«سرکوب» در ۲۸ جلسه از ۹ موضوعِ درس مطرح شده است؛ بیشترین بحث در «روانکاوی و فرهنگ» (۱۸ جلسه) است؛ و پرحجمترین محورها «سرکوب غریزه و میل»، «سرکوب خودآگاه و کارکردهای روان»، «سرکوب در سایه و رؤیا» هستند. مفصلترین گفتار در دفاع عقلانی از دین، جلسه ۵۰ است (۷۱دقیقه).
۲۸جلسه
۱۱محور
۹موضوع درس
۴۳۱دقیقه
۱۵۶ارجاع در مجموعه
گروهبندی
سنجه
نوع نمودار
سرکوبدربارهٔ این مفهوم
سرکوب (Verdrängung / repression) در روانکاویِ فرویدی مکانیسمی دفاعی است که به موجبِ آن اندیشهها، خاطرهها یا امیالِ ناپذیرفتنی از حوزهٔ خودآگاه رانده میشوند و در ناخودآگاه نگاه داشته میشوند. برخلافِ فراموشیِ ساده یا نادیدهگرفتنِ ارادی، سرکوب فرایندی پویا و اغلب ناخواسته دانسته میشود که انرژیِ روانی صرفِ نگه داشتنِ محتوا در بیرون از آگاهی میکند. فروید میانِ سرکوبِ اولیه و سرکوبهای بعدی تمایز نهاد و بازگشتِ سرکوبشده را در قالبِ علائم، لغزشها و رؤیاها توصیف کرد.
در مدلِ کلاسیک، تعارض میانِ میل و منع — بهویژه منعهای اخلاقی و اجتماعیِ درونیشده — موتورِ سرکوب است. من با کمکِ سانسور میکوشد تعادل را حفظ کند؛ وقتی این تعادل شکننده شود، نشانهٔ عصبی بهمثابهٔ سازشِ میانِ خواسته و نهی ظاهر میشود. در مکاتبِ پسافرویدی، سرکوب گاه در شبکهٔ وسیعتری از دفاعها (انکار، فرافکنی، جداسازی) جای میگیرد و نقشِ روابطِ اولیه و زبان پررنگتر میشود.
بیرون از روانکاوی، واژهٔ «سرکوب» در سیاست و جامعهشناسی به محدودیتِ بیرونیِ گفتار و کنش نیز اطلاق میشود؛ این کاربردِ اجتماعی با معنایِ فنیِ روانپویشی یکی نیست، هرچند نظریههای انتقادی گاه میانِ آنها پل زدهاند. روانشناسیِ تجربی مفهومِ سرکوبِ فرویدی را بهسختی آزمونپذیر یافته و بهجای آن از بازداری، اجتناب و حافظهٔ انگیزشی سخن میگوید. با وجودِ این مناقشه، سرکوب همچنان کلیدواژهای مرکزی برای فهمِ اینکه چرا برخی محتواها «نمیتوانند» اندیشیده شوند باقی مانده است.
وجوه و خوانشها
دفاع پویاراندنِ فعالِ محتوایِ ناپذیرفتنی از خودآگاه؛ با فراموشیِ خنثی یا تصمیمِ آگاهانه برای سکوت تفاوت دارد و انرژیِ روانی مصرف میکند.
بازگشت سرکوبشدهمحتوا یکسره محو نمیشود؛ در علائم، رؤیا، لغزشِ زبانی و تکرارِ اجباری به شکلِ تحریفشده و نمادین به خودآگاه بازمیگردد.
میل و منعموتورِ کلاسیکِ سرکوب تعارض میانِ خواسته و هنجارِ درونیشده است؛ سانسور میکوشد مرزِ خودآگاه را در برابرِ میل نگه دارد.
شبکه دفاعهاسرکوب یکی از مکانیسمهای دفاعی است در کنارِ انکار، فرافکنی و جداسازی؛ تشخیصِ بالینی به الگویِ غالب و بافتِ تعارض مینگرد.
معنای اجتماعیکاربردِ سیاسی و جامعهشناختی دربارهٔ سانسور و زورِ بیرونی؛ همنامی با اصطلاحِ روانکاوی نباید به خلطِ دو سطحِ مفهومی بینجامد.
آزمونپذیریروانشناسیِ تجربی اغلب سرکوبِ کلاسیک را دشوارآزمون میداند و از بازداری، اجتناب و حافظهٔ انگیزشی با معیارهای عملیاتیتر سخن میگوید.