نبوت

نبوتدربارهٔ این آموزه

نبوت در کلام و عقایدِ اسلامی آموزه‌ای است دربارهٔ برگزیدنِ انسان‌هایی از سویِ خداوند برایِ دریافت و ابلاغِ وحی. نبی خبرآور است؛ رسول غالباً صاحبِ رسالت و شریعت یا مأموریتِ عمومی‌تر دانسته می‌شود، هرچند تعریفِ دقیقِ فرق میانِ نبی و رسول در مکاتب یکدست نیست. نبوت در نظامِ اعتقادی با توحید، معاد و امامت/خلافت پیوند دارد و واسطهٔ معرفتِ تشریعی میانِ غیب و جامعهٔ انسانی شمرده می‌شود.

متکلمان شرایطی چون صدق، امانت، عصمت در ابلاغ، و تأیید با معجزه یا قرآن را برایِ پیامبر برشمرده‌اند. ختمِ نبوت با محمد در اجماعِ اسلامیِ گسترده پذیرفته شده و از ارکانِ هویتِ دینیِ مسلمانان است. در برابر، ادیانِ دیگر زنجیره یا ماهیتِ نبوت را به شیوه‌هایِ دیگر تعریف می‌کنند: در یهودیت انبیا درونِ تاریخِ عهد، در مسیحیت نبوت در نسبت با مسیح و روح، و در برخی سنت‌ها الهام بدونِ قالبِ نبویِ سامی. فلسفهٔ فارابی و ابن‌سینا نبوت را با قوهٔ متخیله و عقلِ فعال نیز تبیین کرده‌اند؛ این تبیین‌ها مکمل یا رقیبِ کلامِ نقلی‌اند.

مناقشه‌هایِ مدرن بر سرِ وحیِ لفظی یا معنوی، تجربهٔ نبوی، و امکانِ قرائتِ تاریخی–انتقادی از سیره، میدانِ نبوت را به الهیاتِ معاصر کشانده است. گزارشِ بی‌طرفانه باید میانِ ایمانِ اعتقادی، صورت‌بندیِ کلامی و توصیفِ دین‌پژوهانه تمایز بگذارد و از همسان‌سازیِ «پیامبر» در همهٔ فرهنگ‌ها بپرهیزد.

وجوه اصلی

• نبی و رسولهر دو با وحی مرتبط‌اند؛ دامنهٔ مأموریت و شریعت در تعاریفِ کلاسیک متفاوت گزارش شده و اجماعِ واژگانی کامل نیست.
• وحی و ابلاغمحورِ نبوت دریافتِ پیامِ الهی و رساندنِ آن است؛ کیفیتِ زبانی و قلبیِ وحی محلِ بحثِ کلامی است.
• عصمت و صدقصیانت از کذب و خیانت در ابلاغ از شروطِ رایج است؛ گسترهٔ عصمت فراتر از ابلاغ میانِ مذاهب اختلافی است.
• ختمِ نبوتدر اسلامِ主流، محمد آخرین پیامبر است؛ این اصل مرزِ هویت و پاسخ به مدعیانِ بعدی را می‌سازد.
• تبیینِ فلسفیفیلسوفانِ مشایی نبوت را با کمالِ قوا و اتصال به عقلِ فعال نیز توضیح داده‌اند؛ نسبتِ آن با معجزه بحث‌انگیز است.
• قرائت‌هایِ معاصرتجربه‌گراییِ وحی، تاریخ‌مندی و نقدِ متن از محورهایِ الهیات و دین‌پژوهیِ جدید دربارهٔ نبوت‌اند.