فهرست ارجاعات ← عبدالکریم سروش
عبدالکریم سروش
«عبدالکریم سروش» در ۴۴ جلسه از ۱۵ موضوعِ درس مطرح شده است؛ بیشترین بحث در «دفاع عقلانی از دین» (۱۵ جلسه) است؛ و پرحجمترین محورها «نقد فقه و کمینهسازی شریعت»، «نظریهٔ رؤیای رسولانه»، «روششناسی فهم متن» هستند. مفصلترین گفتار در دفاع عقلانی از دین، جلسه ۶۹ است (۱۵۸دقیقه).
۴۴جلسه
۹محور
۱۵موضوع درس
۱,۱۸۲دقیقه
۱۵۷ارجاع در مجموعه
گروهبندی
سنجه
نوع نمودار
عبدالکریم سروش۱۹۴۵–
عبدالکریم سروش، با نامِ تولد حسین حاجفرجالله دباغ، اندیشمند، فیلسوفِ دین و نظریهپردازِ ایرانیِ معاصر است. او در تهران زاده شد، در داروسازی و شیمیِ تحلیلی تحصیل کرد و سپس به فلسفهٔ علم و کلامِ جدید روی آورد. پس از انقلابِ ۱۳۵۷ در نهادهای فرهنگی و دانشگاهی فعال بود و بعدها در داخل و خارج از ایران به تدریس، سخنرانی و نگارش ادامه داد. کارِ او در مرزِ کلام، معرفتشناسی و روشنفکریِ دینی قرار دارد.
محورِ شناختهشدهٔ اندیشهاش تمایز میانِ دین و معرفتِ دینی است: در «قبض و بسط تئوریک شریعت» معرفتِ دینی را انسانی، تاریخی و تحولپذیر میداند. در «بسط تجربهٔ نبوی» وحی را در پیوند با تجربه و شخصیتِ پیامبر تبیین میکند. مباحثی چون پلورالیسمِ دینی، نسبتِ دین و دموکراسی، و نقدِ برخی قرائتهای سنتیِ فقه و کلام در آثار و درسگفتارهای او پررنگ است. اندیشهاش در فضای روشنفکریِ دینیِ ایرانِ پس از انقلاب بسیار بحثبرانگیز و اثرگذار بوده و موافقان و منتقدانِ فراوانی داشته است.
آثار و نظریههای مهم
- قبض و بسط تئوریک شریعت اواخر دههٔ ۱۳۶۰نظریهٔ تحولپذیریِ معرفتِ دینی و تمایزِ آن از خودِ دین.
- بسط تجربهٔ نبوی ۱۳۷۸تبیینِ وحی در نسبت با تجربه، زبان و شخصیتِ پیامبر.
- صراطهای مستقیم ۱۳۷۷دفاع از تکثرِ فهمهای دینی و پلورالیسم در حوزهٔ نجات و حقیقتِ دینی.
- مدارا و مدیریت ۱۳۷۶مباحثی دربارهٔ دینداری، حکومت و نسبتِ ایمان با آزادی و مدیریتِ اجتماعی.
- علم چیست، فلسفه چیست؟ ۱۳۵۷درآمدی بر فلسفهٔ علم و مرزبندیِ علم، فلسفه و معرفتهای دیگر.
محورهای بحث
| # | محور | موضوعهای درس | جلسات | دقایق | سهم |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | نقد فقه و کمینهسازی شریعت | ۱ | ۳ | ۳۴۱ | |
| ۲ | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۶ | ۱۲ | ۲۱۰ | |
| ۳ | روششناسی فهم متن | ۳ | ۴ | ۱۹۲ | |
| ۴ | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۵ | ۸ | ۱۵۸ | |
| ۵ | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه | ۳ | ۴ | ۱۰۹ | |
| ۶ | ترجمه و آثار مکتوب | ۶ | ۷ | ۸۰ | |
| ۷ | نقد دیدگاههای قرآنی | ۱ | ۲ | ۵۲ | |
| ۸ | نام همنام و ناشر | ۳ | ۳ | ۳۷ | |
| ۹ | مناظره و موضع فقهی | ۱ | ۱ | ۳ |
جلسات
۱نظریهٔ رؤیای رسولانه۱۲جلسه · ۲۱۰دقیقه · ۶موضوع
وحی رؤیاگونه، کلام پیامبر، و نقد آن
۱دفاع عقلانی از دین۴جلسه · ۴۳دقیقه
۲تفسیر سوره حج۲جلسه · ۶۸دقیقه
۳تفسیر سوره کهف۲جلسه · ۵۳دقیقه
۴مقدمهای بر فهم قرآن۲جلسه · ۱۵دقیقه
۵تفسیر سوره یونس۱جلسه · ۲۱دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۴ | نظریه تصمیم پاسکال، خطر دقیقکردن شهود و از بین رفتن بداهت، تمثیل دوم و شفاعتپرسشوپاسخ | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۲۱دقیقه |
۶قرآن و ادبیات مدرن۱جلسه · ۱۰دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۵ | ادامه بحث محکمات و متشابهات و سهم مخاطب در ساخت معنا در داستان یوسف | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۱۰دقیقه |
۲قبض و بسط تئوریک شریعت۸جلسه · ۱۵۸دقیقه · ۵موضوع
شریعت صامت، تجربه نبوی، و تبعیت فهم دینی از علم عصر
۱داستان آفرینش در قرآن۳جلسه · ۲۴دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۳ | فساد و خونریزی در میان حیوانات و گیاهان، روش فهم واژگان قرآن، و نسبت زبان و معیشت | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۱۱دقیقه |
| ۲ | جلسه ۴ | تمثیلی بودن داستان آفرینش، شبهههای مردسالارانه، و نسبت زبان با مسئله شر | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۷دقیقه |
| ۳ | جلسه ۸ | شیطان، جن و نقش او در معصیت انسان | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۶دقیقه |
۲دفاع عقلانی از دین۲جلسه · ۲۷دقیقه
۳تفسیر سوره مریم۱جلسه · ۷۶دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۲۱ | توبه و ایمان در باغهای عدن | قبض و بسط تئوریک شریعت+۴ | ۷۶دقیقه |
۴تفسیر سوره نحل۱جلسه · ۸دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۱ | فقه، اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۸دقیقه |
۵مسیحیت۱جلسه · ۲۳دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۸ | روش نقد مکتبها و سنجش ادعاها، داستان آفرینش و حبوط انسان | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۲۳دقیقه |
۳ترجمه و آثار مکتوب۷جلسه · ۸۰دقیقه · ۶موضوع
ترجمهٔ برت و سایر آثار و سخنرانیها
۱جدایی علم از دین۲جلسه · ۲۴دقیقه
۲داستان آفرینش در قرآن۱جلسه · ۲۱دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۴ | توبه، تقوای زنانه، دستههای قلبی انسان و تجربه اسماء الهی در رحم مادر | ترجمه و آثار مکتوب | ۲۱دقیقه |
۳دفاع عقلانی از دین۱جلسه · ۷دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۵ | یک مدل منطقی برای توجیه وجود جهان | ترجمه و آثار مکتوب | ۷دقیقه |
۴فلسفه متن مقدس۱جلسه · ۶دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۹ | آیات بینات، طبیعتگرایی و مرز روش علمی | ترجمه و آثار مکتوب | ۶دقیقه |
۵قرآن و ادبیات مدرن۱جلسه · ۱۴دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۷ | سهگانه شخصیتی اریک برن، بیان سینماگونه و تنوع فرمهای روایی قرآن، و تکامل مخاطب قرآن | ترجمه و آثار مکتوب | ۱۴دقیقه |
۶مقدمهای بر فهم قرآن۱جلسه · ۸دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۸ | هدایت در قرآن | ترجمه و آثار مکتوب | ۸دقیقه |
۴روششناسی فهم متن۴جلسه · ۱۹۲دقیقه · ۳موضوع
پیشفرضها، علوم عصر، متدولوژی، و دین در برابر معرفت دینی
۱تفسیر سوره مریم۲جلسه · ۱۳۵دقیقه
۲تقابل علم و دین۱جلسه · ۴۰دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۳۴۲ | تعارض علم و دین | روششناسی فهم متن+۳ | ۴۰دقیقه |
۳دفاع عقلانی از دین۱جلسه · ۱۷دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۲۷ | تعارض علم و متون دینی در گزارههای ناظر به طبیعت | روششناسی فهم متن | ۱۷دقیقه |
۵زمینهٔ اجتماعی و انگیزه۴جلسه · ۱۰۹دقیقه · ۳موضوع
محبوبیت، تساهل قرائتها، و مقابله با قرائت فاشیستی
۱دفاع عقلانی از دین۲جلسه · ۳۸دقیقه
۲تفسیر سوره مریم۱جلسه · ۶۵دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۲۳ | نقد دیدگاه سروش، انگیزههای نظری و مسئله زبان قرآن، و سیر تاریخی انبیا و اسماء الهی | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه+۴ | ۶۵دقیقه |
۳روانکاوی و فرهنگ۱جلسه · ۶دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۶۰ | علاقه شخصی به سینمای مهرجویی و جایگاه هامون در سینمای پس از انقلاب | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه | ۶دقیقه |
۶نقد فقه و کمینهسازی شریعت۳جلسه · ۳۴۱دقیقه · ۱موضوع
مینیمایز فقه، بریدگی از قرآن، عرف عقلا، و ماندگاری عبادات
۱دفاع عقلانی از دین۳جلسه · ۳۴۱دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۴۹ | تحلیل روانشناختی دینگریزی، تصویر شریعتمداران پیشین در قرآن و اهمیت شناخت شرایط تشریع احکام | نقد فقه و کمینهسازی شریعت | ۶۳دقیقه |
| ۲ | جلسه ۶۹ | نقد دیدگاههای سروش و علیدوست در باب شریعت و عقلانیت، ضرورت خانواده، و اطاعت از والدین | نقد فقه و کمینهسازی شریعت+۱۶ | ۱۵۸دقیقه |
| ۳ | جلسه ۷۱ | نقد مناظره سروش و علیدوست: فقه بریده از قرآن، خلط عقل و عرف، و غرقشدگی در پارادایم | نقد فقه و کمینهسازی شریعت+۱۶ | ۱۲۰دقیقه |
۷نام همنام و ناشر۳جلسه · ۳۷دقیقه · ۳موضوع
انتشارات سروش یا همنامی واژگانی غیرشخصی
۱روانکاوی و فرهنگ۱جلسه · ۴دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۵۸ | ۵۸ | نام همنام و ناشر | ۴دقیقه |
۲مفاهیم و واژگان قرآن۱جلسه · ۲۱دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۰ | استقلال در تفکر و واژه صالح | نام همنام و ناشر | ۲۱دقیقه |
۳مقدمهای بر فهم قرآن۱جلسه · ۱۲دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۵ | فمینیسم، مردسالاری در فرهنگ غرب، و زن در فرهنگ مردسالار | نام همنام و ناشر | ۱۲دقیقه |
۸نقد دیدگاههای قرآنی۲جلسه · ۵۲دقیقه · ۱موضوع
ایرادها و نقدهای مستقیم به نظریهٔ قرآنی سروش
۹مناظره و موضع فقهی۱جلسه · ۳دقیقه · ۱موضوع
مناظره شریعت و عقلانیت و واکنشهای فیالبداهه
۱مقدمهای بر فهم قرآن۱جلسه · ۳دقیقه
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۱ | روشهای درک زبان قرآن | مناظره و موضع فقهی | ۳دقیقه |
۱دفاع عقلانی از دین۱۵جلسه · ۵۲۵دقیقه · ۷محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۳ | تفاوت دفاع عقلانی در گذشته و حال | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۱۶دقیقه |
| ۲ | جلسه ۵ | یک مدل منطقی برای توجیه وجود جهان | ترجمه و آثار مکتوب | ۷دقیقه |
| ۳ | جلسه ۱۳ | انتظار صحیح نسبت به متن مقدس | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۶دقیقه |
| ۴ | جلسه ۱۶ | حی، زبان و احتمال در دین | نظریهٔ رؤیای رسولانه+۱ | ۲۳دقیقه |
| ۵ | جلسه ۱۸ | انواع شبهات دینی و نحوه پاسخگویی به آنها | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۵دقیقه |
| ۶ | جلسه ۲۲ | مدلسازی لایههای معرفت و اصول داروینیسم | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه | ۱۱دقیقه |
| ۷ | جلسه ۲۷ | تعارض علم و متون دینی در گزارههای ناظر به طبیعت | روششناسی فهم متن | ۱۷دقیقه |
| ۸ | جلسه ۳۲ | نقد معجزات قرآن و ادامه ایردات علمی به قرآن | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۹دقیقه |
| ۹ | جلسه ۴۹ | تحلیل روانشناختی دینگریزی، تصویر شریعتمداران پیشین در قرآن و اهمیت شناخت شرایط تشریع احکام | نقد فقه و کمینهسازی شریعت | ۶۳دقیقه |
| ۱۰ | جلسه ۵۱ | ارزش شریعت، ترس مضر از بدعت، و فقدان مرحله تطبیق احکام با عصر حاضر در فقه سنتی | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه | ۲۷دقیقه |
| ۱۱ | جلسه ۵۴ | رابطه فقه و علوم، جایگاه قرآن و داستان آفرینش در سوره بقره، و نقد مفهوم دولت اسلامی | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۱۱دقیقه |
| ۱۲ | جلسه ۶۸ | احکام خانواده در شریعت و داستان آفرینش | نقد دیدگاههای قرآنی | ۳۴دقیقه |
| ۱۳ | جلسه ۶۹ | نقد دیدگاههای سروش و علیدوست در باب شریعت و عقلانیت، ضرورت خانواده، و اطاعت از والدین | نقد فقه و کمینهسازی شریعت+۱۶ | ۱۵۸دقیقه |
| ۱۴ | جلسه ۷۰ | فقه معناگرا و صورتگرا، شرک و محیط پرورش، و دعا برای والدین | نقد دیدگاههای قرآنی+۲ | ۱۸دقیقه |
| ۱۵ | جلسه ۷۱ | نقد مناظره سروش و علیدوست: فقه بریده از قرآن، خلط عقل و عرف، و غرقشدگی در پارادایم | نقد فقه و کمینهسازی شریعت+۱۶ | ۱۲۰دقیقه |
۲مقدمهای بر فهم قرآن۵جلسه · ۳۸دقیقه · ۴محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۸ | هدایت در قرآن | ترجمه و آثار مکتوب | ۸دقیقه |
| ۲ | جلسه ۹ | تفاوت فضایل زنانه و مردانه بر اساس آلعمران و مقدماتی در باب فهم قرآن | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۷دقیقه |
| ۳ | جلسه ۱۱ | روشهای درک زبان قرآن | مناظره و موضع فقهی | ۳دقیقه |
| ۴ | جلسه ۱۵ | فمینیسم، مردسالاری در فرهنگ غرب، و زن در فرهنگ مردسالار | نام همنام و ناشر | ۱۲دقیقه |
| ۵ | جلسه ۲۲ | ناخودآگاه بودن درک زیباییشناسی قرآن، راه اثبات اعجاز، و تئوری با استفاده از نظریات یونگ | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۸دقیقه |
۳تفسیر سوره مریم۴جلسه · ۲۷۶دقیقه · ۳محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۲۱ | توبه و ایمان در باغهای عدن | قبض و بسط تئوریک شریعت+۴ | ۷۶دقیقه |
| ۲ | جلسه ۲۲ | اهل کتاب و نسبت ادیان ابراهیمی، اسماعیل و صادقالوعد بودن، رضایت الهی و رسالت محدود | روششناسی فهم متن+۵ | ۱۲۹دقیقه |
| ۳ | جلسه ۲۳ | نقد دیدگاه سروش، انگیزههای نظری و مسئله زبان قرآن، و سیر تاریخی انبیا و اسماء الهی | زمینهٔ اجتماعی و انگیزه+۴ | ۶۵دقیقه |
| ۴ | جلسه ۲۶ | روششناسی خواندن قرآن، تفسیر و حدود نظریهپردازی، عرفان و زبان تأویل | روششناسی فهم متن | ۶دقیقه |
۴داستان آفرینش در قرآن۴جلسه · ۴۵دقیقه · ۲محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۳ | فساد و خونریزی در میان حیوانات و گیاهان، روش فهم واژگان قرآن، و نسبت زبان و معیشت | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۱۱دقیقه |
| ۲ | جلسه ۴ | تمثیلی بودن داستان آفرینش، شبهههای مردسالارانه، و نسبت زبان با مسئله شر | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۷دقیقه |
| ۳ | جلسه ۸ | شیطان، جن و نقش او در معصیت انسان | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۶دقیقه |
| ۴ | جلسه ۱۴ | توبه، تقوای زنانه، دستههای قلبی انسان و تجربه اسماء الهی در رحم مادر | ترجمه و آثار مکتوب | ۲۱دقیقه |
۵تفسیر سوره حج۲جلسه · ۶۸دقیقه · ۱محور
۶تفسیر سوره کهف۲جلسه · ۵۳دقیقه · ۱محور
۷جدایی علم از دین۲جلسه · ۲۴دقیقه · ۱محور
۸روانکاوی و فرهنگ۲جلسه · ۱۰دقیقه · ۲محور
۹قرآن و ادبیات مدرن۲جلسه · ۲۴دقیقه · ۲محور
۱۰تفسیر سوره نحل۱جلسه · ۸دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۱ | فقه، اولین حکم فقهی قرآن و پرسش و پاسخ | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۸دقیقه |
۱۱تفسیر سوره یونس۱جلسه · ۲۱دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۴ | نظریه تصمیم پاسکال، خطر دقیقکردن شهود و از بین رفتن بداهت، تمثیل دوم و شفاعتپرسشوپاسخ | نظریهٔ رؤیای رسولانه | ۲۱دقیقه |
۱۲تقابل علم و دین۱جلسه · ۴۰دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۳۴۲ | تعارض علم و دین | روششناسی فهم متن+۳ | ۴۰دقیقه |
۱۳فلسفه متن مقدس۱جلسه · ۶دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۹ | آیات بینات، طبیعتگرایی و مرز روش علمی | ترجمه و آثار مکتوب | ۶دقیقه |
۱۴مسیحیت۱جلسه · ۲۳دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۸ | روش نقد مکتبها و سنجش ادعاها، داستان آفرینش و حبوط انسان | قبض و بسط تئوریک شریعت | ۲۳دقیقه |
۱۵مفاهیم و واژگان قرآن۱جلسه · ۲۱دقیقه · ۱محور
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۰ | استقلال در تفکر و واژه صالح | نام همنام و ناشر | ۲۱دقیقه |
واحدها — دقیقه = minute · جلسه = session ·
موضوع درس = course topic · محور = aspect. ارقام فارسی (۰-۹).