ژاک لکان

ژاک لکان۱۹۰۱–۱۹۸۱

ژاک ماری امیل لکان روانکاو و روانپزشک فرانسوی بود که با «بازگشت به فروید» و بازخوانیِ زبان‌شناختی–ساختاریِ ناخودآگاه، یکی از جریان‌های اصلیِ روانکاویِ پسافرویدی را شکل داد. در پاریس زاده شد، پزشکی و روانپزشکی خواند و رساله‌اش را دربارهٔ روان‌پریشی نوشت. با محافلِ سوررئالیستی و سپس با حلقه‌های ساختاری‌گرا نزدیک شد و از دههٔ ۱۹۵۰ سمینارهایِ هفتگی‌اش به کانونِ آموزش و جدلِ روانکاویِ فرانسوی بدل گشت. اخراج و جدایی‌هایِ سازمانی از انجمن‌های رسمی، مسیرِ مستقلِ مدرسه‌هایِ لکانی را رقم زد.

لکان ناخودآگاه را «ساختارِ شبیه زبان» دانست و مفاهیمی چون امر خیالی، امر نمادین و امر واقعی، مرحلهٔ آینه‌ای، نامِ پدر، اُبژهٔ کوچک a و ژوئیسانس را صورت‌بندی کرد. بر انتقال، دال و جایگاهِ تحلیل‌گر در درمان تأکید ویژه‌ای داشت. سبکِ نوشتاری و گفتاری‌اش فشرده، بازیگوش و دشوار است و خوانش‌اش نیازمندِ آشنایی با فروید، زبان‌شناسیِ سوسوری و فلسفهٔ هگلی–هایدگری است. تأثیر او از روانکاویِ بالینی به نظریهٔ ادبی، مطالعاتِ فیلم، نقدِ فرهنگی و فلسفهٔ قاره‌ای نیز سرایت کرده است.

آثار و نظریه‌های مهم

• مرحلهٔ آینه‌ای ارائهٔ نخست ۱۹۳۶؛ صورتِ منتشرشده ۱۹۴۹مقاله‌ای دربارهٔ شکل‌گیری من از رهگذر تصویر و شناسایی خیالی.
• نوشته‌ها (Écrits) ۱۹۶۶مجموعهٔ مقالاتِ اصلی، از جمله بازخوانیِ فروید و نظریهٔ دال.
• سمینارها ۱۹۵۳–۱۹۸۰درس‌گفتارهایِ سالانه که بدنهٔ اصلیِ نظریهٔ لکانی را تشکیل می‌دهند.
• نظریهٔ سه ساحت (خیالی، نمادین، واقعی) از دههٔ ۱۹۵۰ در سمینارهانظریه/چارچوب مفهومی، نه کتاب. چارچوبِ سه‌گانه برای تحلیلِ سوژه، زبان و اضطراب.
• چهار مفهوم بنیادین روانکاوی سمینار ۱۹۶۴؛ انتشار ۱۹۷۳سمینارِ معروف دربارهٔ ناخودآگاه، تکرار، انتقال و رانش.