مریم

مریمدربارهٔ این چهره

مریم در قرآن مادرِ عیسی و یکی از محوری‌ترین چهره‌هایِ زن در روایتِ وحی است؛ سورهٔ مریم به نامِ اوست و داستانِ تولدِ عیسی، نیایش، و پاکدامنیِ او در چند موضع آمده است. قرآن مریم را برگزیده و پاکیزه می‌خواند و از کفالتِ زکریا، روزیِ غیب در محراب، و بشارتِ فرشته سخن می‌گوید. برخلافِ برخی سنت‌هایِ مسیحی، در روایتِ اسلامی مریم الوهیت ندارد و عیسی بنده و پیامبر شمرده می‌شود؛ با این حال تکریمِ مریم در سنتِ اسلامی جایگاهِ آشکاری دارد.

در الهیاتِ مسیحی، مریم مادرِ خدا (تئوتوکوس در سنتِ کالسدونی) و در کاتولیک و ارتدکس موضوعِ آموزه‌هایی چون بکارتِ دائمی و، در کاتولیک، لقاحِ مطهر است؛ پروتستان‌ها غالباً تکریم را محدودتر می‌کنند. مقایسهٔ روایات نشان می‌دهد خطوطِ مشترکِ تولدِ شگفت و پاکی وجود دارد، اما معناشناسیِ کریستولوژیک و ماریولوژیک از هم فاصله می‌گیرد. در تفاسیرِ اسلامی، عصمت یا طهارتِ مریم، کیفیتِ بارداری، و نسبتِ او با «کلمه» محلِ بحثِ دقیقِ لغوی و کلامی بوده است.

در هنر و فرهنگ، مریم از پربسامدترین شمایل‌هایِ مسیحی است؛ در ادبیات و آیینِ مسلمانان نیز نام و داستانش در وعظ، تعویذ و هنر حضور دارد. مطالعاتِ جنسیت و دین به مریم به‌عنوانِ الگویِ زنانهٔ تقدس، سکوت و عاملیتِ ایمانی می‌نگرند. گزارشِ تطبیقی باید احترامِ سنتی را از ادعایِ تاریخیِ جزئی جدا کند و اختلافِ اعتقادیِ اسلام و مسیحیت را بدونِ جدلِ تبلیغاتی بیان کند.

رویدادها و درون‌مایه‌ها

• برگزیدگی در قرآنمریم به‌عنوانِ زنِ برگزیده و پاک در نص ستایش شده و داستانش با زکریا، محراب و بشارت پیوند دارد.
• تولدِ عیسیروایتِ قرآنی بارداری و زایمان را شگفت و آیت می‌داند؛ عیسی در اسلام پیامبر است نه تجسدِ الوهی.
• ماریولوژیِ مسیحیعنوانِ مادرِ خدا و آموزه‌هایِ بکارت و لقاحِ مطهر در شاخه‌هایِ مسیحی وزنِ متفاوت دارند.
• پاکی و عصمتتفسیرهایِ اسلامی دربارهٔ دامنهٔ طهارت و مقامِ مریم بحث کرده‌اند؛ جزئیات میانِ مکاتب یکسان نیست.
• الگویِ ایمانینیایش، توکل و پایداری در برابرِ تهمت از مضامینِ اخلاقیِ داستان در وعظ و ادبیات است.
• هنر و حافظهشمایل‌نگاریِ مسیحی و یادکردِ اسلامی دو مسیرِ فرهنگیِ متفاوت برایِ حضورِ مریم در حافظهٔ جمعی‌اند.