تهوع

تهوعدربارهٔ این اثر

«تهوع» (La Nausée، ۱۹۳۸) رمانِ فلسفیِ ژان‌پل سارتر است که معمولاً نقطهٔ عزیمتِ ادبیِ اگزیستانسیالیسمِ فرانسویِ پیش از جنگ شمرده می‌شود. روایت در قالبِ دفترخاطراتِ آنتوان روکانتن، پژوهشگری در شهرکی استانی، پیش می‌رود؛ روکانتن به‌تدریج با احساسِ بیگانگی نسبت به اشیاء، بدن و تاریخ مواجه می‌شود — حسی که خود آن را «تهوع» می‌نامد. رمان بیش از آنکه پیرنگِ حادثه‌محور داشته باشد، ثبتِ دگرگونیِ ادراک و بحرانِ معناست.

مضمونِ محوری، امکانی بودنِ هستی است: چیزها «بی‌ضرورت» آنجا هستند و این بی‌بنیادی، اضطراب و بیزاریِ وجودی می‌آفریند. حافظه، زندگی‌نامهٔ تاریخیِ موضوعِ پژوهشِ روکانتن، و رابطهٔ سست با دیگران، همگی ناتوانیِ روایت‌های پایدار از توجیهِ زندگی را نشان می‌دهند. در پایان، هنر — به‌ویژه موسیقی و امکانِ نوشتن — به‌عنوانِ افقی برای بیرون آمدن از خاموشیِ محض مطرح می‌شود، بی‌آنکه به نتیجه‌ای اخلاقیِ بسته بدل شود.

«تهوع» هم اثرِ ادبی است و هم آزمایشگاهِ مفاهیمی که سارتر بعدها در «هستی و نیستی» بسط داد: واقع‌بودگی، آزادی، و بداهتی که بر خودآگاهی سنگینی می‌کند. منتقدان در میزانِ موفقیتِ رمان به‌عنوانِ روایتِ داستانی در برابرِ رسالهٔ پوشیده اختلاف دارند؛ با این حال در تاریخِ رمانِ ایده‌محورِ سدهٔ بیستم جایگاهی تثبیت‌شده دارد و همچنان مدخلِ رایجی به ادبیاتِ اگزیستانسیالیستی است.

درون‌مایه‌ها

• فرمِ دفترخاطراتروایتِ اول‌شخصِ قطعه‌قطعه؛ ثبتِ حالات و ادراک‌ها مهم‌تر از توالیِ حوادثِ بیرونی است.
• امکانی بودنهستیِ چیزها بدونِ ضرورتِ غایی؛ تجربهٔ روکانتن از «زیادی بودن» اشیاء و خودش.
• تهوع به‌مثابهٔ ادراکنه بیماریِ صرف، بلکه آشکار شدنِ خامِ وجود در مواجهه با ماده، بدن و روزمرگی.
• تاریخ و زندگی‌نامهپروژهٔ نوشتن دربارهٔ یک شخصیتِ تاریخی فرومی‌ریزد؛ گذشته نیز از توجیهِ معنا بازمی‌ماند.
• آزادی و تنهاییگسست از روابط و نقش‌های اجتماعی؛ آزادی به‌صورتِ سنگینی و بی‌پناهی تجربه می‌شود نه شعار.
• هنر به‌مثابهٔ افقموسیقی و امکانِ آفرینشِ ادبی به‌عنوانِ راهی برای صورت بخشیدن به تجربه، نه نجاتِ قطعی.