کارل مارکس

کارل هاینریش مارکس۱۸۱۸–۱۸۸۳

کارل هاینریش مارکس فیلسوف، اقتصاددان، جامعه‌شناس و نظریه‌پردازِ سیاسیِ آلمانی است که نقدِ سرمایه‌داری و نظریهٔ ماتریالیسمِ تاریخی را صورت‌بندی کرد. او در تری‌یر زاده شد، در بن حقوق خواند؛ در برلین نیز در دانشکدهٔ حقوق نام‌نویسی کرد و سپس به تاریخ و فلسفه پرداخت و پس از فعالیتِ روزنامه‌نگاری و تبعید، سال‌های طولانی در لندن زیست. همکاری‌اش با فریدریش انگلس در شکل‌گیریِ سنتِ مارکسیستی همکاری کرد و نوشته‌هایش هم نظری و هم جدلی‌اند.

مارکس تاریخ را صحنهٔ پیکارِ طبقات می‌داند و شیوهٔ تولید را زیربنایِ روابطِ اجتماعی می‌شمارد. در «سرمایه» سازوکارِ ارزش، کالا، کارِ مزدی و انباشت را تحلیل می‌کند. «مانیفست حزب کمونیست» برنامه و تحلیلِ سیاسیِ کوتاهی از سرمایه‌داری و نقشِ پرولتاریا ارائه می‌دهد. دست‌نوشته‌های اقتصادی-فلسفیِ جوانی‌اش مفهومِ ازخودبیگانگی را می‌پرورد. اندیشهٔ او بر جنبش‌های کارگری، علومِ اجتماعی، فلسفهٔ سیاسی و رژیم‌های سدهٔ بیستم اثر گذاشت و همواره موضوعِ تفسیر، نقد و بازخوانی بوده است. جایگاهِ تاریخیِ او در سنتِ فکریِ مربوط همچنان موضوعِ پژوهش و بازخوانیِ دانشگاهی است.

آثار و نظریه‌های مهم

• سرمایه ۱۸۶۷تحلیلِ شیوهٔ تولیدِ سرمایه‌داری، ارزشِ اضافی و انباشت؛ جلدِ نخست در زمانِ حیات.
• مانیفست حزب کمونیست ۱۸۴۸متنِ مشترک با انگلس؛ بیانِ پیکارِ طبقاتی و برنامهٔ سیاسیِ کمونیستی.
• دست‌نوشته‌های اقتصادی و فلسفی ۱۸۴۴مباحثِ ازخودبیگانگیِ کار و نقدِ فلسفه و اقتصادِ سیاسیِ زمان.
• ایدئولوژی آلمانی ۱۸۴۵–۱۸۴۶اثر مشترک مارکس و فریدریش انگلس؛ نوشته‌شده در ۱۸۴۵–۱۸۴۶ و منتشرشده پس از مرگ هر دو
• هجدهم برومر لوئی بناپارت ۱۸۵۲تحلیلِ تاریخی-سیاسیِ کودتا و نقشِ طبقات در فرانسهٔ میانهٔ سدهٔ نوزدهم.
• گروندریشه ۱۸۵۷–۱۸۵۸پیش‌نویس‌های اقتصادی دربارهٔ سرمایه، پول و صورت‌های پیشاسرمایه‌داری.