ایزاک نیوتون

ایزاک نیوتون۱۶۴۳–۱۷۲۷

سر ایزاک نیوتون ریاضی‌دان، فیزیک‌دان و طبیعی‌دانِ انگلیسی بود و در انقلاب علمی سدهٔ هفدهم نقش داشت. در وولزثورپ زاده شد، در ترینیتی کالجِ کمبریج تحصیل کرد و بیشترِ عمرِ علمی‌اش با همان دانشگاه پیوند داشت؛ بعدها ریاستِ ضرابخانهٔ سلطنتی و انجمن سلطنتی را نیز بر عهده گرفت. سال‌های طاعونِ میانهٔ دههٔ ۱۶۶۰ را غالباً دورهٔ شکوفاییِ ایده‌هایِ اولیهٔ او در گرانش، نور و حسابِ دیفرانسیل–انتگرال دانسته‌اند.

در اصول ریاضی فلسفهٔ طبیعی قوانینِ سه‌گانهٔ حرکت و قانونِ گرانش عمومی را در چارچوبی ریاضی صورت‌بندی کرد و مکانیکِ کلاسیک را بنیان نهاد. در نورشناسی، آزمایش‌هایِ منشور، ترکیبِ رنگ‌هایِ طیف و نظریهٔ ذره‌ایِ نور را پیش برد. مناقشهٔ اولویت با گوتفرید ویلهلم لایب‌نیتس بر سرِ ابداعِ حسابان، و نیز پژوهش‌هایِ گسترده‌اش در کیمیا و تفسیرِ کتابِ مقدس، تصویرِ او را فراتر از فیزیک‌دانِ محض می‌برد. نظامِ نیوتونی تا ظهورِ نسبیت و مکانیکِ کوانتومی چارچوبِ مسلطِ فیزیکِ ریاضی باقی ماند.

آثار و نظریه‌های مهم

• اصول ریاضی فلسفهٔ طبیعی (پرینکیپیا) ۱۶۸۷بیانِ قوانینِ حرکت و گرانش عمومی؛ بنیادِ مکانیکِ کلاسیک.
• نورشناسی (Opticks) ۱۷۰۴گزارشِ آزمایش‌هایِ نور، رنگ و بازتاب؛ به زبانِ انگلیسی نوشته شد.
• روش فلوکسیون‌ها و سری‌های نامتناهی تألیف ۱۶۷۱، انتشار ۱۷۳۶صورت‌بندیِ نیوتونیِ حسابان که بعداً با نمادگذاریِ لایب‌نیتس رقابت کرد.
• قانون گرانش عمومی ۱۶۸۷، در پرینکیپیانظریه/چارچوب مفهومی، نه کتاب؛ مندرج در پرینکیپیا. تبیینِ واحدِ افتادنِ اجسام و حرکتِ سیارات با عکسِ مجذورِ فاصله.
• قوانین سه‌گانهٔ حرکت ۱۶۸۷، در پرینکیپیانظریه/چارچوب مفهومی، نه کتاب؛ مندرج در پرینکیپیا. اصولِ اینرسی، تناسبِ نیرو–شتاب و کنش–واکنش در مکانیکِ کلاسیک.