افلاطون

افلاطونحدود ۴۲۸/۴۲۷–۳۴۸/۳۴۷ پ.م.

افلاطون فیلسوفِ آتنیِ سدهٔ چهارم و پنجمِ پیش از میلاد، شاگردِ سقراط و آموزگارِ ارسطو بود و آثار او بر سنت‌های فلسفی غربی و اسلامی تأثیر گسترده‌ای گذاشت به‌شمار می‌رود. از خاندانی اشرافی برخاست؛ پس از محاکمه و مرگِ سقراط، سفرهایی کرد و در آتن آکادمی را بنیاد نهاد—نهادی آموزشی که سده‌ها دوام آورد.

آثارش عمدتاً به صورتِ مکالمه نوشته شده‌اند. نظریهٔ مثل، تمایزِ معرفت و گمان، جاودانگیِ نفس، و آرمان‌شهر در جمهوری از محورهایِ اندیشهٔ اوست. تمثیلِ غار تصویرِ مشهورِ فاصلهٔ میانِ سایه‌هایِ حس و حقیقتِ معقول است. در سوفیست، پارمنیدس و تیمائوس مسائلِ وجود، نفی و کیهان‌شناسی را پیش می‌کشد و در قوانین طرحی عملی‌تر از سیاست نسبت به جمهوری می‌ریزد.

از راه نوافلاطونیان، آبایِ کلیسا و ترجمه به عربی و لاتین، افلاطون افقِ متافیزیک، اخلاق و سیاست را برای سده‌هایِ متمادی شکل داد. حتی آنجا که ارسطو یا تجربه‌گرایانِ بعدی از او فاصله گرفتند، مسئله‌ها و واژگانش افقِ بحث باقی ماند.

آثار و نظریه‌های مهم

• جمهوری سدهٔ ۴ پ.م.عدالت، ساختارِ شهر، تمثیلِ غار و پرورشِ فیلسوف–شهریار.
• ضیافت (سمپوزیوم) سدهٔ ۴ پ.م.مکالمه‌هایی دربارهٔ اروس، زیبایی و صعودِ نفس.
• فایدون سدهٔ ۴ پ.م.گفتگو در روزِ مرگِ سقراط؛ ادلهٔ جاودانگیِ نفس.
• فایدروس سدهٔ ۴ پ.م.عشق، خطابه و نقدِ نوشتار در برابرِ گفتارِ زنده.
• تیمائوس سدهٔ ۴ پ.م.کیهان‌شناسی و روایتِ آفرینشِ جهان به‌دستِ دمیورژ.
• قوانین سدهٔ ۴ پ.م.آخرین اثرِ گسترده دربارهٔ قانون‌گذاری و نظمِ سیاسیِ عملی‌تر از جمهوری.