علامه طباطبایی

سید محمدحسین طباطبایی۱۹۰۴–۱۹۸۱

سید محمدحسین طباطبایی، مشهور به علامه طباطبایی، مفسر، فیلسوف و فقیه شیعهٔ امامی بود. در شادآباد (روستایی نزدیک تبریز) زاده شد، تحصیلاتِ مقدماتی و سطح را در تبریز گذراند و سپس حدودِ یک دهه در نجف نزد استادان فقه، اصول، فلسفه و عرفان آموخت. از دههٔ ۱۳۲۰ شمسی در قم سکونت گزید و حلقه‌های درسِ تفسیر، اسفار و معارف را اداره کرد که شاگردانی در فلسفه و تفسیر تربیت کرد. زندگیِ علمی‌اش بیشتر در تدریس، تألیف و گفت‌وگویِ فلسفی گذشت تا مناصبِ رسمی.

اثر شناخته‌شدهِ او تفسیر المیزان است که با روشِ «تفسیر قرآن به قرآن»، توجه به سیاق، و پیوندِ ظاهرِ آیات با مباحثِ عقلی، روایی و اجتماعی شناخته می‌شود. در فلسفه، در امتدادِ حکمتِ متعالیهٔ صدرایی نوشت و بدایة‌الحکمة و نهایة‌الحکمة را برای آموزشِ نظام‌مند تألیف کرد. اصول فلسفه و روش رئالیسم نیز در معرفیِ رئالیسمِ فلسفی به نسلِ معاصرِ حوزوی و دانشگاهی مؤثر بود. گفت‌وگوهای او با هانری کربن در معرفیِ ابعادِ فلسفیِ تشیع به مخاطبِ غربی سهم داشت. میراثِ تفسیری و فلسفی‌اش در حوزه‌های علمیه و مطالعاتِ قرآنیِ معاصر همچنان در حوزه‌های یادشده استفاده می‌شود.

آثار و نظریه‌های مهم

• المیزان فی تفسیر القرآن ۱۹۵۴–۱۹۷۲تفسیرِ جامعِ ترتیبی با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن و مباحثِ اعتقادی–اجتماعی.
• بدایة‌الحکمة ۱۹۷۰درسنامهٔ مقدماتیِ فلسفهٔ اسلامی در چارچوبِ حکمتِ متعالیه.
• نهایة‌الحکمة ۱۹۷۵متنِ پیشرفته‌ترِ همان نظامِ فلسفی برای طلاب و دانشجویانِ فلسفه.
• اصول فلسفه و روش رئالیسم ۱۹۵۳شرحِ مباحثِ معرفت‌شناسی و رئالیسمِ فلسفی؛ با پاورقی‌های مرتضی مطهری.
• شیعه در اسلام ۱۹۶۹معرفیِ فشردهٔ اصولِ اعتقادی و تاریخیِ تشیع برای مخاطبِ عمومی.