نور

نوردربارهٔ این مفهوم

نور در فیزیک تابشِ الکترومغناطیسیِ قابلِ ادراک یا به‌معنایِ عام‌تر انرژیِ تابشی است؛ در زبانِ دین و فلسفه اما به هدایت، معرفت، و حضورِ الهی نیز اطلاق می‌شود. در قرآن، نور هم در معنایِ محسوس و هم در استعاره‌های هدایت و ایمان به کار رفته و سوره‌ای به همین نام وجود دارد. آیهٔ مشهورِ نور—که در سنت با تمثیلِ مشکاة خوانده می‌شود—الهام‌بخشِ تفاسیرِ فلسفی، عرفانی، و کلامیِ بسیاری بوده است.

در حکمتِ اشراقِ سهروردی، نور مفهومِ محوریِ هستی‌شناسی است: مراتبِ نور و ظلمت ساختارِ واقعیت را توضیح می‌دهند و خداوند نورِ الانوار است. در عرفان، نورِ قلب، کشف، و تجلی واژگانِ رایجی برای تجربهٔ معرفت‌اند. در کلام و تفسیر، تمایز میانِ نورِ حسی، نورِ عقل، و نورِ هدایتِ الهی برای جلوگیری از خلطِ معنا پی گرفته شده است. سنت‌های یهودی–مسیحی نیز از نورِ آفرینش و نورِ جهان در الهیاتِ خود بهره برده‌اند.

علمِ جدید نور را موج–ذره و فوتون توصیف می‌کند؛ این توصیف با استعاره‌های قدسی در یک سطح نیستند و خلطِ آن‌ها به سوءتفاهم می‌انجامد. با این حال، پایداریِ استعارهٔ نور در فرهنگ‌ها نشان می‌دهد که روشنایی به‌عنوانِ نمادِ دانستن و رهایی از سردرگمی، پیش از فیزیکِ مدرن نیز ریشه داشته است. در هنرِ اسلامی، بازیِ نور در معماریِ مسجد و آینه، ترجمهٔ فضاییِ همین نمادپردازی است.

وجوه و خوانش‌ها

• نور حسیروشنایی فیزیکی که دیدن اجسام را ممکن می‌کند؛ نقطه آغاز بسیاری از استعاره‌های معرفت که از تجربه روزمره روشنایی و تاریکی وام می‌گیرند.
• هدایت الهیدر کاربرد قرآنی و تفسیری، نور به‌مثابه راهنمایی که انسان را از گمراهی خارج می‌کند و ایمان را به بینایی باطنی تشبیه می‌نماید.
• تمثیل مشکاةتصویر قرآنی نور در چراغدان و زجاجه؛ محور تفاسیر فلسفی، عرفانی، و کلامی متعدد که مراتب معنا را از حس تا حقیقت الهی پی می‌گیرند.
• اشراق سهروردیهستی‌شناسی مبتنی بر مراتب نور و ظلمت در حکمت اشراق؛ خدا به‌عنوان نور الانوار و موجودات به‌عنوان پرتوهایی با شدت متفاوت.
• نور قلبدر زبان عرفانی، روشنی باطنی حاصل از تزکیه، ذکر، و توجه؛ متمایز از ادراک حسی و نزدیک به مفاهیم کشف و تجلی در سنت سلوک.
• فیزیک نورتبیین علمی تابش، موج–ذره، و فوتون در فیزیک مدرن؛ سطحی توصیفی که جایگزین معنای نمادین و الهیاتی واژه در متون دینی نیست.