ابن عربی

محیی‌الدین محمد بن علی ابن عربی۱۱۶۵–۱۲۴۰

محیی‌الدین محمد بن علی ابن عربی، عارف، فیلسوفِ الهی و نویسندهٔ پرکارِ اندلسی است که در تاریخ تصوف اسلامی بسیار مطالعه شده است. او در مرسیه در اندلس زاده شد، در اشبیلیه رشد کرد، سفرهای طولانی در مغرب و مشرقِ اسلامی داشت و سرانجام در دمشق درگذشت. ابن عربی میراثِ عرفان، کلام، فلسفه و تفسیر را در نظامی نمادین و وجودشناختی در هم تنید و نسل‌های بعدیِ صوفیه را تحت تأثیر قرار داد.

مفهومِ «وحدت وجود» که بعدها با نامِ او پیوند خورد، جهان را تجلیِ حق می‌بیند نه شریکِ مستقلِ او. «فصوص الحکم» بیانی فشرده از حکمتِ انبیا و انسانِ کامل است و «الفتوحات المکیة» دائرةالمعارفی عظیم از معارفِ عرفانی به‌شمار می‌رود. مباحثی چون خیالِ منفصل، اعیانِ ثابته و ولایت در آثار او پررنگ است. تأثیرش بر تصوفِ بعدی، ادبیاتِ عرفانیِ فارسی و عربی، و مطالعاتِ معاصرِ دین‌پژوهی گسترده بوده و همواره محلِ ستایش و نقدِ فقهی-کلامی قرار گرفته است.

آثار و نظریه‌های مهم

• فصوص الحکم اوایل سدهٔ سیزدهمبیانِ رمزیِ حکمتِ انبیا و نظریهٔ انسانِ کامل در قالبی فشرده.
• الفتوحات المکیة آغاز نگارش حدود ۱۲۰۳؛ بازنویسی و تکمیل نسخه‌ها تا دههٔ ۱۲۳۰اثرِ بزرگِ چندجلدی در معارف، منازل و وجودشناسیِ عرفانی.
• ترجمان الاشواق اوایل سدهٔ سیزدهمدیوانِ شعری با شرحِ بعدیِ خودِ او؛ پیوندِ عشقِ مجازی و معانیِ عرفانی.
• انشاء الدوائر اوایل سدهٔ سیزدهمرسالهٔ رمزی-هندسی دربارهٔ مراتبِ وجود و نسبتِ حق و خلق.
• وحدت وجود چارچوبِ وجودشناختیِ منتسب به او: موجودات به‌مثابهٔ تجلیاتِ حق.