رنه دکارت

رنه دکارت۱۵۹۶–۱۶۵۰

رنه دکارت فیلسوف، ریاضی‌دان و دانشمندِ فرانسویِ سدهٔ هفدهم و یکی از چهره‌های بنیادگذارِ فلسفهٔ جدیدِ اروپاست. او در لا اِه، در ناحیهٔ تورنِ فرانسه، زاده شد؛ این شهر امروز دکارت نام دارد، در مدارسِ یسوعی تحصیل کرد و بخشِ مهمی از عمرِ فکری‌اش را در هلند گذراند. دکارت در پیِ روشی مطمئن برای معرفت بود و با شکِ روشمند به بازسازیِ دانش از پایه‌های روشن و متمایز پرداخت. زمینهٔ کارِ او همزمان ریاضی، طبیعیات و متافیزیک را در بر می‌گرفت.

جملهٔ معروفِ «می‌اندیشم، پس هستم» نقطهٔ آغازِ یقینِ اوست. در متافیزیک، دوگانه‌انگاریِ نفس و جسم را پیش کشید: ذهن جوهری اندیشنده و ماده جوهری ممتد است. در روش‌شناسی، بر تحلیل، ترتیب و بداهت تأکید کرد و از اتکا به حجیتِ صرفِ سنت فاصله گرفت. در ریاضیات، هندسهٔ تحلیلی را گسترش داد و مختصاتِ دکارتی را پایه گذاشت. آثارِ او، از جمله «گفتار در روش» و «تأملات در فلسفهٔ اولی»، مرجعِ بحث‌های بعدیِ معرفت‌شناسی، فلسفهٔ ذهن و علمِ جدید شدند و گفتگوی انتقادی با امثالِ هابز و الاهی‌دانانِ زمان را برانگیختند.

آثار و نظریه‌های مهم

• گفتار در روش ۱۶۳۷بیانِ روشِ شک و قواعدِ هدایتِ عقل، همراه با پیوست‌هایی در نورشناسی و هندسه.
• تأملات در فلسفهٔ اولی ۱۶۴۱استدلال برای وجودِ نفس، خدا و تمایزِ ذهن و جسم در قالبِ تأملاتِ شش‌گانه.
• اصول فلسفه ۱۶۴۴نظام‌مندسازیِ متافیزیک و طبیعیاتِ دکارتی برای آموزش و پژوهش.
• انفعالات نفس ۱۶۴۹تحلیلِ عواطف و رابطهٔ نفس و بدن در چارچوبِ فیزیولوژی و اخلاقِ عملی.
• هندسه (ضمیمهٔ گفتار در روش) ۱۶۳۷یکی از سه پیوستِ گفتار در روش؛ پیوندِ جبر و هندسه از طریقِ مختصات.