مردسالاری

در تحلیل مدرس، «مردسالاری» در بستر فرهنگ غرب نه صرفاً به توزیع نابرابر قدرت در قوانین یا مشاغل، بلکه به یک نظام ارزش‌گذاری بنیادین اشاره دارد که در آن، معیارهای مردانه به تنها معیارهای معتبر و مطلوب انسانی بدل شده‌اند. این تمایز هستهٔ اصلی استدلال او را می‌سازد. او تصریح می‌کند که «از نظر فرنگي غرب مردسالارتر از ماست. از نظر اجتماعي و قوانين خيلي روابطمان مردسالار است. و از نظر فرهنگي آن ها مردسالارتر هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۵ — روابط مادر و فرزند، آیین تشرف باستانی) [۴]. این‌جا یک پارادوکس ظاهری مطرح می‌شود: چگونه جامعه‌ای که در سطح قوانین و فرصت‌های اجتماعی به سمت برابری حرکت کرده، می‌تواند از فرهنگی که در آن زندگی می‌کنیم «مردسالارتر» باشد؟ پاسخ مفسر در تعریف او از «مردسالاری فرهنگی» نهفته است؛ وضعیتی که در آن «همه ارزش ها مردانه است. ارزش هاي زنان وجود ندارد» [۴]. بنابراین، مسئله تنها در محرومیت از حقوق نیست، بلکه در محو و بی‌اعتبار شدن یک ساحت کامل از ارزش‌ها و شیوه‌های بودن در جهان است.

سخنران برای تشریح این محو شدن، به تقابل میان «تفکر» و «عاطفه» به عنوان نمادهایی از ارزش‌های مردانه و زنانه می‌پردازد. او با تکیه بر تفاوت‌های ساختاری مغز استدلال می‌کند که «مردها به راحتي مي توانند همه عواطفشان را كنار بگذارند و فقط به مساله اي كه برايشان پيش آمده خيلي منطقي فكر كنند و تصميم بگيرند زنان معمولاً اين توانايي را ندارند» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۵ — روابط مادر و فرزند، آیین تشرف باستانی) [۴]. در نگاه او، مشکل از آن‌جا آغاز می‌شود که فرهنگ مدرن غربی، تفکر انتزاعی و منطق عاری از عاطفه را به عنوان یگانه شیوهٔ معتبر پردازش واقعیت برمی‌گزیند و هم‌زمان، هوش عاطفی، همدلی و پیوندجویی را که به‌طور سنتی با زنانگی پیوند خورده، به حاشیه می‌راند. این سلسله‌مراتب‌سازی ارزشی، زنان را در موقعیتی پارادوکسیکال قرار می‌دهد: آن‌ها برای موفقیت در جهانی که مردان ساخته‌اند، ناگزیر به تقلید از الگوهای رفتاری مردانه می‌شوند، اما این تقلید به بهای ازخودبیگانگی و سرکوب ارزش‌های زنانه تمام می‌شود.

این ایده که جهان مدرن بر اساس معیارهای مردانه طراحی شده، با تمثیلی ملموس بسط داده می‌شود. سخنران وضعیت زن در دوران مدرن را به «زندگی یک فرد چپ دست در دنیایی است که راست دست‌ها ساخته‌اند» تشبیه می‌کند (روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۹ — بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زن) [۱۱]. این تمثیل نشان می‌دهد که مشکل، لزوماً وجود تبعیض آگاهانه و عامدانه نیست، بلکه ناسازگاری ساختاری و پیش‌فرض‌های بنیادینی است که در طراحی نهادها، مشاغل و هنجارهای اجتماعی تنیده شده‌اند. همان‌طور که یک فرد چپ‌دست در استفاده از ابزارهایی که برای راست‌دستان طراحی شده دچار مشکل می‌شود، زنان نیز در ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی‌ای که تجربه و ارزش‌های زنانه را در مرکز طراحی خود قرار نداده‌اند، تحت فشاری دائمی و نامرئی قرار دارند. این فشار، حتی با وجود دستاوردهای حقوقی و حضور پررنگ‌تر در عرصهٔ عمومی، از بین نمی‌رود، بلکه صرفاً شکل آن تغییر می‌کند.

پیامد این ناسازگاری ساختاری، به باور سخنران، نه تنها رهایی زنان نبوده، بلکه به وخامت اوضاع درونی آن‌ها انجامیده است. او با صراحت اعلام می‌کند که «آن چیزی که در محیط‌های آکادمیک به آن اشاره نمی‌شود خرابکاری‌های بزرگی است که بوجود آمده،‌ یک چیزهایی که خیلی ظاهری هستند خیلی خوب شده‌اند ولی پشت صحنه و به قهقرا رفتن زن‌ها کم اهمیت شمرده می‌شوند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۹ — بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زن) [۱۰]. این «قهقرا» را می‌توان در افزایش فشارهای عصبی و بحران‌های هویتی دید. سخنران به عنوان شاهدی تجربی به بازار کتاب‌های روان‌شناسی اشاره می‌کند که مملو از آثاری است دربارهٔ فشار عصبی بر زنان و راه‌های مقابله با آن، در حالی که «یک کتاب هم به خاطر ندارم که در مورد فشار عصبی به مرد چیزی نوشته باشد» (روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۹ — شکل مشاوره‌ها شاهد تجربی وجود تفاوت‌ها) [۱۳]. این عدم تقارن در ادبیات خودیاری، نشانه‌ای از یک رنج گسترده و خاص زنان است که ریشه در تلاش برای انطباق با جهانی ناسازگار با طبیعتشان دارد.

مردسالاری در بحث والد و نقش آن در زندگی از راه درونی شدن صدای اقتدار فهمیده می‌شود. سخنران نشان می‌دهد ساختار قدرت در خانواده فقط بیرونی نیست؛ کودک صدای والد را در خود حمل می‌کند و بعدها آن را در رفتار و داوری تکرار می‌کند.

در چنین زمینه‌ای، مردسالاری فقط سلطه رسمی مردان نیست. می‌تواند به صورت صدای درونی‌شده‌ای عمل کند که زن و مرد هر دو آن را طبیعی می‌پندارند. گفتار از این راه ریشه روانی سلطه را نیز می‌بیند [۱۵] [۱۶] [۱۸] [۱۷] [۱۹] [۲۰] [۱۹]

در تحلیل پیوند میان کاپیتالیسم و مردسالاری، مدرس از یک شکاف شناختی بنیادین پرده برمی‌دارد؛ شکافی که در مواجههٔ یک تمدن بومی با استعمارگران اروپایی نمایان می‌شود. او با نقل خاطره‌ای از یونگ، حیرت یک رئیس قبیله را روایت می‌کند که از خود می‌پرسید این تازه‌واردانِ سفیدپوستِ دماغ‌کوتاه واقعاً به دنبال چه هستند؟ (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۱ — آسیب های نظری وهژمونی / کاپیتالیسم و مردسالاری) [۲۴]. این پرسش، هستهٔ اصلی استدلال را شکل می‌دهد: آنچه برای بومیان نامفهوم بود، نه صرفاً یک کنش اقتصادی، که نوعی تلاش دیوانه‌وار و بی‌هدف برای انباشت بود. این تلاش، برخلاف نظام‌های پیشین که تولید را به امری معنوی چون «ساختن آثار و هنری برای خداوند» پیوند می‌زدند، تنها یک هدف دارد: «ما واقعاً تنها کاری که داریم انجام می‌دهیم این است که سرمایه را افزایش دهیم» (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۱ — آسیب های نظری وهژمونی / کاپیتالیسم و مردسالاری) [۲۵]. در این نقطه، مفسر سرمایه را از یک واقعیت عینی به یک «چیز قراردادی» فرو می‌کاهد؛ توافقی که هیچ ریشه‌ای در حقیقت وجودی انسان ندارد، اما به شکلی هژمونیک، تمام جهان را به دنبال خود می‌کشاند.

این قراردادِ به ظاهر خنثی، در ادامهٔ تحلیل، ماهیتی عمیقاً جنسیتی پیدا می‌کند. مدرس با چرخشی استدلالی، پرسش از انگیزهٔ استعمارگران را به پرسش از انگیزهٔ مردان در نظام خانواده پیوند می‌زند. او این پرسش را مطرح می‌کند که اگر میل غریزی مردان به ارتباط آزاد و بدون مسئولیت با زنان متعدد است، پس چه نیرویی آنان را در طول تاریخ وادار به پذیرش «یوغ» خانواده و مسئولیت‌هایش کرده است؟ (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۳ — مثال سوم: آزادی بیان، لیبرالیسم بالاترین فضیلت نیست! ) [۲۷]. پاسخ او، این ساختار را نه محصول یک انتخاب اخلاقی، که نتیجهٔ ضرورت‌های اقتصادی و اجتماعی معرفی می‌کند. در این روایت، خانواده و به تبع آن، ساختار مردسالارانه‌ای که مرد را مسئول رزق و روزی زن می‌کند، یک نظام تاریخی است که بر پایهٔ الزامات معیشتی بنا شده، نه یک حقیقت ازلی.

اما اینجاست که پیوند میان کاپیتالیسم و مردسالاری شکل پیچیده‌تری به خود می‌گیرد. سخنران استدلال می‌کند که نظام سرمایه‌داری مدرن، به جای آنکه این ساختار تاریخی را منحل کند، آن را به شکلی دیگر بازتولید کرده است. او وضعیت مردان در غرب را چنین توصیف می‌کند: «الان آنچه در غرب وجود دارد، بهینه‌سازی شده است و برای مردان بهینه شده است» (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۳ — مثال سوم: آزادی بیان، لیبرالیسم بالاترین فضیلت نیست! ) [۲۹]. این «بهینه‌سازی»، به معنای حذف مسئولیت‌های اقتصادی مرد در قبال زن و خانواده و آزادسازی کامل امیال اوست. در این نظام جدید، مردسالاری لباس کهنهٔ تعهد را از تن به در کرده و جامهٔ مدرن «آزادی» را پوشیده است؛ آزادی‌ای که در آن، مرد می‌تواند بدون پذیرش هیچ بار مسئولیتی، به تمایلات غریزی خود جامهٔ عمل بپوشاند. این همان نقطه‌ای است که منطق سرد و بی‌روح انباشت سرمایه، با منطق میل مردانه پیوند می‌خورد و آن را بهینه می‌کند.

در برابر این تصویر از مردسالاری مدرن، مدرس به سرعت تصویری کاریکاتوری از شرق می‌سازد تا مرزهای استدلال خود را روشن کند. او با لحنی طعنه‌آمیز، مدعیان غربی را به چالش می‌کشد که گمان می‌کنند در شرق، مردسالاری وجود ندارد. استدلال او این است که رنج و عذاب مردان غربی، خود شاهدی بر حاکمیت یک فرهنگ مردسالارانه است که نیازهای مردانه، نظام اجتماعی را شکل داده است. ) [۲۹]. در این دیدگاه، حجاب به نماد سرکوب میل زنانه بدل می‌شود، در حالی که در غرب، این میل مردانه است که بدون مانع، ساختارهای اجتماعی و حتی قوانین پوشش را به نفع خود شکل می‌دهد. این تقابل‌سازی، هرچند ساده‌انگارانه، در خدمت این ایده است که مردسالاری یک پدیدهٔ منحصر به یک جغرافیا نیست، بلکه می‌تواند در لباس‌های فرهنگی متفاوتی ظاهر شود.

سخنران در طرح آغازین بحث مردسالاری، این مفهوم را نه به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی مشخص، بلکه به‌مثابهٔ یک گرایش ذهنی عمیق و تأثیرگذار معرفی می‌کند که درک انسان از متون مقدس و آثار هنری را مختل می‌سازد. او با اذعان به محدودیت واژگانی خود، تصریح می‌کند که «از اصطلاحات کاپیتالیسم و مردسالاری اگر بخواهم دوباره سخنرانی کنم استفاده نمی‌کنم چون مردسالاری با یک پدیده اجتماعی و کاپیتالیسم با یک سیستم اقتصادی قاطی می‌شود در حالیکه منظور من چیز دیگری است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۱ — بیان انسجام جلسات) [۳۱]. این فاصله‌گذاری اولیه نشان می‌دهد که هدف او تحلیل یک ساختار اجتماعی نیست، بلکه شناسایی یک لایهٔ پنهان ذهنی است که بی‌آنکه خودآگاه باشیم، قضاوت‌های انسان را شکل می‌دهد. به همین دلیل، این جلسات در کنار بحث‌هایی چون کاپیتالیسم و علم، در زمرهٔ مؤلفه‌هایی قرار می‌گیرند که برای فهم قرآن باید از آن‌ها آگاه شد.

این گرایش ذهنی چنان فراگیر است که مفسر آن را مانعی جدی برای فهم تاریخی می‌داند. او هشدار می‌دهد که اگر نتوانیم ذهنیت‌های القاشده از دوران کودکی را شناسایی کنیم، «نمی‌توانیم نه به متون مقدس و نه به متون آثار هنری قدیمی نزدیک شویم» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۱ — بیان انسجام جلسات) [۳۱]. این گزاره، مردسالاری را از یک مسئلهٔ صرفاً اخلاقی یا سیاسی به یک مانع هرمنوتیکی ارتقا می‌دهد. به باور او، همان‌طور که یک مورخ با نادیده گرفتن شرایط اقلیمی یک لشکرکشی تاریخی، قضاوتی زمان‌پریشانه می‌کند، خوانندهٔ مدرن نیز با پیش‌فرض‌های برساختهٔ ذهنیت مردسالار، معنای متن را تحریف می‌کند. بنابراین، طرح این بحث نه یک کنش سیاسی، که یک ضرورت روش‌شناختی برای نزدیک‌شدن به افق معنایی متون کهن است.

با این حال، مدرس از همان ابتدا نسبت به بار معنایی رایج این اصطلاح آگاه است و آن را نوعی مصالحهٔ اجباری می‌داند. او توضیح می‌دهد که «به این نتیجه رسیدم که این واژه‌ها را نمی‌توان پس گرفت و به اندازه کافی استعمال شدند و جا افتادند» [۳۲]. این جمله نوعی تنش درونی را آشکار می‌کند: از یک سو، او به دنبال مفهوم‌سازی دقیقی از یک گرایش ذهنی است و از سوی دیگر، ناگزیر از به‌کارگیری واژگانی است که در فضای گفتمانی رایج، بار ایدئولوژیک مشخصی دارند. این تنش، کل پروژهٔ او را در وضعیتی مرزی قرار می‌دهد؛ جایی که زبان موجود برای بیان یک شهود عمیق، نارسا به نظر می‌رسد و مفسر مجبور است با همان ابزار ناقص، به ساختن آگاهی تازه‌ای بپردازد.

در ادامهٔ نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری، سخنران با ترسیم یک دوگانه در نظریه‌های فمینیستی، موضع خود را شفاف‌تر می‌کند. او میان فمینیسم مبتنی بر تشابه و فمینیسم مبتنی بر تفاوت تمایز می‌گذارد و اشاره می‌کند که دیدگاه‌های مبتنی بر تفاوت، برخلاف دیدگاه‌های رقیب، در محیط‌های آکادمیک به اکثریت نمی‌رسند. دلیل این امر، به زعم او، نه ضعف استدلال، بلکه ماهیت ساختارشکنانهٔ این دیدگاه‌هاست: «دیدگاه‌های مبتنی بر تفاوت مشابه دیدگاه یونگی است و اختلافات یونگ با فرنگ غرب خیلی عمیق‌تر از این است که نگاهش به اکثریت برسد» (مردسالاری، جلسهٔ ۴ — نقد فمینیسم تشابه) [۳۶]. این مقایسه با یونگ نشان می‌دهد که سخنران، نظریهٔ خود را در تقابل با جریان اصلی تفکر مدرن می‌بیند؛ جریانی که به باور او، با پیش‌فرض‌های مردسالارانهٔ خود، حتی فضای نقد را نیز محدود می‌کند.

این تقابل، ریشه در یک شکاف عمیق‌تر دربارهٔ ماهیت تاریخ و پیشرفت دارد. سخنران با الگوبرداری از منازعهٔ مدرنیسم و پست‌مدرنیسم، توضیح می‌دهد که فمینیسم تشابه‌گرا، مانند مدافعان سرمایه‌داری، به روایتی از پیشرفت باور دارد که در آن «اوضاع زنان بد بوده و بهتر شده» [۳۵]. در مقابل، دیدگاه مورد دفاع او، با نگاهی نقادانه به مدرنیته، این خوش‌بینی را به چالش می‌کشد. اینجاست که نقد فمینیسم تشابه‌طلب و دفاع از تفاوت‌های زنانه در برابر سرمایه‌داری، مردسالاری را نه یک پسماندهٔ تاریخ، بلکه محصول درونی همان فرایندی معرفی می‌کند که خود را پیشرو و رهایی‌بخش می‌نامد. به این ترتیب، بحث از یک آسیب‌شناسی اجتماعی فراتر رفته و به نقد بنیان‌های معرفتی مدرنیته می‌رسد.

مردسالاری در بحث دوگانگی قدرت و زیبایی با تقسیم نقش‌های جنسیتی پیوند دارد. سخنران نشان می‌دهد فرهنگ‌ها اغلب قدرت را به مرد و زیبایی را به زن نسبت می‌دهند و همین تقسیم، رابطه نابرابر می‌سازد.

این دوگانگی هم زن را در تصویر زیبایی زندانی می‌کند و هم مرد را در نقش قدرت. نقد مردسالاری در این گفتار یعنی شکستن همین تقسیم ظاهراً طبیعی و دیدن اینکه هر دو سوی رابطه انسانی نیاز به آزادی، معرفت و رشد دارند [۴۳] [۴۰] [۴۴] [۴۱] [۴۶]

در تحلیل مدرس، «مردسالاری» نه یک پدیدهٔ اجتماعی مشخص با مرزهای حقوقی و اقتصادی، که یک گرایش ذهنی فراگیر و یک نظام ارزش‌گذاری بنیادین است. او خود به محدودیت این واژه اذعان دارد و تصریح می‌کند که «از اصطلاحات کاپیتالیسم و مردسالاری اگر بخواهم دوباره سخنرانی کنم استفاده نمی‌کنم چون مردسالاری با یک پدیده اجتماعی و کاپیتالیسم با یک سیستم اقتصادی قاطی می‌شود در حالیکه منظور من چیز دیگری است» (دفاع عقلانی از دین، جلسهٔ ۶۱ — بیان انسجام جلسات) [۳۱]. این فاصله‌گذاری اولیه، کلید فهم پروژهٔ اوست: هدف، شناسایی لایه‌ای پنهان در ذهن و فرهنگ است که بی‌آنکه خودآگاه باشیم، قضاوت‌های انسان را شکل می‌دهد، متون مقدس را تحریف می‌کند، و حتی ساختار شناخت انسان از جهان را ناقص می‌سازد. این تحلیل، مردسالاری را از یک مسئلهٔ اخلاقی یا سیاسی به یک مانع هرمنوتیکی و یک بحران معرفت‌شناختی ارتقا می‌دهد.

نخستین گام مدرس برای تبیین این بحران، تمایزگذاری میان دو سطح از مردسالاری است: سطح اجتماعی-قانونی و سطح فرهنگی-ارزشی. او با طرح یک پارادوکس ظاهری، استدلال می‌کند که «از نظر فرنگي غرب مردسالارتر از ماست. از نظر اجتماعي و قوانين خيلي روابطمان مردسالار است. و از نظر فرهنگي آن ها مردسالارتر هستند» (تفسیر سوره یوسف، جلسه ۵ — روابط مادر و فرزند، آیین تشرف باستانی) [۴]. این‌جا، مسئله تنها در محرومیت از حقوق نیست، بلکه در محو و بی‌اعتبار شدن یک ساحت کامل از ارزش‌ها و شیوه‌های بودن در جهان است. در این نظام ارزش‌گذاری، «همه ارزش ها مردانه است. ارزش هاي زنان وجود ندارد» [۴]. سخنران این ایده را با تقابل میان «تفکر» و «عاطفه» تشریح می‌کند و با تکیه بر تفاوت‌های ساختاری مغز، فرهنگ مدرن غربی را به دلیل انتخاب تفکر انتزاعی و منطق عاری از عاطفه به عنوان یگانه شیوهٔ معتبر پردازش واقعیت نقد می‌کند. در این فرهنگ، زنان برای موفقیت ناگزیر به تقلید از الگوهای رفتاری مردانه می‌شوند، اما این تقلید به بهای ازخودبیگانگی و سرکوب ارزش‌های زنانه تمام می‌شود.

این ناسازگاری ساختاری، با تمثیلی ملموس بسط داده می‌شود: وضعیت زن در دوران مدرن به «زندگی یک فرد چپ دست در دنیایی است که راست دست‌ها ساخته‌اند» تشبیه می‌شود (روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۹ — بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زن) [۱۱]. مشکل، لزوماً وجود تبعیض آگاهانه نیست، بلکه پیش‌فرض‌های بنیادینی است که در طراحی نهادها و هنجارهای اجتماعی تنیده شده‌اند. پیامد این فشار دائمی و نامرئی، به باور سخنران، نه رهایی زنان، که وخامت اوضاع درونی آن‌ها بوده است. او با صراحت اعلام می‌کند که «آن چیزی که در محیط‌های آکادمیک به آن اشاره نمی‌شود خرابکاری‌های بزرگی است که بوجود آمده،‌ یک چیزهایی که خیلی ظاهری هستند خیلی خوب شده‌اند ولی پشت صحنه و به قهقرا رفتن زن‌ها کم اهمیت شمرده می‌شوند» (روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۹ — بهبود موقعیت بیرونی و بدتر شدن وضعیت درونی زن) [۱۰]. این «قهقرا» را می‌توان در افزایش فشارهای عصبی و بحران‌های هویتی دید که بازتاب آن در بازار کتاب‌های روان‌شناسی مشهود است.

اما مفسر برای تبیین ریشه‌های این بحران، از سطح تحلیل اجتماعی فراتر رفته و به سازوکار درونی‌سازی آن در روان فرد می‌پردازد. او مفهوم «والد» را به مثابه بخشی از شخصیت معرفی می‌کند که از ابتدای زندگی شکل می‌گیرد و حامل تعلیمات بیرونی و سنت‌های جذب‌شده است: «والد در ابتدای زندگی صفر است و کم کم شروع به رشد کردن می‌کند» (مقدمه‌ای بر فهم قرآن، جلسهٔ ۶ — والد و نقش آن در زندگی) [۱۵]. مردسالاری در این چارچوب، پیش از آنکه یک نظام اجتماعی صرف باشد، یک «والدِ» جمعی است که طی قرن‌ها در ذهن افراد رسوب کرده است. مفسر با تأکید بر ماندگاری تأثیر والد، خاطرنشان می‌کند که «اصولاً همه‌ی ما اگر واقعاً بفهمیم مفهوم والد و بالغ چیست، می‌فهمیم یک بخش‌هایی از عقاید و افکار و نحوه‌ی زندگی ما تحت تأثیر والد شکل گرفته است و هنوز هم اینگونه است و به این راحتی هم نمی‌شود از تأثیر والد خلاص شد» [۱۶]. این اعتراف، کلید فهم مردسالاری است: اگر والد به این سختی زدوده می‌شود، سنت‌های مردانه‌ای که قرن‌ها «حاکم بر دنیا» بوده‌اند، نه یک لایهٔ سطحی، بلکه بخشی از ساختار شناختی انسان هستند. مسئلهٔ اصلی این نیست که چه کسی قدرت دارد، بلکه این است که ذهن انسان چنان با این سنت‌ها عجین شده که «تصور مخالف آن را هم نمی‌توانیم بکنیم» [۱۸].

این رسوب ذهنی، پیامدی معرفت‌شناختی دارد: فرهنگ بشری با حذف نیمی از تجربهٔ انسانی ساخته شده و در نتیجه، شناخت انسان از جهان ناقص است. سخنران با صراحت می‌گوید: «الان یک نوع سنت‌های مردانه‌ای وجود دارد، به دلیل اینکه مردها حاکم بر دنیا بودند، دنیا به شدت مردانه است. انگار با نصف موجودیت انسان، فرهنگ ما ساخته شده است» [۱۹]. تعبیر «نصف موجودیت انسان» نشان می‌دهد که این یک بحران در خودِ شناخت است. در این بستر، فمینیسم مطلوب از نگاه او، نه یک جنبش صرفاً حقوقی یا واکنشی، که یک پروژهٔ معرفتی برای کشفِ نیمهٔ گمشدهٔ شناخت بشری است: «آنها هم یک چیزی برای گفتن دارند که تا الان نگفتند و یک چیز با ارزشی در آن طرف هست که کشف نشده است» [۱۹]. این نگاه، فمینیسم رایج را که به زعم او در دام تقلید از الگوهای مردانه افتاده، به «ضدفمینیسم» بدل می‌کند.

با این حال، تحلیل مفسر در این نقطه متوقف نمی‌ماند. او با چرخشی استدلالی، پیوندی عمیق میان این گرایش ذهنی مردسالار و نظام اقتصادی کاپیتالیسم برقرار می‌کند. در روایت او، تلاش دیوانه‌وار برای انباشت سرمایه، که در حیرت یک رئیس قبیله در برابر استعمارگران اروپایی تجسم یافته بود، ریشه در همان ارادهٔ معطوف به قدرت دارد (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۱ — آسیب های نظری وهژمونی / کاپیتالیسم و مردسالاری) [۲۴]. او سرمایه را از یک واقعیت عینی به یک «چیز قراردادی» فرو می‌کاهد که هیچ ریشه‌ای در حقیقت وجودی انسان ندارد [۲۵]. این قراردادِ به ظاهر خنثی، در ادامهٔ تحلیل، ماهیتی عمیقاً جنسیتی پیدا می‌کند. مدرس استدلال می‌کند که نظام سرمایه‌داری مدرن، ساختار تاریخی خانواده را که بر پایهٔ الزامات معیشتی بنا شده بود، منحل نکرده، بلکه آن را به شکلی دیگر بازتولید کرده است: «الان آنچه در غرب وجود دارد، بهینه‌سازی شده است و برای مردان بهینه شده است» (سری سرمایه‌سالاری، جلسهٔ ۳ — مثال سوم: آزادی بیان، لیبرالیسم بالاترین فضیلت نیست! ) [۲۹]. این «بهینه‌سازی»، به معنای حذف مسئولیت‌های اقتصادی مرد در قبال زن و خانواده و آزادسازی کامل امیال اوست. در این نظام جدید، مردسالاری لباس کهنهٔ تعهد را از تن به در کرده و جامهٔ مدرن «آزادی» را پوشیده است.

این پیوند میان قدرت و اقتصاد، در تحلیل نهایی مدرس، به یک انحراف وجودی عمیق‌تر بازمی‌گردد: گسستن پیوند میان «قدرت» و «زیبایی». او تصریح می‌کند که «نکتۀ‌ عمیق‌تر از کاپیتالیسم، مردسالاری است. کلاً این به‌دنبال اقتصاد و پول رفتن به‌دنبال قدرت رفتن است» (تفسیر سوره نور، جلسه ۲۲ — مسائل اقتصادی خانواده و تعادل زن و مرد) [۴۳]. در الگوی مطلوب، رابطه‌ای پویا میان این دو قطب وجود دارد: «مرد به‌نوعی از زیبایی زن استفاده می‌کند و متقابلاً زن هم باید از قدرت مرد استفاده کند و به حالت تعادلی برسند» (تفسیر سوره نور، جلسه ۱۸ — اسطه‌بودن خانواده بین غیب و شهود، دوگانگی قدرت و زیبایی) [۴۰]. مردسالاری دقیقاً با گسستن این پیوند تعریف می‌شود؛ قدرتی که دیگر «نه برای تصاحب زیبایی، نه برای اینکه جایی ثبت کند که احساس عشقی دارد» به کار گرفته می‌شود، به نیرویی بیمارگونه بدل می‌گردد که صرفاً به دنبال تکثیر خود است [۴۴]. پیامد این گسست، کاهش معنای «زیبایی» به سطحی ظاهری و جسمانی است: «وقتی حرف از قدرت می‌زنیم، انواع و اقسام قدرت به ذهنمان ‌‌‌‌‌‌‌می‌آید؛ ولی وقتی از زیبایی می‌گوییم، صرفاً چیزی ظاهری به ذهنمان ‌‌‌‌می‌رسد. این نتیجۀ مردسالاری است» [۴۱].