ | شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر | ~۲ دقیقه |
| داستان هود و قوم عاد | تفسیر سوره هود | ۵ | شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر | ~۶ دقیقه |
| خلق انسان برای ابتلا در این دنیا و احسن عمل | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۲ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | ابراهیم | ۱ | مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم | ~۶ دقیقه |
| تفاوت در شیوه تبلیغ پیامبر با پیامبران گذشته و در معجزه آوردن | اسراء | ۰ | اسراء: قرآن، هدایت اقوم | ~۳ دقیقه |
| انسجام درونی سوره مریم و پیوند با سوره طه | تفسیر سوره مریم | ۳۰ | محبت مؤمنان و آسانی قرآن | ~۳ دقیقه |
| تقوا و شکرگزاری | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۲۶ دقیقه |
| آیات ۳۳ تا ۴۲ | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۱۰ دقیقه |
| ظلم به دخترها | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۳ دقیقه |
| کلیت بخشهای سوره | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۷ دقیقه |
| قطعه سوم از آیه ۷۹ تا ۸۱ | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۷ دقیقه |
| حجاب مقدمۀ نکاح | تفسیر سوره نور | ۹ | فلسفه احکام، مدل یونگ، حکم حجاب | ~۲ دقیقه |
| اهمیت نکاح، مقایسه عشق زن و مرد، اسماء الهی و واژه محصن | تفسیر سوره نور | ۱۳ | اهمیت نکاح مقایسه عشق زن و مرد و اسماء الهی واژه محصن | ~۳ دقیقه |
| واقعۀ کربلا نماد تغییری کیفی در دنیا / واقعۀ کربلا نماد تغییری کیفی در دنیا (۲) | تفسیر سوره نور | ۲۱ | تعبیر آیه مهمانی و محارم در نور | ~۳ دقیقه |
| میل زیاد پیامبر به بخشیده شدن و هدایت مشرکین و رابطه خدا و پیامبر | تفسیر سوره قصص | ۵ | مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی | ~۲ دقیقه |
| داستان موسی | شعراء | ۱ | کلمه شعراء، داستان اول (داستان موسی و فرعون) | ~۳ دقیقه |
| لسان عربی | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۵ دقیقه |
| خلع نعلین | تفسیر سوره طه | ۲ | صحنه وحی به حضرت موسی (ع) | ~۶ دقیقه |
| ارتباط طه و ماجرای غدیر خم | تفسیر سوره طه | ۷ | نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی | ~۱۵ دقیقه |
| طرح کلی برای یافتن پاسخ معجزه چیست در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | یس | ۱ | سورهای برای غفلت زدایی | ~۱۷ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره، نزول قرآن و عرش عظیم | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۱۱ دقیقه |
| تعجب مسلمانان از اعتقاد مسیحیان مبنی بر تجسم خداوند در مسیح | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۶ دقیقه |
| یکی بودن الله و رب در تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۷ دقیقه |
| ما در وسط طیف | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۱۵ دقیقه |
| تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی (۳) | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۶ دقیقه |
| نتیجه توحید | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۱۹ دقیقه |
| اعتقاد به معاد زمینهساز مهمی برای اعتقاد به نبوت | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۱۸ دقیقه |
| آیات تکوینی هدایت دلیلی بر اثبات هدایت تشریعی | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۳۶ دقیقه |
| انتظار نبوت پس از پذیرفتن توحید و معاد | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۳ دقیقه |
| شفاعت، اطمینان به حیات دنیا و عدم تعجیل در مجازات | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۳ دقیقه |
| نکته زیباشناختی | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۱۱ دقیقه |
| پرسش و پاسخ | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۸ دقیقه |
| پرسش و پاسخ (۲) / پرسش و پاسخ (۳) | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۹ دقیقه |
| نکته خیلی مهم: اولین مخاطب قرآن شخص پیامبر است | تفسیر سوره یونس | ۵ | قرآن معجزه پیامبر، عتاب پیامبر، پیامبر به عنوان اولین مخاطب قرآن | ~۶ دقیقه |
| چرا یوسف پیش خانواده خود بازنمیگردد؟ | تفسیر سوره یوسف | ۱ | نگاه کلی به سوره | ~۷ دقیقه |
| سیر جلسات و مطالب | تفسیر سوره یوسف | ۲ | بررسی داستان یوسف به عنوان یک متن ادبی | ~۳ دقیقه |
شرک۱۰۱ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ادامهٔ تقوا | داستان آفرینش در قرآن | ۱۳ | عرفان اسلامی، توبه و مسیر بازگشت انسان | ~۳ دقیقه |
| موانع تجربهی دینی و نگاه توحیدی به جهان | مقدمهای بر فهم قرآن | ۵ | ارتباط شرک و سنت، کودک والد، بالغ | ~۴ دقیقه |
| ویژگی محسنین | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۸ | نقد سه گانه روان (کودک، والد، بالغ)، معنی واژگان ایمان، صلوة، رشد | ~۳ دقیقه |
| نجس | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۹ | روش فهميدن معني واژه | ~۳ دقیقه |
| مقدمهای بر روش بررسی مفهوم آیه در مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱ | مفهوم واژهی شرک، قانون و الحاد مدرن | ~۱۰ دقیقه |
| کفر منشأ شرک | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱ | مفهوم واژهی شرک، قانون و الحاد مدرن | ~۳۴ دقیقه |
| پیدا شدن شرک در جوامع | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱ | مفهوم واژهی شرک، قانون و الحاد مدرن | ~۱۱ دقیقه |
| شرک و اوهام در دنیای معاصر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۱ | مفهوم واژهی شرک، قانون و الحاد مدرن | ~۶ دقیقه |
| لزوم داشتن مدل انسانشناسانه در بحث فعلی | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۱۱ دقیقه |
| لزوم مدل انسانشناسانه و روانکاوی برای فهم واژگان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۱۵ دقیقه |
| لزوم مدل انسانشناسانه و روانکاوی برای فهم واژگان مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته (۲) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۵ دقیقه |
| گذر از کفر به تقوا، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی (۲) / گذر از کفر به تقوا، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی (۳) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۶ دقیقه |
| شرک نهفته در زبان در عصر مدرن | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۶ دقیقه |
| شرک نهفته در زبان در عصر مدرن | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۸ دقیقه |
| در فریبخوردگی زیستن انسان مشرک از شیطان | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| جمعبندی لایههای خودآگاه، ناخودآگاه و عمل | مفاهیم و واژگان قرآن | ۳ | درجهبندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدماند؟ | ~۳ دقیقه |
| منشا کفر و داستان خلقت | مفاهیم و واژگان قرآن | ۳ | درجهبندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدماند؟ | ~۶ دقیقه |
| شرک و انانیت | مفاهیم و واژگان قرآن | ۳ | درجهبندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدماند؟ | ~۲۰ دقیقه |
| صفات ذاتی انسان | مفاهیم و واژگان قرآن | ۳ | درجهبندی درونی ما و افکار یا اعمال؟ کدام مقدماند؟ | ~۱۲ دقیقه |
| وسعت و منفی بودن فعل کفر و اثباتی بودن فعل شرک، واژگان همنشین کفر | مفاهیم و واژگان قرآن | ۴ | شرک و حبط اعمال وسعت و پیچیدگی معنایی واژه کفر | ~۷ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته | مفاهیم و واژگان قرآن | ۵ | انحراف معنایی واژگان در فرهنگ اسلامی (کفر اسلام و…) ضلالت و هدایت | ~۱۲ دقیقه |
| ادامه بحث درباره واژههای اطراف کفر و صفات بد انسان (ضلالت، فسوق) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۵ | انحراف معنایی واژگان در فرهنگ اسلامی (کفر اسلام و…) ضلالت و هدایت | ~۸ دقیقه |
| توضیح شخصی، سادگی و برهان | فلسفه متن مقدس | ۲ | قصد مؤلف، مداخله الهی و مسئله معجزه | ~۲ دقیقه |
| دین و تورات | فلسفه متن مقدس | ۷ | مفهوم جدید معجزه و نسبی بودن نشانه | ~۴ دقیقه |
| تعریف پیشنهادی معجزه برای مشاهدهگر | فلسفه متن مقدس | ۹ | آیات بینات، طبیعتگرایی و مرز روش علمی | ~۱۱ دقیقه |
| شباهت ادبی و پرسش از داور (۹) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۱۳ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۷ | چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت | ~۱۶ دقیقه |
| تثلیث، تجسد و مسئله شرک | مسیحیت | ۷ | چهره اخلاقی مسیح و آغاز نقد تاریخی مسیحیت | ~۹ دقیقه |
| پرسشهای باز برای روایت اسلامی | مسیحیت | ۱۹ | فکتهای تاریخی، پولس و شکلگیری مسیحیت | ~۳ دقیقه |
| زبان عبری، یونانی و خطای ترجمه | مسیحیت | ۲۳ | داوری قرآن، آزمون عیسی و زبان مسیحیت | ~۶ دقیقه |
| انتظار بازگشت و ملکوت خدا. حالا اگر بپذیری این تئوری را که از عیسی صرف نظر کرد از این عمر بیپایانی که برایش در نظر گرفته شده بود، این که یک دفعه انفجاری صورت گرفت در دنیا، من اینجوری میبینم، فکر میکنم برای عیسی یک چیزی انگار منفجر شد. این همه انبیاء آمدند رفتند، آثار چندانی در بین مردم واقعی نماند و همهش تباهی به شرک وجود داشت و واقعیت این است شما نمیتوانید بگویید اسلام باعث شرک را در دنیا برچید؛ با مسیحیت این شیوع خداپرستی به این شکل در دنیا شروع شد؛ یعنی اواید توحیدی دستنخورده باقی نماند، چیزهایی که خیلی حساسیتش وجود دارد، مثال محفظ شرکوینا تو اسلام خوشبختانه بدن اصلی اواید اسلامی خیلی وارد نشد. | مسیحیت | ۲۴ | شرک به عنوان تأثیرگذارترین گناه مسیحشناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت | ~۲۸ دقیقه |
| ادیان و کتب آسمانی | دفاع عقلانی از دین | ۱۷ | بررسی پدیده تحریف دین | ~۲۰ دقیقه |
| معجزه (۸) / معجزه (۹) | دفاع عقلانی از دین | ۳۸ | چیستی معجزه، ادامه ایرادات علمی به قرآن | ~۳ دقیقه |
| معجزه (۱۰) | دفاع عقلانی از دین | ۳۸ | چیستی معجزه، ادامه ایرادات علمی به قرآن | ~۲ دقیقه |
| چه نیازی به شریعت داریم؟ | دفاع عقلانی از دین | ۴۹ | احکام خطرات و علت نیاز به وجود شریعت | ~۹ دقیقه |
| وزن بیش از اندازه دادن به احکام شرع | دفاع عقلانی از دین | ۵۰ | احکام رفتارهای غیرعقلانی پیرو شریعت ادامه نقد پارادایم فعلی فقه (پیشفرضهای پارادایم | ~۶ دقیقه |
| اهمیت رابطه انسان با گذشته و مفهوم توبه | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۱۳ دقیقه |
| آیا تعالی یک امت و جامعه مانند تعالی فرد موضوعیت دارد؟ | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۵ دقیقه |
| نحوه بازپسگیری مکه | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۹ دقیقه |
| حج و قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۱۸ دقیقه |
| ادامه بحث نسخ بقره و حکمت تغییر قبله | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۱۰ دقیقه |
| فلسفه حج و نقش محوری زن در مناسک | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۱۶ دقیقه |
| ضعف در مواجهه با متن قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۱۱ دقیقه |
| رابطه فرزندان با والدین (احسان به والدین، عدم اطاعت از والدین) | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۷ دقیقه |
| اطاعت از والدین: منشأ اصلی شرک | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۱۳ دقیقه |
| جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء الهی جلال و جمال (۲) / جایگاه والدین در روان فرزند؛ تظاهر اسماء... | دفاع عقلانی از دین | ۶۹ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده | ~۱۸ دقیقه |
| داستان حضرت ابراهیم(ع) در سوره انعام | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۱۵ دقیقه |
| دعاکردن برای پدرومادر | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۷ دقیقه |
| بنیاسرائیل، قوم برگزیده و رابطه آنان با سایر ملل | یهودیت | ۲ | بیماری قلب، نفاق و تحریف شریعت | ~۶ دقیقه |
| تصویر کافر: کسی که حقیقتِ واضح را نمی | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۶ دقیقه |
| استراتژی خداوند در مقابل پدیده کفر | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۳ دقیقه |
| استفادهی مکرر از «قل» | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۱۹ دقیقه |
| شرک شیعیان. آری یا نه؟ | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۶ دقیقه |
| ادامهٔ محتوای سوره | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۴ دقیقه |
| ارتباط با سوره نبأ | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۱۴ دقیقه |
| ابتدای سوره | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۳ دقیقه |
| آیات مشکل | تفسیر سوره انبیا | ۱ | مرور کلی سوره و ارتباط با سوره نبأ | ~۶ دقیقه |
| مرور آیات از ابتدا | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۳ دقیقه |
| مواضع نسبت به مسجدالحرام | انفال | ۱ | ابتدای سوره، مقدمه سورههای قرآن | ~۱۳ دقیقه |
| جهنم پر از آدمهایی است که دین دارند و با دین خودشان بازی میکنند | اعراف | ۲ | تشابه با سوره انعام، توصیف بهشت و جهنم، و اشتراک لفظ جمل | ~۲ دقیقه |
| اشاره به رحمت باران قبل از نقل داستان پیامبران | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۳ دقیقه |
| تکرار عین عبارت انبیا به چه معناست؟ | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۴ دقیقه |
| دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | اعراف | ۳ | فرهنگهای انحرافی بشر انحراف به سمت شرک دلیل عدم بیان داستان ابراهیم | ~۱۱ دقیقه |
| آیه معروف الست | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۵ دقیقه |
| ادامه بحث توحید | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۹ دقیقه |
| دعا | فرقان | ۳ | قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن | ~۲ دقیقه |
| آغاز و پایان آیات حج: از سدّ راه تا خون قربانی / خانهای برای توحید و عبادت مردم | تفسیر سوره حج | ۱۳ | حکومت دینی، تهجر، سیاست و خطر فروکاستن دین | ~۲۸ دقیقه |
| خوردن گوشت، فقیران و معنای اطعام / حرمتها، شرک و تصویر ادبی قرآن | تفسیر سوره حج | ۱۳ | حکومت دینی، تهجر، سیاست و خطر فروکاستن دین | ~۳ دقیقه |
| گناه کبیره، گناه صغیره و معنای عمومی معصیت | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۱۵ دقیقه |
| امر و نهیها، توحید و شرک | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۱۵۲ دقیقه |
| نجوای دوم خدا با پیامبر در میانه داستان نوح | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۱۰ دقیقه |
| داستان شعیب و مشکلات جدید اجتماعی | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۶ دقیقه |
| سایر آیات خارج از داستان | ابراهیم | ۳ | ارتباط بخشهای مختلف سوره | ~۶ دقیقه |
| قطعه چهارم – آیات ۴۰ تا ۵۵ روابط مسلمانان با اهل کتاب | مائده | ۰ | میثاق، احکام و اکمال دین در مائده | ~۳ دقیقه |
| قطعه هشتم – آیات ۱۰۹ تا ۱۲۰ (آخر) | مائده | ۰ | میثاق، احکام و اکمال دین در مائده | ~۶ دقیقه |
| وجود احساسات عمیق در سوره | تفسیر سوره مریم | ۱ | پیوند کهف و مریم در عبادت رب | ~۳ دقیقه |
| مسیح، معصومیت و ولایت مطلقه | تفسیر سوره مریم | ۱۶ | اخلاص موسی و ندای طور | ~۳ دقیقه |
| شاخههای باقیماندهٔ داستان ابراهیم | تفسیر سوره مریم | ۲۰ | ضایع کردن صلوة و پیروی شهوات | ~۸ دقیقه |
| تفسیر عرفانی داستان حضرت ابراهیم(ع) و معنای نمادین قربانی | تفسیر سوره مریم | ۲۵ | گردآوری منکران و نجات پرهیزکاران | ~۷ دقیقه |
| تقوا و شکرگزاری | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۱۹ دقیقه |
| آیات ۳۳ تا ۴۲ | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۷ دقیقه |
| اولین حکم فقهی قرآن | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۴ دقیقه |
| داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن (ع) و ورود به داستان حضرت سلیمان (ع) | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۸ دقیقه |
| داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن (ع) و ورود به داستان حضرت سلیمان (ع) | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۵ دقیقه |
| علم غیب الهی و نشانههای قیامت | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۶ دقیقه |
| حی، انفاق و جریان ایمان در جامعه از آیه ۸۲ | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۲ دقیقه |
| علت وجود مرض در قلب | تفسیر سوره نور | ۲ | بخش سوم سوره (آیه نور خانواده های نورانی | ~۲ دقیقه |
| شروع تحقیق دربارهٔ تم جدید | تفسیر سوره نور | ۳ | بررسی تناسب پایان سوره با تم بهدستآمده (تم جدید اجتماعی) | ~۴ دقیقه |
| خلاصه و نتیجۀ مبحث | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۱۳ دقیقه |
| ارتباط حکم قذف با ماجرای افک | تفسیر سوره نور | ۱۶ | ادعای تحریف قرآن، خانواده و محصنات، ماجرای اِفک، مجازاتهای شرعی و مدرن | ~۴ دقیقه |
| مرور و شرح و بسط مطالب جلسۀ قبل (ضرورت وجود دانشی به نام فلسفۀ فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن) | تفسیر سوره نور | ۲۴ | جمعبندی مطالب پراکندۀ جلسههای گذشته | ~۵ دقیقه |
| شرک جلی | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۱۱ دقیقه |
| پیروی از هواء | روم | ۰ | حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا | ~۱۸ دقیقه |
| داستان حضرت ابراهیم | شعراء | ۲ | معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم | ~۱۵ دقیقه |
| مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخش | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۱۰ دقیقه |
| مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخش | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۷ دقیقه |
| خلاصهای از بحث جلسه گذشته | تفسیر سوره طه | ۵ | اهمیت داستان سامری | ~۶ دقیقه |
| پیچیدگی داستان سامری | تفسیر سوره طه | ۷ | نگاه کلی به سوره و سکانس های اصلی | ~۳ دقیقه |
| دلیل تفصیل تمثیل ها: تاکید بر جاذبه حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۶ دقیقه |
| ادامه سوره | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۶ دقیقه |
| خطبه حضرت یوسف در زندان | تفسیر سوره یوسف | ۱۲ | تکنیکهای ادبی در نگاه پیامبر، مردسالاری، یوسف در زندان | ~۱۶ دقیقه |
امت۲۸ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| تکرار داستانها در قرآن - معنای معجزه و تفاوت آن با کرامت و خرق عادت | قرآن و ادبیات مدرن | ۶ | مشارکت مخاطب در داستانهای قرآن و چندلایه بودن آنها (ادامه بررسی داستان | ~۵ دقیقه |
| امتهایی مانند شما | دفاع عقلانی از دین | ۳۸ | چیستی معجزه، ادامه ایرادات علمی به قرآن | ~۵ دقیقه |
| جمعبندی: تعامل با دیگران | دفاع عقلانی از دین | ۴۷ | احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی | ~۳ دقیقه |
| نگاه به زندگی هر روز فرد در شریعت | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۷ دقیقه |
| حج و قبله، مبنای جهاد | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۵ دقیقه |
| ربط داستان آفرینش به شریعت – مقام خلیفهاللهی | دفاع عقلانی از دین | ۷۰ | احکام ادامه مبحث احکام خانواده، احساس به والدین | ~۴ دقیقه |
| انحراف اهل کتاب: عملی و نظری | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۱۲ دقیقه |
| کتابِ اهل کتاب، ابزار حجت | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۸ دقیقه |
| حجاب اهل کتاب: انحراف از کتاب | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۷ دقیقه |
| آیات ابتدایی سوره (۱ تا ۱۸) | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۵ دقیقه |
| هدایت با کتاب درون و برون | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۱ | برنامهی شایستهای که کرونا نگذاشت | ~۳ دقیقه |
| پرسش و پاسخ - بخش ۳ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۴ دقیقه |
| مکان زندگی و تأثیر آن بر ایمان | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۶ دقیقه |
| حب دنیا | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۱۴ دقیقه |
| ادامه بحث تکثرگرایی و مواجهه امت جدید با خارج از فضای ایمانی | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۷ دقیقه |
| فصلبندی در قرآن و ساختار سوره آلعمران | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۵ | مواجهۀ امت جدید با خارج از فضای ایمانی | ~۱۶ دقیقه |
| روانشناسی جنگ از نگاه سوره | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۶ دقیقه |
| تحسینشدگان پس از شکست | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۴ دقیقه |
| حرام بودن گوشت خوک و میته، تحلیل مفهومی رجس و فسق، و بحث حلیت در ضرورت | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۵۴ دقیقه |
| خطابهایی به آدم | اعراف | ۱ | سوره های قبل از سوره اعراف | ~۱۰ دقیقه |
| آیه زیبایی که سه فعل به معنای دیدن را درکنار هم دارد | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۲ دقیقه |
| علت ظهور دین جدید و جامعه دینی در سوره بقره | تفسیر سوره بقره | ۵ | مفهوم اسلام در سوره بقره | ~۸ دقیقه |
| دین جدید دین ناس (همه مردم) است | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۱۵ دقیقه |
| حی، انفاق و جریان ایمان در جامعه: عکسالعمل در برابر دعوت به توحید | فرقان | ۱ | اطلاعاتی راجب سوره فرقان و شروع صحبت دربارهی قطعات سوره | ~۸ دقیقه |
| کلیات سوره حدید | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۱۷ دقیقه |
| پرسش اصلی: تمدن مدرن چگونه از مسیر انبیا دور شد؟ | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۳ دقیقه |
| حکم خوردنیها | تفسیر سوره نحل | ۱۱ | اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | ~۶ دقیقه |
| ارتباط این داستان با داستان پیامبر | تفسیر سوره طه | ۶ | دقت و تدبر در جزئیات خوب با بد؟ ارتباط داستان موسی با | ~۶ دقیقه |
قیامت۲۴ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| لزوم داشتن مدل انسانشناسانه در بحث فعلی (۲) | مفاهیم و واژگان قرآن | ۲ | لزوم وجود مدل روانکاوی برای بررسی واژگان قرآن | ~۳ دقیقه |
| ابعاد تکوینی نجات | مسیحیت | ۵ | نجاتشناسی مسیحی و ابعاد تشریعی رهایی | ~۱۱ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۱۶ | روش تاریخی و مسئله سندیت در مسیحیت | ~۴ دقیقه |
| ادامهٔ مفهوم معجزه در قرآن، نقد تعریف هیومی و تمایز آن با کرامت و سحر | معجزه چیست؟ | ۵ | مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی | ~۱۳ دقیقه |
| پرسشوپاسخ | دفاع عقلانی از دین | ۴۵ | احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت | ~۴ دقیقه |
| ادامهٔ حرام بودن گوشت خوک و میته، تحلیل مفهومی رجس و فسق، و بحث حلیت در ضرورت | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۵ دقیقه |
| یأجوج و مأجوج | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۷ دقیقه |
| عباد الرحمن | فرقان | ۳ | قسمت شیرین و تلخ دریا، عبادالرحمن | ~۱۳ دقیقه |
| قافیه | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۱۰ دقیقه |
| مجادله در ربوبیت و آیات پایانی سوره | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۵ دقیقه |
| طرح آغازین | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۴ دقیقه |
| ایمان و انفاق | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۳۷ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۱۵ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۲) | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۱۳ دقیقه |
| قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۳) / قطعه سوم: قیامت و تاکید برروی نور (۴) | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۲۰ دقیقه |
| آخرت؛ مرکز دعوت انبیا و نقطهٔ تعارض با فرهنگ جدید | تفسیر سوره حج | ۱۶ | تعارض شریعت و ساختار زندگی جدید | ~۳ دقیقه |
| یادآوری مسیر بحث و نسبت آن با سورهٔ حج / پرسش دربارهٔ توحید، آخرت و پرهیز از معصیت | تفسیر سوره حج | ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | ~۱۱ دقیقه |
| چشم، پا و جهان مناسب برای ظهور استعدادها | تفسیر سوره حج | ۲۳ | انحرافهای فکری، خیال دینی و بازگشت به متن سوره | ~۶ دقیقه |
| بیان محتوای یک متن یا سوره | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۲۶ دقیقه |
| انذار | ابراهیم | ۳ | ارتباط بخشهای مختلف سوره | ~۳ دقیقه |
| آیات بین دو داستان سوره - بخش ۲ | تفسیر سوره قصص | ۵ | مروری بر جلسه قبل و غربی و شرقی | ~۱۰ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | تفسیر سوره طه | ۱ | نکات کلی در مورد سوره طه | ~۶ دقیقه |
| معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه | یس | ۱ | سورهای برای غفلت زدایی | ~۳ دقیقه |
| سوره انبیا، وعده الهی و نشانههای قیامت | تفسیر سوره یونس | ۵ | قرآن معجزه پیامبر، عتاب پیامبر، پیامبر به عنوان اولین مخاطب قرآن | ~۴ دقیقه |
کفر۲۱ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| پرسش و پاسخ | قرآن و ادبیات مدرن | ۲ | ریتم کلام، حروف و واژگان در قرآن | ~۶ دقیقه |
| سجده در داستان آفرینش | داستان آفرینش در قرآن | ۶ | تعلیم اسماء، جامعیت زبان انسان، و سجده در داستان آفرینش | ~۴ دقیقه |
| روش فهمیدن معنی واژه، اسلام و حکمت | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۹ | روش فهميدن معني واژه | ~۴ دقیقه |
| تأثیر ترتیب نزول بر درک معنی واژههای قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۰ | تأثیر فرهنگ بر متون | ~۴ دقیقه |
| پلورالیسم دینی و تکامل زبان وحی | فلسفه متن مقدس | ۱۴ | پلورالیسم دینی، خاتمیت و معجزه حاضر قرآن | ~۶ دقیقه |
| دیدگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر درباره مسیح | مسیحیت | ۳ | وضعیت بشر و مسئله هویت عیسی مسیح | ~۳ دقیقه |
| مفهوم تسبیح و نماز (۲) | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۱۰ دقیقه |
| فطال علیهم الأمد و قساوت قلب | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۶ دقیقه |
| ریشه اختلاف ایمان و کفر - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۳ دقیقه |
| نحوه برخورد با دنیا، ایمان و انفاق - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۵ دقیقه |
| بازگشت به آغاز سوره و نسبت حج با | تفسیر سوره حج | ۱۴ | اجازهٔ قتال، حدود قدرت و مسئلهٔ مرگ در شریعت | ~۴ دقیقه |
| معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | تفسیر سوره هود | ۳ | مقدمه سوره هود و معنی عبارت كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ | ~۶ دقیقه |
| ابراهیم، قهرمان توحید | ابراهیم | ۱ | مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم | ~۱۳ دقیقه |
| حب دنیا، ظلمت و کفر | ابراهیم | ۱ | مقدمهٔ سوره و فضای کلی ابراهیم | ~۶ دقیقه |
| جمعبندی دربارهٔ قربانی شدن مسیح | تفسیر سوره مریم | ۱۶ | اخلاص موسی و ندای طور | ~۶ دقیقه |
| حرکت سیارات و نظم کیهانی | تفسیر سوره مریم | ۲۹ | نفی فرزند برای خدای رحمن | ~۴ دقیقه |
| ظلم به دختران در ادامه بحث سایه | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۱۶ دقیقه |
| ظلم به دختران در ادامه بحث سایه | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۶ دقیقه |
| چه فرقی میکند چند خدا را بپرستیم | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۵ دقیقه |
| نکات ضمنی داستان | تفسیر سوره نمل | ۲ | قدرت و شگفتی های حکومت سلیمان، علت نام گذاری سوره | ~۷ دقیقه |
| قطعهبندی سوره | تفسیر سوره قصص | ۴ | دریا در داستان دو قطبی حضرت موسی و یوسف ید بیضاء قارون | ~۴ دقیقه |
هدایت۱۹ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۱۷ | کتاب مقدس، سندیت و نقد تاریخی مسیحیت | ~۴ دقیقه |
| مفهوم هدایت در نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات و ارتباط آن با مفهوم آیه | معجزه چیست؟ | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۴ دقیقه |
| چرا اعتقاد به سخنگو بودن خداوند معقول است؟ اهمیت زبان در شناخت ما از جهان | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۴ دقیقه |
| ناس | دفاع عقلانی از دین | ۱۲ | اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف | ~۳ دقیقه |
| توصیه غیرمستقیم به اخلاق در قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۱۰ دقیقه |
| اشکالات غیرعقلانی منکران دین | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۵ دقیقه |
| مفهوم تسبیح و نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۱۳ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بخش ۱ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۸ دقیقه |
| تمثیل سوم: داستان مباهله و اثبات حقانیت پیامبر(ص) - بخش ۵ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۶ دقیقه |
| تشابه با سوره انعام، توصیف بهشت و جهنم، و اشتراک لفظ جمل: دیالوگ بین ملائکه | اعراف | ۲ | دو نگاه به داستان آفرینش | ~۴ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | اعراف | ۴ | داستان قوم بنیاسرائیل | ~۶ دقیقه |
| کلیات سورۀ غافر | غافر | ۱ | محتوای کلی سوره | ~۷ دقیقه |
| منشأ مجادله در آیات الهی | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۱۰ دقیقه |
| تأکید دوباره بر نسبت فرم، محتوا و دعوت انبیا | تفسیر سوره حج | ۱۶ | تعارض شریعت و ساختار زندگی جدید | ~۳ دقیقه |
| «بسم الله الرّحمن الرحیم» | تفسیر سوره نمل | ۳ | مقدمه، مروری بر محتوای جلسه ی قبل | ~۴ دقیقه |
| جمع بندی داستان اصلی سوره (۳) / جمع بندی داستان اصلی سوره (۴) | تفسیر سوره نمل | ۵ | جمع بندی مسئله نطق و تکلم زیبانی حکمت ظرافت در حکومت سلیمان | ~۸ دقیقه |
| تبدیل عشق زن و مرد به نور | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۱۱ دقیقه |
| فاصلهگیری از متن و تفاوت با تفسیر روشنفکری دینی | تفسیر سوره نور | ۶ | عشق بین زن و مرد مقدمهای برای رسیدن به عرفان | ~۴ دقیقه |
| مفهوم هدایت در نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات و ارتباط آن با مفهوم آیه | یس | ۲ | روش بررسی مفهوم آیه در قرآن | ~۴ دقیقه |
وحی۱۴ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| نفی سادهانگاری قرآن | قرآن و ادبیات مدرن | ۴ | نتایج تئوری و عملی بررسیهای ادبی و زبانشاسانه قرآن | ~۴ دقیقه |
| دلیل زیاد بودن داستان حضرت موسی در قرآن | داستان آفرینش در قرآن | ۱ | آیه کتاب کریم و آشناییزدایی در داستان | ~۵ دقیقه |
| شناخت پیشینی خداوند لازمه درک الهی بودن قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۲ | مرور و مقدمه و سلسله مراتب نظریات از جنبه فاصله از نظریه | ~۶ دقیقه |
| قطعهٔ آغازین و پرسشهای یونگی | روانکاوی و فرهنگ | ۹۸ | چنین گفت زرتشت و سمینار یونگ | ~۶ دقیقه |
| ارتباط دو طرفه با هستی محض | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۴ دقیقه |
| چگونه در قرآن با خدا آشنا میشوید؟ (۲) / چگونه در قرآن با خدا آشنا میشوید؟ (۳) | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۴ دقیقه |
| طرح آغازین (۱۳) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۴ دقیقه |
| تحدی، روش قرآن برای اثبات اعجاز خودش | دفاع عقلانی از دین | ۱۹ | مفهوم تحدی و بررسی کتاب الفرقان الحق | ~۳ دقیقه |
| محدوده دفاع ما | دفاع عقلانی از دین | ۴۷ | احکام اجتهاد و جهد، عقل و وحی | ~۵ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | فرقان | ۲ | معنی واژه فرقان حق و باطل در کنار هم | ~۳ دقیقه |
| آیات tagend، نظم قرآن | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۲ دقیقه |
| استغفار، راه شکوفایی | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۷ دقیقه |
| مرور سه جلسهٔ قبل | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۳ دقیقه |
| مرور سه صحنه اصلی داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) - بخش | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۵ دقیقه |
انبیا۱۴ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۸) / زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۹) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۲۳ دقیقه |
| تمثیلهای سهگانه، معجزه و پرسش و پاسخ درباره ایمان | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۲۴ دقیقه |
| پرسش و پاسخ - بخش ۱ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۸ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا سوره | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۶ دقیقه |
| نشانههای لفظی و لعب و له سوره / لعب و له | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۵ دقیقه |
| ساختار فصل اول، اولین داستان سوره: داستان حضرت ابراهیم و هارون، چرا حض | تفسیر سوره انبیا | ۳ | مفهوم نزدیک بودن حساب استهزاء مشرکین یا درک عذاب إِنَّا کُنَّا ظَالِمِینَ | ~۱۲ دقیقه |
| پایان عجیب بخش میانی سوره: نام نبردن از حضرت عیسی و حضرت مریم در ذکر انبیاء | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۵ دقیقه |
| محوریت کتاب در دین جدید | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۳۵ دقیقه |
| مقابله به مثل، حد خشونت و افق عفو، آیات اسمای الهی: شناخت خدا از راه ن | تفسیر سوره حج | ۲۸ | جمعبندی پایانی، نصرت، فتنه، توحید و اعتصام | ~۲۲ دقیقه |
| آمادهسازی پیامبر لطیف القلب و قوم برای عذاب | تفسیر سوره هود | ۴ | داستان پنج پیامبر | ~۶ دقیقه |
| رابطهٔ فرزندان با والدین و محیط | تفسیر سوره مریم | ۱۷ | موهبت هارون برای یاری موسی | ~۳ دقیقه |
| خلافت الهی و ولایت پیامبران | تفسیر سوره مریم | ۱۸ | وفای اسماعیل و سفارش خانواده | ~۴ دقیقه |
| تولد، حشر و بازآفرینی انسان | تفسیر سوره مریم | ۲۷ | ادعای مال و فرزند در آینده | ~۹ دقیقه |
| نسبت زمان، قیامت و محتوای سوره | تفسیر سوره مریم | ۲۷ | ادعای مال و فرزند در آینده | ~۶ دقیقه |
دعا۱۳ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا و طرح بحث خداناباوری نو و نسبت علم با خداگرایی | آینده علم و خداگرایی | ۱ | خداناباوری نو و نسبت علم با خداگرایی | ~۱۱ دقیقه |
| روش پیشنهادی پوپر | مسیحیت | ۲ | روش دکارتی و نقد استدلال در مسیحیت | ~۹ دقیقه |
| آغاز بحث - مقدمه و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودی | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۴ دقیقه |
| تأثیر حضرت زکریا (ع) از حضرت مریم (ع) و درخواست فرزند پاک | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۳ دقیقه |
| مقدمه | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۲۳ دقیقه |
| دو ویژگی اصلی دین جدید (اسلام) | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۲۲ دقیقه |
| مقدمه سوره، دوگانگی صفات الهی و سبک ادبی متمایز قرآن (۲) / مقدمه سوره، دوگانگی صفات الهی و سبک ادبی متمای... | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۳ دقیقه |
| نحوه برخورد با دنیا، ایمان و انفاق | حدید | ۲ | محتوای کلی سوره، نحوه برخورد و زندگی در دنیا | ~۴ دقیقه |
| اژه «بینه» و عبارت «یؤت کل ذی فضل فضله» | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۱۳ دقیقه |
| بیان محتوای سوره هود | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۴ دقیقه |
| سه پرده نمایش خضر و موسی | تفسیر سوره کهف | ۵ | وجود دو گروه در داستان اصحاب کهف و سه پرده نمایش داستان | ~۴ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن | تفسیر سوره طه | ۳ | سه صحنه صحنه یادآوری تولد | ~۳ دقیقه |
| کید زنانه | تفسیر سوره یوسف | ۱۱ | دشمن نبودن نفس، کید زنانه، یوسف در زندان | ~۲ دقیقه |
آخرت۱۲ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| متون عرفانی فارسی | قرآن و ادبیات مدرن | ۳ | واژگان و گرامر قرآن | ~۷ دقیقه |
| نشانههای افراد پيرو بالغ | مقدمهای بر فهم قرآن | ۷ | نشانههای افراد پيرو والد و نشانههای افراد پيرو بالغ | ~۱۲ دقیقه |
| نحوهي مواجههي انسانها با حقيقت در منطق قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۷ | نشانههای افراد پيرو والد و نشانههای افراد پيرو بالغ | ~۵ دقیقه |
| تثلیث، تجسد و مسئله شرک | مسیحیت | ۱۰ | حبوط زودرس انسان و نسبت جسم با رشد | ~۴ دقیقه |
| تکرار بیان جایگاه احکام در دین و پریشانی جامعه مسلمانان نسبت به مفاهیم اخلاقی (۲) / تکرار بیان جایگاه احک... | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۲ دقیقه |
| فیلتر خوب و بد در هنر امروزی | فرقان | ۲ | معنی واژه فرقان حق و باطل در کنار هم | ~۴ دقیقه |
| آغاز سورهٔ حج و مفهوم ساعت | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۶ دقیقه |
| امر و نهیها، توحید و شرک | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۶ دقیقه |
| بیان محتوای سوره هود - جایگاه حضرت عیسی(ع) در الهیات یهودی و مسیحی و نسبت آن با شریعت | تفسیر سوره هود | ۲ | دنیا محل آزمایش | ~۶ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۴ دقیقه |
| خلق انسان برای ابتلا و احسن عمل، تقلید در پرستش، و مقایسه دو گروه در سوره هود | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۱۲ دقیقه |
| هابیت، رزق و شفاعت سوره: درجات واژه ذکر | تفسیر سوره صاد | ۷ | سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر | ~۵ دقیقه |
ارض۹ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| حج و قبله، مبنای جهاد (۲) / حج و قبله، مبنای جهاد (۳) | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۱۱ دقیقه |
| چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟ | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۱۹ دقیقه |
| داستان آفرینش و خانواده | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۶ دقیقه |
| عالم تکوین در عالیترین شکل و تولد انسانهای برجسته | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۴ دقیقه |
| قرآن خطاب به پیامبر | تفسیر سوره انبیا | ۴ | معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ | ~۶ دقیقه |
| بررسی آماری سوره: تکرار واژه «بینه» | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۱۱ دقیقه |
| بینهٔ دیدنی و معجزه بودن شتر | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۹ دقیقه |
| پیچیدگیهای ادبی قرآن | تفسیر سوره هود | ۷ | تقلید و بهرهی پرستش تقلیدی | ~۲ دقیقه |
| تمثیل خاصی از حیات دنیا | تفسیر سوره یونس | ۲ | هدایت تکوینی مقدمه هدایت تشریعی بررسی تواتر واژگان اطمینان به حیات دنیا | ~۳ دقیقه |
شر۸ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| بیان تصویری و سینماگونه قرآن و تنوع فرمهای روایی قرآن (داستان یوسف، سوره قصص، سوره ص به عنوان نمونه Flash Fiction در قرآن) | قرآن و ادبیات مدرن | ۷ | مسئله شر تحولات بین ادبیات کلاسیک و مدرن | ~۶ دقیقه |
| تفاوت معجزه با سحر و شعبده و نگاه تعریف فلسفی معجزه و تمایز آن از کرامت و سحر به خوارق عادات | معجزه چیست؟ | ۱ | کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی | ~۷ دقیقه |
| یادآوری ایستگاه دوم: ضرورت دین و راه تشخیص آن با معجزه | دفاع عقلانی از دین | ۱۷ | بررسی پدیده تحریف دین | ~۳۵ دقیقه |
| تمدن مدرن و نسبت آن با نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | تفسیر سوره حج | ۱۸ | مدرنیته، میل، زندگی و بازتابهای بحث شریعت | ~۲ دقیقه |
| مقدمه: تجربهٔ سفر و مسئلهٔ شیعه و سنی | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۳۲ دقیقه |
| جسم، روح و فرض بههدررفتن | تفسیر سوره حج | ۲۳ | انحرافهای فکری، خیال دینی و بازگشت به متن سوره | ~۵ دقیقه |
| چرا در اسلام اینقدر حس منفی به بردهداری وجود دارد؟ | تفسیر سوره نور | ۱۹ | مرور جلسۀ قبل و چرا بردهداری در اسلام تحریم نشد؟ | ~۵ دقیقه |
| اختفای الهی | روم | ۰ | حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا | ~۱۰ دقیقه |
اهل کتاب۸ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| آغاز بحث - تبعات عملی خداباوری فلسفی: توحید افعالی و نسبت آن با اختیار انسان | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و مقدمهای بر بحث ایمان و اهل کتاب: جایگاه سوره آلعمران و پیوند آن با سوره بقره | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۶ دقیقه |
| مؤمنین | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۶ دقیقه |
| تمثیل اول: تشبیه کسانی که تورات بر آنان حمل شد ولی بدان عمل نکردند، به الاغی که کتاب حمل میکند | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۵ دقیقه |
| پرسش و پاسخ - بخش ۲ | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۳ | شیوه بحث با اهل کتاب | ~۴ دقیقه |
| انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ | تفسیر سوره بقره | ۶ | یادآوری جلسه گذشته – تأکید دین جدید (اسلام) بر روی توحید | ~۴۳ دقیقه |
| عربیزهشدن اسلام | تفسیر سوره نور | ۲۰ | مرور جلسۀ قبل و پرسش و پاسخ | ~۳ دقیقه |
| شبهه در عدالت الهی و وضع دنیوی خوب کسانی که اهل حق نیستند | روم | ۰ | حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا | ~۶ دقیقه |
باطل۷ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| بررسی مفهوم علم و تمایز آن از شبهعلم و متافیزیک | معجزه چیست؟ | ۴ | تعریف فلسفی معجزه و نقد برهان هیوم | ~۴ دقیقه |
| موضوع بحث: ایدهآل بودن احکام در صدر اسلام | دفاع عقلانی از دین | ۴۵ | احکام چارچوب کلی بحث، هدف از التزام به شریعت، محدوده احکام شریعت | ~۵ دقیقه |
| خواندن متناوب قرآن در نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۶ | احکام اندک بودن ایدههای مربوط به اقتصاد در شریعت | ~۹ دقیقه |
| گوش دادن به صوت قرآن حین نماز، وسواس بیهوده در آموزش نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی | دفاع عقلانی از دین | ۶۰ | احکام وسواس بیهوده حول شریعت | ~۵ دقیقه |
| درگیرشدن در منازعه و ارتکاب قتل | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۱۰ دقیقه |
| ادامهٔ داستان حضرت ابراهیم | شعراء | ۲ | معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم | ~۳ دقیقه |
| داستان نوح (ع) | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۶ دقیقه |
بیت۶ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| تاثیر گناه بر حالت آدم و حوا | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | زندگی در عالم معنا و هبوط به جسم | ~۱۷ دقیقه |
| آیات انفاق و دعای انتهای سوره (از تا انتهای سوره) | تفسیر سوره بقره | ۷ | بخش مؤخره سوره بقره | ~۷ دقیقه |
| صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ، قوم لوط و دو قوم بعد | حجر | ۰ | تَحَجُّرْ، سقوط بشر | ~۶ دقیقه |
| محتوای مرکزی سوره | تفسیر سوره نور | ۴ | محتوای مرکزی سوره (بیت) | ~۷ دقیقه |
| تفصیل آیه نور | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۷ دقیقه |
| تبیین دیدگاه اسلامی در نسبت با ادیان دیگر و نقد نگاه سکولار | یس | ۱ | سورهای برای غفلت زدایی | ~۷ دقیقه |
نماز۵ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مفهوم تسبیح و نماز | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۳ دقیقه |
| پایان مراسم حج | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۸ دقیقه |
| رفتار ایرانیها در حرم | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۱۸ دقیقه |
| حجاب، زیاد کردن حکم و خطر تحریف دین، پایان سوره: جای دادن حج در کل دین | تفسیر سوره حج | ۲۸ | جمعبندی پایانی، نصرت، فتنه، توحید و اعتصام | ~۶ دقیقه |
| برده داری و زدن زنها در قرآن | تفسیر سوره یوسف | ۱۳ | مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف (تکرار رویای پادشاه | ~۴ دقیقه |
حج۳ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| تصور عملی از حکومت دینی دموکراتیک، حجاب و عرف | تفسیر سوره حج | ۱۳ | حکومت دینی، تهجر، سیاست و خطر فروکاستن دین | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی سرفصل اول: پیشرفت غرب در جهت دعوت انبیا نیست | تفسیر سوره حج | ۱۶ | تعارض شریعت و ساختار زندگی جدید | ~۳ دقیقه |
| جمعبندی سرفصل اول: پیشرفت غرب در جهت دعوت انبیا نیست | تفسیر سوره حج | ۱۶ | تعارض شریعت و ساختار زندگی جدید | ~۳ دقیقه |
متفکران دینی و مفسران۷۶ گفتار
علامه محمدحسین طباطبایی۴۸ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ضرورت بحث | قرآن و ادبیات مدرن | ۱ | ادبیات قرآن و ارتباط آن با ادبیات مدرن | ~۳ دقیقه |
| مشارکت مخاطب در اثر هنری و هنر مدرن و مفهوم محکمات و متشابهات | قرآن و ادبیات مدرن | ۴ | نتایج تئوری و عملی بررسیهای ادبی و زبانشاسانه قرآن | ~۱۰ دقیقه |
| شبهه های مردسالارانه | داستان آفرینش در قرآن | ۴ | تمثیلی بودن داستان آفرینش، شبهههای مردسالارانه، و نسبت زبان با مسئله شر | ~۳ دقیقه |
| تمرین حرکت از وحدت به کثرت و از کثرت به وحدت در قرآن | مقدمهای بر فهم قرآن | ۸ | هدایت در قرآن | ~۱۵ دقیقه |
| پرسش و پاسخ- فرمت نماز | مقدمهای بر فهم قرآن | ۱۸ | نقد سه گانه روان (کودک، والد، بالغ)، معنی واژگان ایمان، صلوة، رشد | ~۳ دقیقه |
| توصیه ام به سایرین | مسیحیت | ۴ | کشف حقیقت، زندگی عملی و سخن خداوند | ~۳ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۸ | روش نقد مسیحیت و بازخوانی حبوط انسان | ~۱۵ دقیقه |
| روش تاریخی و مسئله سندیت | مسیحیت | ۱۴ | خلافت انسان و نسبت مسیح با مخلوقات | ~۶ دقیقه |
| ضرورت مسیحشناسی قرآنی | مسیحیت | ۲۴ | جمعبندی مسیحشناسی قرآنی و تاریخ مسیحیت | ~۲ دقیقه |
| دفاع عقلانی از دین | دفاع عقلانی از دین | ۱۰ | مراد از عرفان و دین چیست؟ | ~۶ دقیقه |
| طرح آغازین (۱۶) / طرح آغازین (۱۷) | دفاع عقلانی از دین | ۱۵ | تبارشناسی اشکالات به دین، مسئلهی شرّ و تحدی در قرآن | ~۶ دقیقه |
| انتظارات از کتابی از طرف خدا آمده است | دفاع عقلانی از دین | ۲۹ | زبان پدیدارشناسانه قرآن | ~۳ دقیقه |
| دور بودن اصطلاحات فقهی از محتوای قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۵۷ | احکام اصطلاحات فقهی | ~۲ دقیقه |
| اهمیت اصلاح روابط بین خانواده و افراد در شریعت اسلامی | دفاع عقلانی از دین | ۶۰ | احکام وسواس بیهوده حول شریعت | ~۱۹ دقیقه |
| داستان سلیمان و ملکه صبا | دفاع عقلانی از دین | ۶۵ | احکام ادامه بحث جهاد، تدافعی یا تهاجمی؟ | ~۳ دقیقه |
| داستان هابیل و قابیل | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۷ دقیقه |
| ضعف در مواجهه با متن قرآن و نقد تفسیر سنتی | دفاع عقلانی از دین | ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | ~۶ دقیقه |
| فقه بریده از قرآن | دفاع عقلانی از دین | ۷۱ | نگاهی به مناظرهی دکتر سروش و آقای علیدوست | ~۶ دقیقه |
| قرآن: خودارجاعترین کتاب دنیا | دفاع عقلانی از دین | ۷۱ | نگاهی به مناظرهی دکتر سروش و آقای علیدوست | ~۹ دقیقه |
| سوره آل عمران | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۴ | توحید و شرک و نیمۀ دوم سوره آلعمران، آزمون عملی توحید | ~۵۷ دقیقه |
| شرک به عنوان تأثیرگذارترین گناه | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۴۸ دقیقه |
| ادامه آیات | تفسیر سوره انبیا | ۲ | يادآوری جلسه گذشته و لعب و لهو | ~۳ دقیقه |
| مفهوم آیات میانی فصل اول سوره | تفسیر سوره انبیا | ۳ | مفهوم نزدیک بودن حساب استهزاء مشرکین یا درک عذاب إِنَّا کُنَّا ظَالِمِینَ | ~۳۲ دقیقه |
| موضوع فصل سوم سوره، بخشبندی فصل | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۵۵ دقیقه |
| بخش اول فصل سوم: امت واحده | تفسیر سوره انبیا | ۵ | شرک، توحید، سیر انبیاء | ~۶۲ دقیقه |
| سوره انبیا، وعده الهی و نشانههای قیامت | تفسیر سوره انبیا | ۶ | یأجوج و مأجوج، رجوع به اسناد پیش از قرآن، آیات توحید | ~۲۵ دقیقه |
| روش و مبانی تفسیر پیش رو | تفسیر سوره بقره | ۱ | ماجرای جلسات تفسیر و تفسیر سورهی بقره | ~۲۷ دقیقه |
| آیتالکرسی (از آیه ۲۵۵ تا ۲۵۷) | تفسیر سوره بقره | ۷ | بخش مؤخره سوره بقره | ~۲۵ دقیقه |
| ادامه اعتراضات، تاریخ انبیا و نقش زنان در داستانهای قرآنی | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۲۶ دقیقه |
| اختیار | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۱۲ دقیقه |
| اوصاف عبادالرحمن در آیه پایانی سوره | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۱۶ دقیقه |
| ملک سماوات و ارض | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۳۲ دقیقه |
| قطعه دوم: بحث اصلی سوره، ایمان و انفاق | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۲۵ دقیقه |
| آیا دین توحیدیِ بیهیچ احتمال جنگ ممکن است؟ | تفسیر سوره حج | ۱۰ | حج، جهاد، سیاست زمین و دفاع از مکان عبادت | ~۱۷ دقیقه |
| کاربردهای قرآنی نصرت و امداد | تفسیر سوره حج | ۲۶ | پرسشها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل | ~۷ دقیقه |
| لطف، خبر، غنا و رحمت در آیات پایانی، جایی که سوره میتوانست تمام شود و | تفسیر سوره حج | ۲۸ | جمعبندی پایانی، نصرت، فتنه، توحید و اعتصام | ~۳۵ دقیقه |
| ارتباط تمثیل با سایر بخش ها | تفسیر سوره کهف | ۱ | شمای کلی سوره کهف | ~۶ دقیقه |
| نحوه برخورد با پدر و مادر | تفسیر سوره مریم | ۱۰ | سخن گفتن عیسی در گهواره | ~۳ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیاای برای فصوصالحکم | تفسیر سوره مریم | ۲۳ | نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت | ~۸ دقیقه |
| بازسازی سوره | تفسیر سوره نحل | ۴ | بازسازی سوره، شرک – استکبار – تقوا، اساطیر الاولین | ~۱۲ دقیقه |
| سایه | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۷ دقیقه |
| بخش دوم سوره: آیات الهی | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۱۸ دقیقه |
| شان نزول سوره | رعد | ۱ | مدنی یا مکی بودن سوره | ~۶ دقیقه |
| تفسیر آیه عشی و نمایش اسبها بر سلیمان | تفسیر سوره صاد | ۳ | داستان حضرت سلیمان | ~۷ دقیقه |
| تمایل آیات انفسی به رب و آیات آفاقی به الله | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۸ دقیقه |
| ارتباط شرک و کتمان حقیقت | تفسیر سوره یونس | ۴ | پاسکال، تمثیل دوم باران و گیاهان، شرک و شفاعت، نکات زیباشناختی | ~۲۴ دقیقه |
| دو پیامبری که طلب عذاب برای دشمن خود کردند: حضرت نوح(ع) و حضرت موسی(ع) | تفسیر سوره یونس | ۵ | قرآن معجزه پیامبر، عتاب پیامبر، پیامبر به عنوان اولین مخاطب قرآن | ~۳ دقیقه |
| اهمیت ابهامهای قرآن در هدایت متقین | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۸ دقیقه |
محییالدین ابنعربی۲۸ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| نحوه فهمیدن معنی یک واژه در قرآن | داستان آفرینش در قرآن | ۳ | فساد و خونریزی در میان حیوانات و گیاهان، روش فهم واژگان قرآن، و نسبت زبان و معیشت | ~۱۱ دقیقه |
| مفهومسازی، واژه و نامگذاری | فلسفه متن مقدس | ۵ | آیه بیّنه، نامگذاری و مفهوم سرساین | ~۲ دقیقه |
| مقایسهٔ سرساین و میراکل - مقدمه و مرور مباحث پیشین درباره معاد و شریعت در یهودیت | فلسفه متن مقدس | ۵ | آیه بیّنه، نامگذاری و مفهوم سرساین | ~۱۴ دقیقه |
| زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۲۹ دقیقه |
| نزول آیات | معجزه چیست؟ | ۱ | کلمه معجزه و miracle و منظور از دیدگاه اسلامی | ~۱۱ دقیقه |
| نسبت توحید افعالی با شرور و تبیین فلسفی عدل الهی | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۲۳ دقیقه |
| مقدمه | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۴ | توحید و شرک و نیمۀ دوم سوره آلعمران، آزمون عملی توحید | ~۷۶ دقیقه |
| موروثی بودن، ویژگی مکتب شرک | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۱۲ دقیقه |
| موروثی بودن، ویژگی مکتب شرک | انعام | ۱ | بیان تم کلی سوره، کفر و شرک | ~۲۱ دقیقه |
| شرک شیعیان در نگاه اهل سنت: بررسی نکتهای جامانده از جلسهی قبل | انعام | ۲ | نبوت، یکپارچگی سوره، کلامیترین سوره | ~۱۰ دقیقه |
| آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ | تفسیر سوره انبیا | ۴ | معنای «نُکِسوا» آیا حضرت ابراهیم دروغ گفته است؟ | ~۹ دقیقه |
| مؤمن آل فرعون (۳) | غافر | ۲ | واقعه کربلا در تاریخ مسلمانان مجادله در آیات الهی (مصداق تاریخی آن | ~۳ دقیقه |
| نقد نظری رفتار دینی ایرانیها و تحلیل مفاهیم شرک و توحید | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۷۳ دقیقه |
| شریعت، مراقبه و معنای ولایت | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۳۰ دقیقه |
| بازگشت به متن سورهٔ حج | تفسیر سوره حج | ۱۹ | اختلاف شیعه و سنی، زیارت، توحید و خطر شرک | ~۵۸ دقیقه |
| ابهام آیه و معنای آزمون پیشنهادی | تفسیر سوره حج | ۲۶ | پرسشها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل | ~۲۵ دقیقه |
| محل اختلاف در تفسیر آیه و حاشیهای درباره نظریه | تفسیر سوره حج | ۲۶ | پرسشها، ادامهٔ آیات و نقد معبودهای باطل | ~۷ دقیقه |
| نقد نظریه رویای رسولانه دکتر سروش | تفسیر سوره کهف | ۳ | ارتباط داستان دوم سوره کهف با سایر بخش ها | ~۳ دقیقه |
| مقایسه سوره القصص با سوره یوسف | تفسیر سوره قصص | ۲ | عصمت انبیاء و ماجرای قتل موسی دعوای شیعه موسی | ~۴ دقیقه |
| شیوه بیان متناسب با محتوا در سوره، باطن دنیا | روم | ۰ | حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا | ~۷ دقیقه |
| آیات الهی و فطرت، اعتباریات و واقعیات | روم | ۰ | حکومت خداوند و آیات او در تار و پود دنیا | ~۱۸ دقیقه |
| ادامهٔ داستان آفرینش | تفسیر سوره صاد | ۷ | سایر نکات سوره، درجات واژه ذکر | ~۵ دقیقه |
| مرور محتوای کلی سوره و آیات ابتدایی | شعراء | ۳ | بررسی ادامه داستانهای انبیاء | ~۹ دقیقه |
| نقطه عطف بودن داستان حضرت سلیمان (ع) و اجزای آن(ع) و شباهت با داستان آفرینش | تفسیر سوره طه | ۱ | نکات کلی در مورد سوره طه | ~۳ دقیقه |
| ظهور پیدا کردن و اختفای الهی | تفسیر سوره طه | ۱ | نکات کلی در مورد سوره طه | ~۳ دقیقه |
| نزول آیات | یس | ۱ | سورهای برای غفلت زدایی | ~۱۰ دقیقه |
| تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی / تعجب غیرعقلانی مردمان زمان پیامبران از وحی (۲) | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۲۰ دقیقه |
| یکی بودن الله و رب | تفسیر سوره یونس | ۱ | اهمیت اعتقاد به توحید و معاد در پذیرش نبوت | ~۳۲ دقیقه |
پیامبران و چهرههای قرآنی۲۳ گفتار
ابراهیم۱۵ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| زبان، واژگان و مسئلهٔ توحید (۵) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۶ دقیقه |
| شباهت ادبی و پرسش از داور (۷) / شباهت ادبی و پرسش از داور (۸) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۱۲ دقیقه |
| نامگذاری و لغزش زبان | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۶ دقیقه |
| خفای الهی | دفاع عقلانی از دین | ۲۴ | مؤلفههای ترجیح بخش تکاملگرایی بر خلقتگرایی | ~۶ دقیقه |
| ظرافت و وسواس در شریعت (۲) | دفاع عقلانی از دین | ۵۹ | احکام ادامه بحث نماز، گذشته انسان و توبه | ~۱۰ دقیقه |
| حج و قبله | دفاع عقلانی از دین | ۶۳ | احکام نماز جمعه و تاریخچه محتوای آن در شریعت تورات | ~۶ دقیقه |
| ایجاد توهم در مشرکین هنگام مواجهه با انبیاء درباره تهدید تزلزل نظم جاری حاصل سنت مشرکانه | دفاع عقلانی از دین | ۶۴ | احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه | ~۱۲ دقیقه |
| قبله و مناسبات جامعه دینی | دفاع عقلانی از دین | ۶۴ | احکام موضوعیت نداشتن تعطیلی روز جمعه در بحث نماز جمعه | ~۱۰ دقیقه |
| جمعبندی | دفاع عقلانی از دین | ۶۷ | احکام چرا خداوند روی زمین خانهسازی کرده است؟، پایان مراسم حج | ~۴ دقیقه |
| نیمۀ دوم سوره آلعمران: آزمون عملی توحید | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۴ | توحید و شرک و نیمۀ دوم سوره آلعمران، آزمون عملی توحید | ~۱۱ دقیقه |
| توحید عملی | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۶ | کارنامهٔ یک شکست غیرمنتظره | ~۷ دقیقه |
| باز هم سخن از رابطه با پدر و مادر... | تفسیر سوره مریم | ۱۴ | هشدار ابراهیم درباره پرستش شیطان | ~۴ دقیقه |
| واقعیت تاریخی، مدلسازی و فهم متن | تفسیر سوره مریم | ۲۱ | توبه و ایمان در باغهای عدن | ~۲ دقیقه |
| جوانی موسی و فرار از مصر | تفسیر سوره قصص | ۱ | ساختار کلی سوره و مشابهت داستان سوره با داستان سوره یوسف (ع) | ~۶ دقیقه |
| سوره انبیا، وعده الهی و نشانههای قیامت یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۱۳ | مردسالاری برده داری و آیه نشوز ادامه سورهی یوسف (تکرار رویای پادشاه | ~۶ دقیقه |
مریم۵ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| حالت آدم و حوا در زمان هبوط | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | زندگی در عالم معنا و هبوط به جسم | ~۷ دقیقه |
| معناداری پدیدهها | دفاع عقلانی از دین | ۲۸ | تفاوت نگاه علم و دین به طبیعت | ~۴ دقیقه |
| نذر مادر حضرت مریم (ع) (همسر عمران) | تفسیر سوره آلعمران - آل عمران | ۷ | داستان تولد حضرت مریم (ع) | ~۸ دقیقه |
| اهمیت مفسر و ظاهربینی در افراد با سطح پایین معنویت | تفسیر سوره هود | ۵ | شباهت داستان قوم هود با داستان پیامبر | ~۴ دقیقه |
| شرح تعبیری خاص از توحید | تفسیر سوره مریم | ۱۱ | عبودیت عیسی و سفارش صلوة | ~۱۳ دقیقه |
یوسف۳ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| داستان حضرت یوسف(ع) و تحلیل مفهوم عصمت | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۷ دقیقه |
| قرآن دربارهی توحید | دفاع عقلانی از دین | ۱۴ | چه نوع انتظاری از متن قرآن باید داشته باشیم؟ | ~۱۳ دقیقه |
| سوره نور | تفسیر سوره نور | ۱ | نگاه کلی به بخش اول و دوم سوره | ~۳ دقیقه |
روایتهای آفرینش و قصههای بنیادین۳ گفتار
داستانِ آفرینش۳ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| نقد واژه غریزه جنسی، تمایز انسان و حیوان، و بحث حیا و عفاف | داستان آفرینش در قرآن | ۶ | تعلیم اسماء، جامعیت زبان انسان، و سجده در داستان آفرینش | ~۶ دقیقه |
| واژگان درست لازمه رسیدن به نگاه توحیدی | داستان آفرینش در قرآن | ۱۰ | زندگی در عالم معنا و هبوط به جسم | ~۱۵ دقیقه |
| مزیتهای نظریه تکامل نسبت به خلقتگرایی | دفاع عقلانی از دین | ۲۴ | مؤلفههای ترجیح بخش تکاملگرایی بر خلقتگرایی | ~۶ دقیقه |
مفاهیم عرفانی و وجودی۳ گفتار
عرفان۳ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| مرور جلسه قبل و مقدمهای بر شبهه اخت هارونای بر عرفان و ارتباط با هستی محض | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۳ دقیقه |
| يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۲۹ دقیقه |
| پیشنهاد برای جمع آوری سوالات مطرح شده در گروه تلگرامی | تفسیر سوره کهف | ۸ | متدولوژی اثبات تئوری ادامه سوره کهف (داستان ذوالقرنین | ~۶ دقیقه |
گفتارهای دیگر۳۴ گفتار
| تیتر بخش | سری | جلسه | تیتر جلسه | زمان |
|---|---|---|---|---|
| چندمعنایی بودن و سهم بیشتر دادن به مخاطب، بررسی داستان یوسف - معنای معجزه و تفاوت آن با کرامت و خرق عادت | قرآن و ادبیات مدرن | ۵ | سهم مخاطب در ساخت محتوای اثر در هنر مدرن و متشابهات در | ~۳ دقیقه |
| جمله سازی در توصیف واژگان ناآشنای مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته برای عرب قرآن و تاثیر فرهنگ بر توصیف واژگان ناآشنای مقدمه و مرور مباحث جلسات گذشته برای عرب | مقدمهای بر فهم قرآن | ۲۰ | تأثیر فرهنگ بر متون | ~۵ دقیقه |
| آشفتگی شخصیت و ساختار روایی هامون | روانکاوی و فرهنگ | ۶۰ | مرورِ آثارِ مهرجویی — مقدمهٔ هامون | ~۷ دقیقه |
| ادامهٔ بحث پنهانی خدا | فلسفه متن مقدس | ۱۲ | پنهانی خدا، کمکاری شناختی و امکانهای انسان | ~۵ دقیقه |
| تحدی قرآن و معیار داوری | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۴ دقیقه |
| شباهت ادبی و پرسش از داور / شباهت ادبی و پرسش از داور (۲) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۲۶ دقیقه |
| شباهت ادبی و پرسش از داور (۵) / شباهت ادبی و پرسش از داور (۶) | فلسفه متن مقدس | ۱۳ | زبان قرآن، توحید و مسئله تحدی | ~۲۶ دقیقه |
| مقدمه و مرور جلسه قبل: برهان نظم و برهان وجودی | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۲۰ دقیقه |
| برهان صدیقین و تبیین نسبت خدا با جهان | دفاع عقلانی از دین | ۹ | تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید) | ~۲۲ دقیقه |
| تعریف دین | دفاع عقلانی از دین | ۱۰ | مراد از عرفان و دین چیست؟ | ~۳ دقیقه |
| مقایسه دین و عرفان | دفاع عقلانی از دین | ۱۱ | ارتباط با هستی محض | ~۲ دقیقه |
| ایمان به مثابه تسلیم و تعبد در برابر خداوند | دفاع عقلانی از دین | ۱۶ | دین و مؤلفههای محوری آن | ~۴ دقیقه |
| لزوم پاسخ دادن عرفانی به حکمت مکانیسمهایی که در علم کشف میشود | دفاع عقلانی از دین | ۲۴ | مؤلفههای ترجیح بخش تکاملگرایی بر خلقتگرایی | ~۳ دقیقه |
| توبه: شور و نشاط و رهایی از تعینات، نماز | دفاع عقلانی از دین | ۶۰ | احکام وسواس بیهوده حول شریعت | ~۳۱ دقیقه |
| نسخ (۳) / نسخ (۴) | دفاع عقلانی از دین | ۶۶ | احکام جهاد هابیل و قابیل سلیمان و ملکه سبا نسخ سوره توبه | ~۸ دقیقه |
| شباهتهای بین علم و دین | جدایی علم از دین | ۵ | شباهتهای بین علم و دین | ~۶ دقیقه |
| تفسیر آیه مرج البحرین و پیوند آن با مفهوم حج | فرقان | ۴ | عقبماندگی مسلمانان نزول تدریجی ادامه اعتراضات آیات توحیدی مرج البحرین اختیار | ~۱۲ دقیقه |
| قطعه دوم: بحث اصلی سوره، ایمان و انفاق (۲) | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۱۰ دقیقه |
| ایمان و انفاق | حدید | ۱ | کلیات سوره حدید و قطعه اول، آیات مقدمه، آیات توحیدی | ~۵ دقیقه |
| سؤال دربارهٔ توسل و مرز توحید و شرک | تفسیر سوره حج | ۲۸ | جمعبندی پایانی، نصرت، فتنه، توحید و اعتصام | ~۷۲ دقیقه |
| بحث در مورد نحوه پیادهسازی جلسات | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۳۳ دقیقه |
| کلیات سوره هود | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۳ دقیقه |
| کلیات در مورد سوره: زمان نزول و آیه فاستقم کما أمرت | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۳ دقیقه |
| واژه رشید | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۱۳ دقیقه |
| بخشهای مختلف سوره | تفسیر سوره هود | ۱ | رابطه بین توحید و خودشکوفایی | ~۴ دقیقه |
| تمدن پیشرفتهٔ قوم ثمود، جانشینان عاد | تفسیر سوره هود | ۶ | داستان قوم ثمود، لوط و شعیب | ~۵ دقیقه |
| سیر تاریخی انبیا و اسماء الهی | تفسیر سوره مریم | ۲۳ | نزول فرشتگان و شکیبایی در عبادت | ~۵ دقیقه |
| شرک، استکبار و عدم شکرگزاری | تفسیر سوره نحل | ۶ | شرک، استکبار و عدم شکرگزاری، انسان خصیم مبین، سایه | ~۱۰ دقیقه |
| کلیت بخشهای سوره و ساختار آن | تفسیر سوره نمل | ۱ | حروف مقطعه ابتدای سوره و زینت دادن اعمال | ~۶ دقیقه |
| قطعه سوم از آیه ۷۹ تا ۸۱ | تفسیر سوره نمل | ۴ | بخش دوم سوره | ~۱۱ دقیقه |
| مرور جلسات گذشته و کلیات سوره انبیا | تفسیر سوره نور | ۵ | تفصیل آیه نور، عشق الهی | ~۸ دقیقه |
| ماهیت وحی و پرسشهای پیرامون آن - بررسی تطبیقی مفهوم معاد در قرآن و عهد عتیق | تفسیر سوره نور | ۲۰ | مرور جلسۀ قبل و پرسش و پاسخ | ~۶ دقیقه |
| داستان حضرت آدم (ع) (۴) | تفسیر سوره طه | ۵ | اهمیت داستان سامری | ~۶ دقیقه |
| نکات ادبی در تفسیر آیات سوره یوسف | تفسیر سوره یوسف | ۹ | یوسف، گمراهی قرآن، قضاوت بین نظریات | ~۶ دقیقه |
مثل مگس و قدرناشناسی نسبت به خداوند، رسالت، عبادت و جمعبندی شریعت
در تحلیل توحید، مفسر از تمثیلی قرآنی بهره میبرد که در آن، ناتوانی مطلق بتها در برابر یک مگس، معیاری برای سنجش قدرشناسی انسان در برابر خداوند میشود. او توضیح میدهد که خداوند در این آیات، «مثل مگس» را مطرح میکند تا نشان دهد مشرکان حتی اگر همه دست به دست هم دهند، از آفریدن مگسی عاجزند و بدتر از آن، اگر مگس چیزی از آنها برباید، توان بازپسگیری آن را ندارند. این تصویر، بنیاد توحید را نه در یک استدلال انتزاعی، بلکه در یک تجربه عینی از ضعف و وابستگی ریشهدار میکند. مفسر این ضعف را مستقیماً به مفهوم قدرناشناسی پیوند میزند و میگوید: «با هم جمع شوند. اینها با کسانی که غیر خدا را» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸ — توسل و مرز توحید و شرک، مثل مگس و قدرناشناسی، لطف و رحمت الهی در آیات پایانی) [۱]. در این برداشت، قدرناشناسی نه یک خطای اخلاقی ساده، که نشانهای از یک کوری وجودی است؛ کسی که عظمت و قدرت مطلق را درنیابد، طبیعتاً به موجودات حقیر و ناتوان رو میآورد.
این ناتوانی در شناخت، برای مفسر ریشه در یک وضعیت روانی مشخص دارد: انزجار از خدای یکتا. او با تأکید بر یک عبارت قرآنی، این حالت را چنین شرح میدهد: «انزجار مهم است. چه چیزی؟ بارها در قرآن آمده که اینها از خدای یکتا حالت انزجار به آنها دست میدهد. این آیهای که هر وقت حرف از ماجرای بتپرستی بنیاسرائیل میآید، میگوید» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸ — توسل و مرز توحید و شرک، مثل مگس و قدرناشناسی، لطف و رحمت الهی در آیات پایانی) [۱]. تحلیل او از این آیه، مفهوم «طعم شرک» را پیش میکشد. شرک صرفاً یک باور غلط نیست، بلکه یک عادت ذهنی و روحی است که چشیدن طعم آن، توحید را برای فرد ناگوار میسازد. او این ناگواری را با مثالی ملموس توضیح میدهد: کسی که یک عمر با تصویر پدر، پسر و روحالقدس و روابط پیچیده میان آنها زیسته، مواجهه مستقیم با «خدای احد و واحد نامتناهی» برایش سنگین و ناخوشایند است [۱]. بنابراین، مسئله توحید در این گفتار، پیش از آنکه یک انتخاب فکری باشد، یک چالش وجودی و عاطفی است که فرد باید از حریم امن واسطههای ملموس و محدود به سوی عظمت نامتناهی گام بردارد.
در همین بستر، مفسر رسالت پیامبر را نه صرفاً ابلاغ یک پیام، که یک تراژدی عاطفی عمیق ترسیم میکند. او با اشاره به آیهای از سوره کهف، شدت تأسف پیامبر را به تصویر میکشد: «فَلَعَلَّک بَاخِعٌ نَّفْسَک عَلَیٰ آثَارِهِمْ إِن لَّمْ یؤْمِنُوا بِهَٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفًا» (تفسیر سوره کهف، جلسه ۷ — تطابق داستانها با متنهای میانی) [۴]. نکته کلیدی در تفسیر مفسر این است که مخاطب این تأسف را مسیحیان میداند، نه مشرکان قریش. استدلال او بر این مبناست که مسیحیان به دلیل پیشینه توحیدی و نزدیکی بیشتر به دین جدید، «اولین مشتریهای دین جدید» محسوب میشدند و ایمان نیاوردن آنها ضایعای بزرگتر بود [۴]. این خوانش، رسالت را از یک مأموریت تبلیغی صرف فراتر میبرد و آن را درگیر یک تنش تاریخی میکند: پیامبری که نه از سر تعصب، بلکه از سر یک انتظار معقول و یک امید عمیق، برای ایمان نیاوردن نزدیکترین گروهها جان خود را از غصه میگدازد.
این تراژدی رسالت، مستقیماً به جایگاه عبادت در نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی گره میخورد. مفسر در پایان سوره حج، به یک ضرورت ساختاری در متن نقش سوره نور و بحث قذف به عنوان معیار سنجش احکام و روایات اشاره میکند: سورهای که حول محور مناسک اجتماعی مانند حج و جهاد میچرخد، نمیتواند بدون ذکر عبادات فردیِ بنیادین پایان یابد. او این ضرورت را چنین بیان میکند: «انگار سوره نمیشد تمام شود و این معنای آیه در قرآن و تفاوت آن با معجزه نیاید که فِعقیم و صلاة و عطا زکاتی که مهمتر از حج است» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸ — توسل و مرز توحید و شرک، مثل مگس و قدرناشبررسی مفهوم علم و تمایز آن از شبهعلم و متافیزیکی، لطف و رحمت الهی در آیات پایانی) [۲]. این مشاهده نشان میدهد که در نگاه مفسر، فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن اجتماعی نسبت معجزه با قانون علیت و تجربههای خارقالعاده بدون لنگر فقه، نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی و ضرورت بازنگری در نقد رویکرد فقهی موجود و لزوم تحول در آن فردی و اخلاقی ناقص و حتی خطرناکاند. نماز و زکات، به عنوان «ریشه در روح نسبت نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی با فقه و نقد تلقی رایج از نسبت شریعت و اخلاق و نقد خشونت در احکام فقهی»، وزنه تعادلی هستند که مانع از آن میشوند دینداری به یک پوسته اجتماعی و آیینی تقلیل یابد و از هسته توحیدی خود تهی شود.
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
توضیحاتی در مورد ایه ۹۵
توحید در توضیح آیه ۹۵ از راه نفی واسطهسازی و روشن کردن نسبت انسان با خدا طرح میشود. سخنران وقتی با تعبیرهایی روبهرو میشود که برای بتها یا نیروهای میانی نقشی مستقل میسازند، مرز شرک و توحید را روشن میکند: در توحید، قدرت مستقل و تفویضشدهای کنار خدا وجود ندارد.
این بحث فقط جدل اعتقادی نیست. توحید در گفتار، شیوه دیدن جهان را تغییر میدهد؛ انسان نیروهای مبهم، انرژیهای مستقل یا واسطههای خیالی را منبع اثر نمیداند. همه چیز در نسبت با خدا فهمیده میشود و همین نگاه، زبان دین را از آلودگی شرک پاک میکند [۸] [۹] [۱۰] [۱۸]
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
انحراف مسلمان از اینکه مسیله اصلی دین جدید توحید است – نسخ
در تحلیل مفسر، توحید نه صرفاً یک آموزهٔ انتزاعی، بلکه محور اصلی دین جدید است که انحراف از آن، سرنوشت جامعهٔ مسلمانان را رقم زده است. او با مرور تاریخ صدر اسلام، شکافی عمیق میان دعوت اولیهٔ قرآن و رفتار مسلمانان پس از پیامبر ترسیم میکند. بهزعم او، قرآن در سورهٔ بقره بر توحید و رابطهٔ مستقیم انسان با خدا تأکید داشت، اما این پیام بهتدریج در میان پیروانش رنگ باخت. مفسر این چرخش را چنین توصیف میکند: «همان بلایی که سر بنیاسرائیل آمد سر مسلمانان هم آمد؛ یعنی یک مدت که گذشت، اینها هم همانگونه صد و هشتاد درجه چرخیدند و پیامها را عوض کردند» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۰]. این تشبیه به بنیاسرائیل، انحراف را نه یک خطای تصادفی، بلکه الگویی تکراری در تاریخ ادیان معرفی میکند که در آن، پیروان یک دین، هستهٔ اصلی پیام را به حاشیه میرانند.
این انحراف، بهطور مشخص، خود را در تغییر نگاه به اهل کتاب نشان میدهد. سخنران با اشاره به سدههای نخستین اسلامی، تصریح میکند که تساهل اولیه جای خود را به طرد و حتی تجاوز داد: «کمکم به اینجا رسید که میتوانیم حمله کنیم، سرزمینهای اهل کتاب را بگیریم، آنها را به زور هم شده مسلمان کنیم» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۱]. این سخن، گذار از یک دین توحیدی با افق جهانی به یک ایدئولوژی فاتحانه را روایت میکند. نکتهٔ قابلتوجه در تحلیل او، تمایزی است که میان عملکرد شیعیان و اهل سنت قائل میشود و مقاومت نسبی فقه شیعه در برابر این احکام را یادآور میشود، هرچند این مقاومت را نیز محدود و موقتی میداند.
مفسر برای فهم این انحراف، دو مسیر تبیینی پیش پای مخاطب میگذارد: یکی نظریهٔ نسخ آیات، و دیگری پذیرش تحریف عملی پیام. او نظریهٔ نسخ را بهشدت به چالش میکشد و آن را بهانهای برای توجیه رفتارهای متأخر میداند. استدلال او بر شواهد تاریخی تکیه دارد: «شد، خیلی هم نیروی نظامی پرقدرتی بودند ولی لشکرکشیای انجام ندادند. ولی به محض اینکه پیامبر از دنیا رفت، کمکم آن لشکرکشیها شروع شد. انگار کمکم یک چیزهایی نسخ شد» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۲]. عبارت «انگار کمکم یک چیزهایی نسخ شد» طعنهای سنگین به نسخشناسی رسمی است؛ گویی نسخ، نه یک فرایند الهیاتی، که نامی است برای انحراف تدریجی از روح توحیدی قرآن. این تحلیل، مخاطب را در برابر یک انتخاب تاریخی-اعتقادی قرار میدهد: یا بپذیرد که خداوند پیام خود را نسخ کرده، یا قبول کند که جامعهٔ مسلمانان از آن پیام منحرف شده است.
در بستر این انحراف، مفسر توحید را نه فقط یک باور، که یک مدل فکری برای فهم هستی معرفی میکند که رقیب جدیای ندارد. او در جای دیگری از گفتارها، با نگاهی فلسفی، از برتری مدل توحیدی در برابر تبیینهای خداناباورانه دفاع میکند. برای نمونه، او دیدگاه برتراند راسل را نقل میکند که گفته بود: «من ترجیح میدهم تصوّر کنم که هستی بدون هیچ دلیلی در یک لحظه آغاز شده است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۹ — تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید)) [۲۳]. از نگاه مفسر، این حرف در مقابل سنت هزارسالهٔ فلسفی که هستی را نیازمند واجبالوجود میداند، نه یک نظریه، که اعلام بینیازی از توجیه است. او این رویکرد را به شوخیای تلخ تشبیه میکند: «مثل اینکه ادعا کنم نظریهای دارم که رعد و برق را توجیه میکند و بپرسند نظریهات چیست؟ و بگویم همینطوری و بدون دلیل» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۹ — تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید)) [۲۵]. این مقایسه نشان میدهد که از منظر او، توحید تنها گزینهٔ عقلانی برای گریز از پوچی تبیینی است.
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
قسمت توحید و معاد در داستان حضرت ابراهیم
در تحلیل مفسر، داستان حضرت ابراهیم در سوره شعراء جایگاهی متفاوت با دیگر روایتهای قرآنی دارد؛ زیرا در این سوره است که بخش اصلی «توحید و معاد» به شکلی متمرکز بیان میشود. مفسر با مقایسهای صریح میان داستان حضرت موسی (ع) و ابراهیم، این تمایز را روشن میکند و میگوید در ماجرای موسی «چیزی از توحید به معنای واقعی کلمه نشنیدید و ذکری هم از آخرت به آن شکل نشد»، اما در ادامه تأکید میکند که «داستان ابراهیم در عین حالی که در ادامه آن داستان یک قدم عقبتر نشان میدهد که آدمها چگونه حرف میزدند ولی یک چیزی که در این سوره دارد این است که توحید و معاد در این بخش بیان میشود» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۲۸]. این مقایسه نشان میدهد که از نگاه او، توحید صرفاً یک مفهوم انتزاعی یا یک ادعای کلامی نیست، بلکه کیفیتی است که در شیوهٔ سخن گفتن و نحوهٔ حضور شخص در برابر خداوند تجلی مییابد و داستان ابراهیم بزنگاه این تجلی است.
همین نگاه به انسان میگوید که چرا مفسر حضرت ابراهیم (ع) را «قهرمان توحید» میخواند و بلافاصله به تکرار قرآنی «و ما کان من المشرکین» ارجاع میدهد. او این وصف قرآنی را نه یک برچسب ساده، که نشانهای از یک زیستِ یکپارچه میبیند: «از اول موحد بود و خیلی هم موحد بود این خیلی موحد بودن به نظر من در این کلام منعکس است» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۲۹]. تأکید بر «در این کلام منعکس است» نقطهٔ عزیمت اصلی تحلیل او را فاش میکند: توحید ابراهیم نه در یک سلسله باورهای ذهنی، بلکه در بافت و بافتار سخنش، در نحوهٔ خطابها، درخواستها و حتی دشمنیهایش با بتها قابل ردیابی است. به همین دلیل، مفسر از مفهوم «عشق» و «جنون الهی» برای توصیف رابطهٔ ابراهیم با خدا استفاده میکند تا نشان دهد این توحید از جنس یک محاسبهٔ عقلانی خشک نیست.
برای درک بهتر این «جنون الهی»، مفسر به صحنهٔ بتشکنی و اعلام دشمنی حضرت ابراهیم (ع) اشاره میکند و نقل میکند که او در مورد بتها گفت: «فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِی إِلا رَبَّ الْعَالَمِینَ» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۳۰]. در این خوانش، دشمنی با بتها صرفاً یک عمل فیزیکی یا یک واکنش اجتماعی نیست، بلکه تجلی مستقیم همان عشق بیواسطه به خداست. او توضیح میدهد که «اسم کسی در مقابل خدا برده شود، کسی توجهی به غیر از خدا کند حضرت ابراهیم عکسالعمل نشان میدهد». این «عکسالعمل» در منطق تحلیل او، مرز میان توحید واقعی و شرک را نه در حوزهٔ نظر، که در میدان حس و واکنش عاطفی ترسیم میکند. ابراهیم کسی است که حضور غیرخدا را تاب نمیآورد و این عدم تابآوری، خودْ گویاترین شاهد بر توحید اوست.
شاید عمیقترین لایهٔ تحلیل مفسر، وارسی سبک زندگی و نحوهٔ سخن گفتن روزمرهٔ حضرت ابراهیم (ع) با خداست. او با دقت در آیات، به این نتیجه میرسد که ابراهیم چنان با خدا حرف میزند که «انگار هیچ واسطهای وجود ندارد». مفسر برای ملموس کردن این بیواسطگی، به مصداقهای بسیار ساده و انضمامی اشاره میکند: «همانی که به من غذا میدهد و من را خلق کرده است وقتی مریض میشوم من را شفا میدهد، هر اتفاقی که برای او میافتد رب العالمین این کارها را برای او میکند» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۳۰]. سپس با یک تصویرسازی جسورانه، این ایده را بسط میدهد که اگر کسی از بیرون این کلام را بشنود، «فکر میکند خدا به او غذا میدهد مثل اینکه هر روز برای او غذا درست میکند و سر سفره میگذارد». این تصویر، توحید را از سطح اعتقاد به سطح ادراک حسی و تجربهٔ زیسته میآورد؛ توحید یعنی جهان را چنان دیدن که گویی همه چیز بیواسطه از خدا میرسد.
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
قطعه دوم: بحث اصلی سوره، ایمان و انفاق (۳) / قطعه دوم: بحث اصلی سوره، ایمان و ا…
در تحلیل مفسر از سوره حدید، توحید نه بهعنوان یک اصل انتزاعی، بلکه در پیوندی تنگاتنگ با پرسش از ایمان و انفاق طرح میشود. او در مواجهه با آیات قطعه دوم، از ساختاری دوگانه پرده برمیدارد که در آن، نخست مؤمنان با لحنی عتابآمیز به خاطر نیاوردن ایمان مخاطب قرار میگیرند و سپس، بیدرنگ، به خاطر انفاق نکردن. مفسر این چینش را تصادفی نمیداند و با اشاره به آیه «وَمَا لَکُمْ لا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّکُمْ وَقَدْ أَخَذَ مِیثَاقَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» (حدید، جلسه ۱ — کلیات سوره حدید، آیات توحیدی و بحث ایمان و انفاق) [۳۶]، توضیح میدهد که ایمان در این منطق، پاسخی است به یک دعوت دوگانه: یک میثاق درونی و فطری که در نهاد انسان نهاده شده، و یک دعوت بیرونی که از سوی پیامبر صورت میگیرد. این همآوایی دعوت درون و بیرون، حجت را بر مخاطب تمام میکند و زمینه را برای پرسش بعدی، یعنی چرایی انفاق، فراهم میسازد.
حرکت از ایمان به انفاق در این گفتار، حرکتی از یک وضعیت درونی به یک کنش بیرونی نیست، بلکه مفسر انفاق را بسط همان منطق ایمان میداند. او در تفسیر فراز «وَمَا لَکُمْ أَلا تُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ» (حدید، جلسه ۱) [۳۸]، استدلال میکند که چرا با وجود آگاهی از اینکه «میراث آسمانها و زمین متعلق به خداوند است»، انسانها از گذاشتن زندگی خود در مسیر خداوند دریغ میورزند. نکته کلیدی در تحلیل او، گسترش مفهومی «انفاق» است. او تصریح میکند که «انفاق در فی سبیل الله با پسوندی که مربوط به استخلاف میشد خیلی کلیتر از این است که اموال خودتان را در راه خداوند بدهید. چرا زندگی خودتان را در راه خداوند نمیگذارید، همان کاری را بکنید که خداوند میخواهد» [۳۸]. در این برداشت، انفاق نه یک عمل مالی محدود، که معادل با جهتدهی کلیت زندگی بر مدار خواست الهی است و این، خود، تجلی عملی همان ایمانی است که در آیات پیشین مطالبه شده بود.
این شیوه از پیوند زدن ایمان و عمل، ریشه در نگاه مفسر به جایگاه «آیات توحیدی» در ساختار سورهها دارد. او در تحلیل سوره فرقان، میان دو کارکرد برای این آیات تمایز قائل میشود: گاهی صرفاً برای خروج از «فضای کفر» و شنیدن «حرفهای حق» میآیند و گاهی «به مناسبت حرفهایی که در سوره زده میشود به یک چیزهایی اشاره میشود» (فرقان، جلسه ۴ — آیات توحیدی) [۳۹]. از نظر او، آیات توحیدی در سوره حدید از نوع دوم هستند؛ یعنی اشاره به پدیدههای طبیعی بهعنوان آیات الهی، با محتوای اصلی سوره که فراخوان به ایمان و انفاق است، مناسبت دارد. این بدان معناست که مشاهده نظام خلقت، خود استدلالی برای همان تسلیم و انفاقی است که در قطعه دوم طلب میشود.
مفسر این نگاه زمینهمند به آیات توحیدی را به یک قاعده کلی در فهم قرآن تعمیم میدهد. او در تفسیر سوره حج، با تأکیدی ویژه اعلام میکند که «مستقل از همه موضوعاتی که در قرآن مطرح میشود، احکام و حج و هر چیزی که گفته میشود، خود این آیات مرکزیت دارند» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸ — لطف، خبر، غنا و رحمت) [۴۲]. این «مرکزیت» به معنای اولویتبخشی به آیات حاوی اسماء و صفات الهی است، تا جایی که او تصریح میکند نمیتوان از این صفات «بیتفاوت عبور» کرد [۴۲]. این گزاره، چارچوبی برای فهم توحید در کل قرآن به دست میدهد: توحید نه مقدمهای برای ورود به احکام، بلکه هسته و مرکز ثقلی است که همه اجزای دیگر سوره، از جمله فراخوانهای عملی به انفاق، باید در نسبت با آن فهمیده شوند.
در همین راستا، مفسر میان شناخت حق در نظام تکوین و شناخت خداوند پیوندی وجودی برقرار میکند. او با اشاره به آیاتی که بر ماندگاری حق و نابودی باطل دلالت دارند، توضیح میدهد که «آن چیزی که شما در عالم به عنوان حق میشناسید، خداست. یک جور آشنا شدن با حق، آشنا شدن با خداست» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸) [۴۴]. این بیان، مرز میان ایمان نظری و ادراک عملی از حقیقت را کمرنگ میکند. بر این اساس، انسانی که زندگی خود را در مسیر حق قرار میدهد، حتی اگر مفهوم «خدا» در دستگاه ذهنی او حضور نداشته باشد، به تعبیر مفسر «نزدیک بودن هستیشان به حقیقت، یک جور نزدیک بودن به خداست» [۴۴]. این دیدگاه، توحید را از یک آموزه الهیاتی صرف به یک قانون هستیشناختی تبدیل میکند که در بطن عالم جاری است.
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
امر و نهیها، توحید و شرک
مفسر در این گفتارها توحید را نه بهعنوان یک مفهوم انتزاعی، بلکه در بستر تنش میان رفتارهای دینی جوامع مختلف و مرزهای عملی شرک طرح میکند. او برای روشنکردن این مرز، تجربهٔ سفر خود به عربستان را بهکار میگیرد و با وجود تصریح بر عدم همدلی با وهابیت، آن را آینهای برای نگاه ایرانیان قرار میدهد: «من همدلی با آن چیزی که ما به آن میگوییم وهابیت ندارم، ولی عمداً این کار را میکنم که مقابل ایرانیها آنها را قرار دهم» (تفسیر سوره حج، جلسهٔ ۱۹ — نقد رفتار دینی ایرانیها، محبت و مسیحیت، و بازگشت به تفسیر سوره حج) [۴۶]. این تقابل عمدی نشان میدهد که دغدغهٔ اصلی او سنجش یک الگوی دینداری نیست، بلکه فهم این نکته است که چرا وسواس بر سر شرک، که انتظار میرود محور تذکرات عالمان دین باشد، در فضای دینداری ایرانی به حاشیه رفته است.
او با اشاره به فضای منبرهای عربستان، تصویری از دینداریای میسازد که در آن تمام همّت بر دفع شرک متمرکز است، هرچند این تمرکز را با نقدی ضمنی بر سبکِ «وحشتناک» و پرتکرار آن درسها همراه میکند [۴۷]. این توصیفِ دووجهی — تأکید بر محوریت شرک از یک سو، و نقد شیوهٔ طرح آن از سوی دیگر — نشان میدهد که مفسر بهدنبال نسخهبرداری از آن الگو نیست. بلکه میخواهد این پرسش را پیش بکشد که اگر قرار است توحید دغدغهٔ اصلی باشد، چرا در عمل، تذکرات دینی در ایران معطوف به مسائل دیگری است و «بیشترین وسواس آدمهایی که متدین هستند» بر سر شرک نیست [۴۶]. این شکاف میان انتظار نظری و واقعیت عملی، نقطهٔ عزیمت تحلیل او در این جنبه است.
در ادامه، مفسر بحث را به سطحی انتزاعیتر میبرد و تلاش میکند مرز توحید و شرک را در مسئلهٔ توسل و شفاعت تبیین کند. او با پذیرش وجود یک «سلسله علّالی» در جهان، استفاده از اسباب را ناقض توحید نمیداند و تصریح میکند که درخواست از دیگری برای دعا کردن، تا زمانی که استقلال از خدا در آن مفروض نباشد، شرک نیست: «که از خدا یک چیزی را بخواهید. من اگر از خود شما بخواهم AWS فرانی منو مثلا مورد وفران الهی قرار بده، مشرکم، ولی از شما بخواهم» (تفسیر سوره حج، جلسهٔ ۲۸ — توسل و مرز توحید و شرک، مثل مگس و قدرناشناسی، لطف و رحمت الهی در آیات پایانی) [۵۱]. این تمایزگذاری دقیق، توحید را از یک باور ذهنی صرف به یک منطق عملی در مناسبات انسانی تبدیل میکند؛ جایی که نیت و جهتِ درخواست، مرز میان ایمان و شرک را تعیین میکند.
همین منطق در بحث شریعت نیز بسط مییابد. مفسر شریعت را نه مجموعهای از احکام منفصل، بلکه «راهی» معرفی میکند که انسان را به تلاش و مجاهدت در راه خدا فرامیخواند [۴۹]. تأکید او بر احکامی مانند حج، جهاد و هجرت که «همراه با زحمتهایی برای انسان است»، نشان میدهد که توحید در این نگاه، در بزنگاهِ عمل و هزینهدادن شخصی معنا مییابد، نه در خلوت باور. این پیوند میان توحید و عملِ پرزحمت، پاسخی ضمنی به همان شکاف اولیه است: شاید وسواس بر سر شرک در جامعهای کمرنگ میشود که دینداری را بیشتر در قالب مناسکی بیزحمت و کماصطکاک فهمیده است.
مفسر سپس این بحث را به سطح کلانتری از مواجههٔ تمدنی میکشاند و خطر «تبعیت از اهل کتاب» را نه به معنای تغییر دین، بلکه به معنای تقلید از روشها و دستگاههای فکری آنان تحلیل میکند. او هشدار میدهد که مواجهه با فقه متورم یهودیان یا مباحث کلامی مسیحیان میتواند به هوسِ پیچیدهسازیِ فقه و کلام اسلامی بینجامد: «کمکم هوس میکنند که ما هم فقهمان باید همانطور پیچیده شود، باید مثل آنها اصول فقه داشته باشیم» (تفسیر سوره آلعمران، جلسهٔ ۴ — توحید و شرک و نیمهٔ دوم سوره آلعمران) [۵۷]. در اینجا، شرک از حوزهٔ باورهای فردی فراتر رفته و به سطح «تبعیت» از نظامهای فکریِ رقیب میرسد؛ تبعیتی که میتواند مسیر دینداری را بدون آنکه نام شرک بر آن نهاده شود، از توحید اصیل منحرف کند.
این نگاه به شرکِ پنهان در تبعیتهای فکری، با تأمل سخنران دربارهٔ علوم انسانی اسلامی پیوند میخورد. او با اذعان به اینکه نمیتواند بهسادگی حکم کند که «روانکاوی فروید بیشتر با مبانی و غایات اسلامی جور است یا یونگ»، راه را برای نوعی سنجش باز میکند که در آن جهانبینی دینی میتواند معیاری برای ارزیابی مکاتب فکری باشد، بدون آنکه لزوماً به تولید «علم اسلامی» بینجامد [۵۴]. این احتیاط در برابر شتابزدگی نظری، خود امتداد همان منطق توحیدی است: همانطور که در توسل باید مرز استقلال از خدا رعایت شود، در مواجهه با علوم نیز باید مرز میان وامگیری و تبعیت را شناخت.
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
عقاید نامعقولی که در «سنت» هست و در «کتاب» نیست: ساخت…
در این گفتارها، توحید نه بهعنوان یک مفهوم انتزاعی یا یک سلسلهمراتب عرفانی، بلکه بهعنوان یک اصل ساده و مشترک میان ادیان ابراهیمی تعریف میشود. مفسر با صراحت این اصل را صورتبندی میکند: «آنجا درباره ارتداد صحبت میشود، در قسمت دوم مشکلاتی استاد: ببینید! یک خدا هست، خدای ادیان ابراهیمی، که مالک و رب جهان و مالکالملک است» (تفسیر سوره آلعمران - آل عمران، جلسه ۲ — انتظارات انسان از وقایع امت جدید (اسلام)) [۶۰]. این نقطهٔ آغاز، توحید را از انحصار یک فرقه یا مذهب خاص بیرون میکشد و آن را بر محور مالکیت مطلق خداوند بنا مینهد. در این نگاه، توحید یک زندگی موحدانه است که در آن تمام اعمال انسان، از صبح تا شب، جهتگیری خدایی پیدا میکند و این تجربهای است که بهطور بنیادین با یهودیان و مسیحیان مشترک است.
با این حال، مشکل اصلی از نگاه مفسر در همین نقطه پدیدار میشود: الحاق باورهایی به این هستهٔ ساده که آن را از مسیر اصلی منحرف میکند. او با لحنی انتقادی به باورهایی اشاره میکند که شرطِ پذیرش توحید را به اموری بیرون از آن گره میزنند: «مثلا توحید بدون ولایت امامهای ۱۲گانه راست در نمیآید، حضرت ابراهیم (ع) هم مثلاً امامان را میشناخت! از این حرفها میزنند دیگر! » (تفسیر سوره آلعمران - آل عمران، جلسه ۲ — انتظارات انسان از وقایع امت جدید (اسلام)) [۶۱]. این جنس از ادعاها، از نظر او، نه در کتاب ریشه دارد و نه با منطق توحید سازگار است. او این الحاقات را «عجیب و غریب» میخواند و معتقد است مدعیانشان برای اثبات آنها باید «زور بزنند» [۶۱]. این تصویر از «زور زدن» برای افزودن به دین، نشان میدهد که مفسر این باورهای اضافی را نه یک بسط طبیعی، بلکه یک تحمیل نامتجانس بر پیکرهٔ توحید میبیند.
این انحراف، در تحلیل مفسر، ریشه در یک بیماری قلبی و معرفتی دارد که قرآن با تعبیر «اَلَّذینَ فی قُلوبِهِم زَیغُ» از آن یاد میکند. او این تشخیص را مستقیماً به بحث توحید پیوند میزند و میگوید: «ببینید همه اینها کار همان «اَلَّذینَ فی قُلوبِهِم زَیغُ» است. جدی میگویم. اینجا مفسر میان یک انحراف درونی (زیغ قلب) و یک انحراف بیرونی (طبقهبندیسازی از توحید) رابطهٔ علّی برقرار میکند. او طبقهبندیهایی نظیر «توحید افعالی و عملی» را که به عرفا نسبت داده میشود، ساختهٔ همین ذهنیت منحرف میداند و با قاطعیت اعلام میکند که در قرآن چنین تقسیمبندیای وجود ندارد و آنچه برای خواص گفته میشود، دقیقاً همان چیزی است که برای همه خواسته شده است [۶۲].
در ادامه، مفسر مرز میان توحید و شرک را نه یک طیف، بلکه یک خط قاطع و بدون منطقهٔ خاکستری ترسیم میکند. او در پاسخ به پرسشی که تلویحاً نوعی توحید را برای مشرکان قائل میشود، با شدت واکنش نشان میدهد: «ببخشید این چه حرفی است که میزنید؟ این توحیدی است؟ توحید یعنی اینکه واسطه وجود ندارد دیگر. شرک یعنی واسطه وجود دارد، توحید یعنی واسطه وجود ندارد» (تفسیر سوره آلعمران - آل عمران، جلسه ۳ — تمثیلهای سهگانه، معجزه و پرسش و پاسخ درباره ایمان) [۶۴]. این پاسخ، هستهٔ تعریف او از شرک را آشکار میکند: هرگونه واسطهگری میان انسان و خدا. او این اصل را چنان بنیادین میداند که هر سخنی بر خلاف آن را «۱۸۰ درجه آن طرفی» میخواند [۶۵]. از این منظر، تفاوتی نمیکند که واسطه یک بت سنگی باشد یا یک امام؛ هر دو مصداق شرکاند، زیرا در هر دو حال، فرد برای خود یک «ربّ اختصاصی» تراشیده است [۶۶].
فهرستِ گفتارهای این بخش در «ارجاعهای همنشین» بالای صفحه آمده است.
تحلیل کلان یکپارچه
در تحلیل مفسر، توحید نه یک آموزهٔ حاشیهای در میان انبوهی از احکام، بلکه تپش مرکزی دین و معیاری برای سنجش سلامت کل پیکرهٔ دینداری است. او در میانهٔ تفسیر سورهٔ حج، با لحنی که از یک کشف ساختاری حکایت دارد، اعلام میکند که «مستقل از همه موضوعاتی که در قرآن مطرح میشود، احکام و حج و هر چیزی که گفته میشود، خود این آیات مرکزیت دارند» (تفسیر سوره حج، جلسه ۲۸ — لطف، خبر، غنا و رحمت) [۴۲]. منظور او از «این آیات»، آیات حاوی اسماء و صفات الهی است؛ همانها که به باور او نمیتوان از کنارشان «بیتفاوت عبور» کرد [۴۲]. این گزاره، یک اصل روششناختی برای خوانش قرآن به دست میدهد: هر بحثی در قرآن، از حج و جهاد گرفته تا انفاق و اخلاق، تنها در پرتو این هستهٔ توحیدی معنای نهایی خود را پیدا میکند. اگر این مرکزیت از دست برود، دین به مجموعهای از مناسک پراکنده و بیروح تبدیل میشود.
این نگرانی از دسترفتن مرکز، در تحلیل تاریخی مفسر از انحراف مسلمانان به اوج خود میرسد. او با نگاهی تلخ، سرنوشت امت اسلام را در ادامهٔ مسیر بنیاسرائیل ترسیم میکند و میگوید: «همان بلایی که سر بنیاسرائیل آمد سر مسلمانان هم آمد؛ یعنی یک مدت که گذشت، اینها هم همانگونه صد و هشتاد درجه چرخیدند و پیامها را عوض کردند» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۰]. این چرخش صدوهشتاد درجهای، در روایت او، خود را در گذار از یک دینداری توحیدی و بردبار به یک ایدئولوژی فاتحانه نشان داد. او با اشاره به سدههای نخستین، تصریح میکند که تساهل اولیه جای خود را به تجاوز داد: «کمکم به اینجا رسید که میتوانیم حمله کنیم، سرزمینهای اهل کتاب را بگیریم، آنها را به زور هم شده مسلمان کنیم» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۱]. در این تصویر، توحید نه فقط در باور، که در عمل نیز به حاشیه رانده شد و دین به ابزاری برای کشورگشایی بدل گشت.
مفسر برای تبیین این انحراف، دو راه پیش پای مخاطب میگذارد و با طعنهای سنگین، نظریهٔ نسخ را به چالش میکشد. او با تکیه بر شواهد تاریخی، این پرسش را مطرح میکند که چرا در زمان پیامبر، با وجود قدرت نظامی، «لشکرکشیای انجام ندادند. ولی به محض اینکه پیامبر از دنیا رفت، کمکم آن لشکرکشیها شروع شد. انگار کمکم یک چیزهایی نسخ شد» (تفسیر سوره بقره، جلسهٔ ۶ — انحراف مسلمان از اینکه مسئله اصلی دین جدید توحید است – نسخ) [۲۲]. عبارت «انگار کمکم یک چیزهایی نسخ شد» یک استعارهٔ گزنده است؛ گویی نسخ، نه یک فرایند الهی، که نامی محترمانه برای انحراف تدریجی از روح توحیدی قرآن است. این تحلیل، مخاطب را در برابر یک دوگانهٔ سخت قرار میدهد: یا باید بپذیرد که خداوند پیام خود را نسخ کرده، یا قبول کند که جامعهٔ مسلمانان از آن پیام منحرف شده است. مفسر با این تقابل، عملاً راه دوم را بهعنوان گزینهٔ معقولتر معرفی میکند.
در برابر این انحراف تاریخی، مفسر از توحید بهعنوان یک مدل فکری برای فهم هستی دفاع میکند که رقیب جدیای ندارد. او در بحثی فلسفی، دیدگاه برتراند راسل را نقل میکند که گفته بود: «من ترجیح میدهم تصوّر کنم که هستی بدون هیچ دلیلی در یک لحظه آغاز شده است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۹ — تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید)) [۲۳]. از نگاه مفسر، این حرف در مقابل سنت هزارسالهٔ فلسفی که هستی را نیازمند واجبالوجود میداند، نه یک نظریه، که اعلام بینیازی از توجیه است. او این رویکرد را به طنزی تلخ تشبیه میکند: «مثل اینکه ادعا کنم نظریهای دارم که رعد و برق را توجیه میکند و بپرسند نظریهات چیست؟ و بگویم همینطوری و بدون دلیل» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۹ — تبعات عملی التزام به خدای فلسفی (توحید)) [۲۵]. این مقایسه نشان میدهد که از منظر او، توحید تنها گزینهٔ عقلانی برای گریز از پوچی تبیینی است و عدول از آن، به معنای پذیرش بیمعنایی بنیادین هستی است.
اما توحید در این گفتارها، صرفاً یک دستگاه فلسفی یا یک موضع تاریخی نیست؛ بلکه در اوج خود، در داستان حضرت ابراهیم، به یک تجربهٔ زیسته و یک شور وجودی تبدیل میشود. مفسر با مقایسهٔ داستان حضرت موسی (ع) و ابراهیم در سورهٔ شعراء، این تمایز را روشن میکند که در ماجرای موسی «چیزی از توحید به معنای واقعی کلمه نشنیدید و ذکری هم از آخرت به آن شکل نشد»، اما در ادامه تأکید میکند که «داستان ابراهیم در عین حالی که در ادامه آن داستان یک قدم عقبتر نشان میدهد که آدمها چگونه حرف میزدند ولی یک چیزی که در این سوره دارد این است که توحید و معاد در این بخش بیان میشود» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۲۸]. این مقایسه نشان میدهد که توحید، در نگاه او، نه فقط یک ادعای کلامی، که کیفیتی است که در شیوهٔ سخن گفتن و نحوهٔ حضور شخص در برابر خداوند تجلی مییابد.
همین نگاه است که مفسر را به وصف حضرت ابراهیم (ع) بهعنوان «قهرمان توحید» و تکیه بر تکرار قرآنی «و ما کان من المشرکین» میکشاند. او این وصف را نه یک برچسب، که نشانهای از یک زیستِ یکپارچه میبیند: «از اول موحد بود و خیلی هم موحد بود این خیلی موحد بودن به نظر من در این کلام منعکس است» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۲۹]. تأکید بر «در این کلام منعکس است» نقطهٔ عزیمت اصلی تحلیل او را فاش میکند: توحید ابراهیم نه در یک سلسله باورهای ذهنی، بلکه در بافت و بافتار سخنش، در نحوهٔ خطابها، درخواستها و حتی دشمنیهایش با بتها قابل ردیابی است. به همین دلیل، مفسر از مفهوم «عشق» و «جنون الهی» برای توصیف رابطهٔ ابراهیم با خدا استفاده میکند تا نشان دهد این توحید از جنس یک محاسبهٔ عقلانی خشک نیست.
این «جنون الهی» در صحنهٔ بتشکنی و اعلام دشمنی حضرت ابراهیم (ع) به اوج میرسد. مفسر نقل میکند که او در مورد بتها گفت: «فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِی إِلا رَبَّ الْعَالَمِینَ» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۳۰]. در این خوانش، دشمنی با بتها صرفاً یک عمل فیزیکی یا یک واکنش اجتماعی نیست، بلکه تجلی مستقیم همان عشق بیواسطه به خداست. او توضیح میدهد که «اسم کسی در مقابل خدا برده شود، کسی توجهی به غیر از خدا کند حضرت ابراهیم عکسالعمل نشان میدهد». این «عکسالعمل» در منطق تحلیل او، مرز میان توحید واقعی و شرک را نه در حوزهٔ نظر، که در میدان حس و واکنش عاطفی ترسیم میکند. ابراهیم کسی است که حضور غیرخدا را تاب نمیآورد و این عدم تابآوری، خودْ گویاترین شاهد بر توحید اوست.
شاید عمیقترین لایهٔ تحلیل مفسر از ابراهیم، وارسی سبک زندگی و نحوهٔ سخن گفتن روزمرهٔ او با خداست. او با دقت در آیات، به این نتیجه میرسد که ابراهیم چنان با خدا حرف میزند که «انگار هیچ واسطهای وجود ندارد». مفسر برای ملموس کردن این بیواسطگی، به مصداقهای بسیار ساده و انضمامی اشاره میکند: «همانی که به من غذا میدهد و من را خلق کرده است وقتی مریض میشوم من را شفا میدهد، هر اتفاقی که برای او میافتد رب العالمین این کارها را برای او میکند» (شعراء، جلسه ۲ — معنی کلمه عزیز، داستان حضرت ابراهیم) [۳۰]. سپس با یک تصویرسازی جسورانه، این ایده را بسط میدهد که اگر کسی از بیرون این کلام را بشنود، «فکر میکند خدا به او غذا میدهد مثل اینکه هر روز برای او غذا درست میکند و سر سفره میگذارد». این تصویر، توحید را از سطح اعتقاد به سطح ادراک حسی و تجربهٔ زیسته میآورد؛ توحید یعنی جهان را چنان دیدن که گویی همه چیز بیواسطه از خدا میرسد.
در نقطهٔ مقابل این توحید ناب، مفسر تصویری از شرک بهعنوان یک بیماری قلبی و معرفتی ترسیم میکند. او با ارجاع به تعبیر قرآنی «اَلَّذینَ فی قُلوبِهِم زَیغُ»، ریشهٔ انحرافات اعتقادی را نه در کمبود اطلاعات، که در یک کجی درونی جستجو میکند و میگوید: «ببینید همه اینها کار همان «اَلَّذینَ فی قُلوبِهِم زَیغُ» است. جدی میگویم» (تفسیر سوره آلعمران - آل عمران، جلسه ۲ — انتظارات انسان از وقایع امت جدید (اسلام)) [۶۲]. این «زیغ»، در تحلیل او، خود را در ساختن طبقهبندیهای پیچیده و غیرقرآنی از توحید نشان میدهد؛ مانند «توحید افعالی و عملی» که به عرفا نسبت داده میشود. او با قاطعیت اعلام میکند که در قرآن چنین تقسیمبندیای وجود ندارد و آنچه برای خواص گفته میشود، دقیقاً همان چیزی است که برای همه خواسته شده است [۶۲]. این نگاه، هرگونه نظامسازی پیچیده بر فراز متن سادهٔ قرآن را نه یک تعمیق، که یک تحریف میداند.
این وسواس بر سر سادگی و بیواسطگی توحید، در بحث مفسر دربارهٔ مرز شرک به اوج صراحت میرسد. او در پاسخ به پرسشی که تلویحاً نوعی توحید را برای مشرکان قائل میشود، با شدت واکنش نشان میدهد: «ببخشید این چه حرفی است که میزنید؟ این توحیدی است؟ توحید یعنی اینکه واسطه وجود ندارد دیگر. شرک یعنی واسطه وجود دارد، توحید یعنی واسطه وجود ندارد» (تفسیر سوره آلعمران - آل عمران، جلسه ۳ — تمثیلهای سهگانه، معجزه و پرسش و پاسخ درباره ایمان) [۶۴]. این پاسخ، هستهٔ تعریف او از شرک را آشکار میکند: هرگونه واسطهگری میان انسان و خدا. او این اصل را چنان بنیادین میداند که هر سخنی بر خلاف آن را «۱۸۰ درجه آن طرفی» میخواند [۶۵]. از این منظر، تفاوتی نمیکند که واسطه یک بت سنگی باشد یا یک امام؛ هر دو مصداق شرکاند، زیرا در هر دو حال، فرد برای خود یک «ربّ اختصاصی» تراشیده است [۶۶].
با این حال، مفسر در بحث توسل و شفاعت، مرز دقیقتری ترسیم میکند تا توحید را از یک انتزاعِ دستنیافتنی به یک منطق عملی تبدیل کند. او با پذیرش وجود یک «سلسله علّالی» در جهان، استفاده از اسباب را ناقض توحید نمیداند و تصریح میکند که درخواست از دیگری برای دعا کردن، تا زمانی که استقلال از خدا در آن مفروض نباشد، شرک نیست: «که از خدا یک چیزی را بخواهید. من اگر از خود شما بخواهم AWS فرانی منو مثلا مورد وفران الهی قرار بده، مشرکم، ولی از شما بخواهم» (تفسیر سوره حج، جلسهٔ ۲۸ — توسل و مرز توحید و شرک، مثل مگس و قدرناشناسی، لطف و رحمت الهی در آیات پایانی) [۵۱]. این تمایزگذاری دقیق، توحید را از یک باور ذهنی صرف به یک منطق عملی در مناسبات انسانی تبدیل میکند؛ جایی که نیت و جهتِ درخواست، مرز میان ایمان و شرک را تعیین میکند. این منطق، در ادامه، به حوزهٔ شریعت نیز بسط مییابد، آنجا که مفسر شریعت را «راهی» معرفی میکند که انسان را به تلاش و مجاهدت در راه خدا فرامیخواند [۴۹]. تأکید او بر احکامی مانند حج، جهاد و هجرت که «همراه با زحمتهایی برای انسان است»، نشان میدهد که توحید در این نگاه، در بزنگاهِ عمل و هزینهدادن شخصی معنا مییابد، نه در خلوت باور.