مردسالاری

مردسالاریدربارهٔ این مفهوم

مردسالاری (پاتریارکی) به نظم‌هایِ اجتماعی، حقوقی و نمادینی گفته می‌شود که در آن اقتدار، منابع و مشروعیتِ تصمیم‌گیری به‌طورِ نظام‌مند به مردان — یا به نقش‌هایِ مردانه — متمایل است. اصطلاح در انسان‌شناسیِ کلاسیک بیشتر به تبار و ریاستِ پدرانه در خانواده اشاره داشت؛ در نظریهٔ فمینیستیِ سدهٔ بیستم به ساختاری فراگیرتر گسترش یافت که خانواده، دولت، دین، بازار و زبان را در بر می‌گیرد. مردسالاری با پدرسالاریِ خانوادگی هم‌پوشانی دارد اما لزوماً به یک شکلِ واحد از خانواده فرونمی‌کاهد.

مکانیسم‌هایِ آن متنوع‌اند: قوانینِ ارث و حضانت، کنترلِ بدن و باروری، تقسیمِ کارِ مراقبتیِ بدونِ مزد، خشونتِ خانگی و عمومی، و هنجارهایی که اقتدار را «طبیعیِ مرد» جلوه می‌دهند. نظریه‌پردازان میانِ مردسالاری به‌مثابهٔ ساختار و جنسیت‌گرایی به‌مثابهٔ نگرشِ فردی تمایز می‌گذارند. هم‌زمان، مطالعاتِ مردانگی نشان می‌دهد خودِ مردان نیز تحتِ هنجارهایِ سختِ «مردانگیِ هژمونیک» قرار می‌گیرند، هرچند دسترسیِ نابرابر به قدرت باقی است.

وجود، شدت و شکلِ مردسالاری موضوعِ سنجشِ تجربی و مناقشهٔ هنجاری است. برخی آن را کلیدِ تبیینِ نابرابریِ جنسیتی می‌دانند؛ برخی مفهوم را بیش از حد کلی یا تاریخ‌زدوده می‌خوانند و ترجیح می‌دهند از رژیم‌هایِ جنسیتیِ مشخص سخن بگویند. در جوامعِ دینی، تفسیرِ نصوص دربارهٔ قوام، شهادت و ریاستِ خانواده محورِ بحث است: آیا سلسله‌مراتبِ نقشی همان مردسالاری است یا نظمِ تکمیلی؟ پاسخ‌ها در فقه، کلام و علومِ اجتماعی از هم فاصله دارند.

وجوه و خوانش‌ها

• ساختار نه صرفاً نگرشمردسالاری در نهادها و قواعدِ نانوشته بازتولید می‌شود؛ تغییرِ باورِ فردی به‌تنهایی لزوماً توزیعِ قدرت را عوض نمی‌کند.
• خانواده و تبارریاستِ پدرانه، نام‌گذاریِ نسب و کنترلِ ازدواج از صورت‌هایِ کلاسیکِ اقتدارِ مردانه در بسیاری از جوامع بوده‌اند.
• اقتصادِ مراقبتبارِ نامتوازنِ کارِ خانگی و مراقبت، منابع و زمانِ عمومی را به زیانِ بسیاری از زنان توزیع می‌کند.
• مردانگیِ هژمونیکالگویِ غالبِ «مردِ مطلوب» سلسله‌مراتب میانِ مردان نیز می‌سازد و با خشونت یا رقابت گره می‌خورد.
• سنجش و نقدِ مفهوممنتقدان هشدار می‌دهند برچسبِ کلی ممکن است تفاوتِ طبقاتی، فرهنگی و تاریخی را بپوشاند.
• دین و تفسیرخوانش‌هایِ دینی گاه سلسله‌مراتبِ نقش را مشروع و گاه آن را محصولِ تاریخ می‌دانند؛ میدانِ فقهی–کلامی باز است.