پست‌مدرنیسم

پست‌مدرنیسمدربارهٔ این مکتب

پست‌مدرنیسم برچسبی گسترده برای گرایش‌هایِ فلسفی، ادبی، معماری و فرهنگیِ نیمهٔ دومِ سدهٔ بیستم است که روایت‌هایِ کلانِ مدرنیته — پیشرفتِ خطی، سوژهٔ عقلانیِ واحد، و حقیقتِ فراگیر — را به پرسش می‌گیرند. این واژه هم یک دورهٔ تاریخیِ پسامدرن را نام می‌برد و هم مجموعه‌ای از راهبردهایِ نظری را. در فلسفه، نوشته‌هایِ ژان‌فرانسوا لیوتار، ژاک دریدا، میشل فوکو و ژان بودریار اغلب زیرِ این چتر جمع می‌شوند، هرچند خودِ این چهره‌ها با برچسب یکدست مخالف بوده‌اند.

لیوتار پست‌مدرن را «بی‌اعتمادی به فراروایت‌ها» تعریف کرد: داستان‌هایِ کلی دربارهٔ رهایی یا علم که مشروعیتِ دانش و قدرت را می‌سازند. دریدا با ساختارشکنی ثباتِ معنا و تقابل‌هایِ سلسله‌مراتبی را سست کرد؛ فوکو قدرت/دانش و برساخته بودنِ سوژه را در کانون نهاد. در هنر و معماری، التقاط، بازی با نشانه، و ردِ فرم‌هایِ نابِ مدرنیستی رایج شد. منتقدان پست‌مدرنیسم را نسبی‌گراییِ افراطی، پایانِ تعهدِ سیاسی، یا مدِ آکادمیک خوانده‌اند.

تمایزِ تحلیلی میانِ پست‌مدرنیسم (سبک و نظریه) و پست‌مدرنیته (شرایطِ اجتماعی–اقتصادیِ پس از صنعتی‌شدنِ کلاسیک) برای جلوگیری از خلط مفید است. در علومِ اجتماعی، بحث به هویت‌هایِ چندپاره، رسانه‌هایِ اشباع‌شده و کالایی‌شدنِ فرهنگ کشیده شده است. موضعِ بی‌طرفانه آن است که پست‌مدرنیسم هم ابزارِ نقدِ سلطهٔ معرفتی فراهم کرد و هم با خطرِ تهی شدنِ معیارهایِ حقیقت و عدالت روبه‌رو شد؛ ارزیابیِ میراثِ آن همچنان محلِ اختلافِ جدی است.

تزهای اصلی

• بی‌اعتمادی به فراروایتلیوتار مشروعیتِ دانشِ مدرن را وابسته به داستان‌هایِ کلیِ رهایی یا پیشرفت می‌داند و آن‌ها را سست‌شده می‌خواند.
• ساختارشکنیخوانشِ دریدایی نشان می‌دهد معنا در شبکهٔ تفاوت‌ها به تعویق می‌افتد و تقابل‌هایِ ثابتِ متن ناپایدارند.
• قدرت و گفتمانفوکو دانش را از قدرت جدا نمی‌بیند؛ نهادها سوژه و حقیقتِ قابلِ گفتن را تولید و محدود می‌کنند.
• بازنمایی و وانمودبودریار از سیطرهٔ نشانه‌ها و شبیه‌سازی سخن می‌گوید؛ مرزِ واقعیت و تصویر در فرهنگِ رسانه‌ای محو می‌شود.
• هنر و معماریالتقاطِ سبک‌ها، ارجاعِ طنزآمیز به گذشته، و ردِ خلوصِ مدرنیستی چهرهٔ دیداریِ پست‌مدرن را ساخت.
• نقدِ نسبی‌گراییمخالفان هشدار می‌دهند که نفیِ معیارِ عام می‌تواند نقدِ بی‌عدالتی و ادعایِ علمی را نیز تضعیف کند.