ملاصدرا

صدرالدین محمد بن ابراهیم قوامی شیرازیحدود ۱۵۷۱–۱۶۳۶

صدرالدین محمد بن ابراهیم قوامی شیرازی، معروف به ملاصدرا یا صدرالمتألهین، فیلسوفِ اسلامیِ دورهٔ صفوی و بنیان‌گذارِ مکتبِ حکمتِ متعالیه است. او در شیراز زاده شد، در اصفهان نزد استادانی چون میرداماد و شیخ بهایی درس خواند و دوره‌ای را در کهکِ قم به انزوا و تألیف گذراند. سپس در شیراز به تدریس پرداخت. نظامِ او تلفیقی از مشاء، اشراق، عرفانِ ابن‌عربی و کلام است و می‌کوشد میانِ برهان و شهود پیوند برقرار کند.

اصالتِ وجود، تشکیکِ وجود، حرکتِ جوهری و اتحادِ عاقل و معقول از محورهای شناخته‌شدهٔ حکمتِ متعالیه‌اند. ملاصدرا وجود را اصیل و ماهیت را اعتباری می‌داند و دگرگونی را به ژرفایِ جوهرِ اشیاء راه می‌دهد. اثرِ اصلیِ او «الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة» نظامِ فلسفی‌اش را در چهار سفرِ عقلی بسط می‌دهد. اندیشهٔ او در حوزه‌های علمیِ شیعه، به‌ویژه از سدهٔ سیزدهمِ قمری به بعد، مرجعِ مهمِ فلسفه و کلامِ فلسفی بوده و شروح و نقدهای بسیاری برانگیخته است.

آثار و نظریه‌های مهم

• الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة اوایل سدهٔ هفدهماثرِ اصلیِ حکمتِ متعالیه در چهار سفرِ عقلی؛ جامعِ مباحثِ وجود و الهیات.
• الشواهد الربوبیة اوایل سدهٔ هفدهمبیانِ فشرده‌ترِ اصولِ حکمتِ متعالیه با صبغهٔ الهیاتی.
• المبدأ و المعاد اوایل سدهٔ هفدهمبحث در آفرینش، معاد و مسائلِ نفس در چارچوبِ صدرایی.
• المشاعر اوایل سدهٔ هفدهمرسالهٔ موجز دربارهٔ وجود، ماهیت و اصولِ متافیزیکِ صدرایی.
• حرکت جوهری نظریهٔ دگرگونی در جوهرِ اشیاء، در برابرِ منحصر دانستنِ حرکت به اعراض.
• اصالت وجود مبنایِ متافیزیکیِ حکمتِ متعالیه: اصیل بودنِ وجود و اعتباری بودنِ ماهیت.