«آنیموس» در ۱۸ جلسه از ۵ موضوعِ درس مطرح شده است؛ بیشترین بحث در «روانکاوی و فرهنگ» (۱۴ جلسه) است؛ و پرحجمترین محورها «تعریف و جایگاه»، «آنیموس و فردانیت»، «فرافکنی در عشق» هستند. مفصلترین گفتار در روانکاوی و فرهنگ، جلسه ۳۱ است (۵۶دقیقه).
۱۸جلسه
۷محور
۵موضوع درس
۲۲۸دقیقه
۱۵۶ارجاع در مجموعه
گروهبندی
سنجه
نوع نمودار
آنیموسدربارهٔ این مفهوم
آنیموس در روانشناسیِ تحلیلیِ کارل گوستاو یونگ به کهنالگویِ سویهٔ مردانه در روانِ زن اطلاق میشود؛ جفتِ مفهومیِ آن، آنیما، سویهٔ زنانه در روانِ مرد است. یونگ این دو را نه نقشِ اجتماعیِ ساده، بلکه ساختارهایی نسبتاً خودمختار در ناخودآگاه میدانست که تصویرِ «مردِ درون» یا «زنِ درون» را شکل میدهند و بر انتخابِ شریک، خیال، رؤیا و موضعگیریِ عقلی–عاطفی اثر میگذارند. برخلافِ ناخودآگاهِ شخصی که خاطره و سرکوبِ فردی را حمل میکند، آنیموس در پیوند با ناخودآگاهِ جمعی و صورِ کهنالگویی فهم میشود.
در صورتبندیِ کلاسیکِ یونگی، آنیموس اغلب با گفتار، حکم، معنا و گرایش به حقیقتجویی یا جزماندیشی مرتبط دانسته شده است: از مرحلهٔ تصویرِ نیروی بدنی تا صورتِ معنوی یا «کلمه». رابطهٔ خودآگاه با آنیموس میتواند فرافکنی بر مردانِ بیرونی، تسخیرِ روانی، یا—در مسیرِ فردیتیابی—گفتوگو و یکپارچهسازی باشد. یونگ و شاگردانش بر تمایزِ میانِ کارکردِ سازنده (گشودنِ افقِ معنا و اراده) و صورتِ منفی (صدایِ درونیِ قاطعِ بدونِ تجربه، خصومت با احساس، یا همانندسازیِ خشک با عقیده) تأکید کردهاند.
این مفهوم از دههٔ میانیِ سدهٔ بیستم به اینسو محلِ بازخوانیِ گسترده بوده است. نقدهایِ فمینیستی و جنسیتیْ دوگانگیِ مردانه/زنانهٔ ثابت را به چالش کشیدهاند و برخی سنتهایِ پسایونگی از آنیموس/آنیما بهعنوانِ قطبهایِ روانشناختیِ انعطافپذیرتر—نه صفاتِ ذاتیِ جنس زیستی—سخن میگویند. بیرون از حلقهٔ یونگی، اعتبارِ تجربیِ کهنالگو محلِ اختلاف است؛ با این حال در نقدِ ادبی، مطالعاتِ اسطوره و رواندرمانیِ تحلیلی، آنیموس همچنان ابزاری برای خوانشِ تصویرِ مرد، اقتدارِ کلام و پویشِ رابطهٔ درونی–بیرونی باقی مانده است.
وجوه و خوانشها
کهنالگوی مردانهدر سنتِ یونگی، ساختارِ ناخودآگاهِ مرتبط با تصویرِ مرد در روانِ زن؛ متمایز از نقشِ اجتماعیِ صرف و نزدیک به لایهٔ جمعیِ روان و صورِ کهنالگویی.
جفت آنیماآنیما و آنیموس بهمثابهٔ جفتِ مکمل؛ هر یک سویهٔ جنسِ مخالفِ روانشناختی را نمایندگی میکند و در فرافکنی، رؤیا و رابطهٔ عاطفی فعال میشود.
مراحل و صوراز نیروی بدنی و عمل تا کلام، معنا و افقِ معنوی؛ صورتبندیهایِ کلاسیکِ یونگی مراحلِ رشد یا تظاهرِ آنیموس را در مسیرِ آگاهی ترسیم کردهاند.
فرافکنی و تسخیروقتی محتوایِ آنیموس بر مردِ بیرونی فرافکنده شود یا خودآگاه را تسخیر کند، داوری و احساس ممکن است از تجربهٔ واقعی و رابطهٔ انضمامی جدا شود.
فردیتیابییکپارچهسازیِ آنیموس بخشی از گفتوگویِ خودآگاه با ناخودآگاه در فرآیندِ فردیتیابی است؛ هدف تعادلِ درونی است نه سرکوب یا همانندسازیِ کامل با آن صدا.
نقد جنسیتیبازخوانیهایِ معاصر دوگانگیِ ثابتِ مردانه/زنانه را نقد میکنند و قطبهایِ آنیما/آنیموس را انعطافپذیرتر و جدا از جنسیتِ زیستیِ صرف میفهمند.