«داروینیسم» در ۱۸ جلسه از ۴ موضوعِ درس مطرح شده است؛ بیشترین بحث در «جدایی علم از دین» (۸ جلسه) است؛ و پرحجمترین محورها «علم و دین و الحاد»، «پیامدهای فرهنگی و معنایی»، «نئوداروینیسم و سنتز مدرن» هستند. مفصلترین گفتار در جدایی علم از دین، جلسه ۱۰ است (۱۶۱دقیقه).
داروینیسم در معنایِ تاریخی به نظریهٔ فرگشت از راه انتخابِ طبیعی اشاره دارد که چارلز داروین در «اصلِ انواع» (۱۸۵۹) و آثارِ بعدی صورتبندی کرد: گونهها ثابت نیستند؛ تنوعِ ارثی در جمعیتها وجود دارد؛ و فشارهای محیطی بختِ بقا و تولیدمثلِ برخیِ تفاوتها را افزایش میدهد. این طرح، تبیینِ سازگاریِ موجودات را از طراحیِ غاییِ پیشینی به فرایندِ تاریخی–طبیعی منتقل کرد و زیستشناسی را دگرگون ساخت. واژهٔ «داروینیسم» گاه بهصورتِ وسیعتر برای هر اندیشهٔ تکاملی، و گاه بهصورتِ محدودتر برای نسخهٔ خاصی از مکانیسمِ فرگشت به کار میرود.
در زیستشناسیِ معاصر، سنتزِ مدرن (سدهٔ بیستم) ژنتیکِ مندلی را با انتخابِ طبیعی تلفیق کرد؛ بعدها نظریهٔ خنثی، ژنمحوری، فرگشتِ رشدی (evo-devo) و مباحثِ سطوحِ انتخاب، تصویر را پیچیدهتر کردند. بنابراین برابرنهادنِ کاملِ «علمِ فرگشتِ امروز» با «داروینیسمِ ۱۸۵۹» نادقیق است، هرچند انتخابِ طبیعی همچنان ستونِ تبیینیِ مهمی باقی است. در علومِ اجتماعی، برچسبهایی چون داروینیسمِ اجتماعی تاریخِ جداگانهای دارند و اغلبِ زیستشناسان آنها را با نظریهٔ زیستی یکی نمیدانند.
برخوردِ داروینیسم با دین، اخلاق و فلسفه از سدهٔ نوزدهم محلِ نزاع بوده است: برخی سنتهای دینی آن را با خوانشهای خاصی از آفرینش ناسازگار دیدهاند؛ برخی دیگر فرگشت را با الهیاتِ ناسازگار با ظاهرگرایی جمع کردهاند. در فلسفه، پیامدهای داروینیسم برای غایتشناسی، انسانمحوری و منشأِ اخلاق همچنان بحث میشود. دقتِ علمی ایجاب میکند میانِ یافتههای زیستشناختی، استعارههای فرهنگی و برنامههای سیاسیِ منتسب به داروین تمایز گذاشته شود.
| # | محور | موضوعهای درس | جلسات | دقایق | سهم |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | علم و دین و الحاد | ۳ | ۶ | ۲۱۴ | |
| ۲ | پیامدهای فرهنگی و معنایی | ۳ | ۵ | ۱۲۸ | |
| ۳ | نئوداروینیسم و سنتز مدرن | ۱ | ۲ | ۸۱ | |
| ۴ | اتوریتهٔ علم و روش | ۱ | ۲ | ۷۴ | |
| ۵ | مکانیسم تکامل در برابر هستهٔ سخت | ۱ | ۳ | ۵۹ |
تعارض، کلیسا، ضدخداانگاری، و جدایی علم از دین
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱ | جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی | علم و دین و الحاد | ۶دقیقه |
| ۲ | جلسه ۵ | شباهتهای بین علم و دین | علم و دین و الحاد | ۱۳دقیقه |
| ۳ | جلسه ۷ | علت شروع جلسات و علم در آستانه قرن نوزدهم | علم و دین و الحاد | ۸دقیقه |
| ۴ | جلسه ۱۰ | الهیات طبیعی، داروینیسم و جستجوی شاهد به جای مثال نقض | علم و دین و الحاد+۱۹ | ۱۶۱دقیقه |
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۸ | آزاداندیشی، سنت و ایدئولوژی غربی؛ تبلیغات، سنتهای رقیب و مرجعیتهای جدید؛ روانکاوی و خودتصویر غرب | علم و دین و الحاد | ۱۵دقیقه |
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۵ | مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی | علم و دین و الحاد | ۱۱دقیقه |
تصادف، تهیشدن معنا، و گسترش الگو
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱۷ | مخالفان دین، منطق کتاب و نقد تصویر مدرن از ایمان | پیامدهای فرهنگی و معنایی | ۴دقیقه |
تمایز evolution از داروینیسم و کمربند ایمنی
محبوبیت، شواهد، و وارونگی روش علمی
تلفیق با ژنتیک مندل و تجدیدنظرطلبی
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۱ | جدایی و تعارض ذاتی و جدایی و تعارض عرضی | علم و دین و الحاد | ۶دقیقه |
| ۲ | جلسه ۴ | مروری دوباره بر توهم لاپلاسی | اتوریتهٔ علم و روش | ۱۵دقیقه |
| ۳ | جلسه ۵ | شباهتهای بین علم و دین | علم و دین و الحاد | ۱۳دقیقه |
| ۴ | جلسه ۷ | علت شروع جلسات و علم در آستانه قرن نوزدهم | علم و دین و الحاد | ۸دقیقه |
| ۵ | جلسه ۸ | پیشفرضهای متدولوژیک و آنتولوژیک در علم، عینیت مکانیکی و تحولات قرن نوزدهم | پیامدهای فرهنگی و معنایی+۱ | ۷دقیقه |
| ۶ | جلسه ۹ | چیستی علم و ساختار انقلابهای علمی | اتوریتهٔ علم و روش+۲ | ۵۹دقیقه |
| ۷ | جلسه ۱۰ | الهیات طبیعی، داروینیسم و جستجوی شاهد به جای مثال نقض | علم و دین و الحاد+۱۹ | ۱۶۱دقیقه |
| ۸ | جلسه ۱۱ | تبیین عملی، وارونگی داروینی، و تصادفی بودن بیماریها | پیامدهای فرهنگی و معنایی+۵ | ۴۷دقیقه |
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۸ | نظریه تکامل، فیزیکالیسم، ماتریالیسم و بحث ماده و جهان در قرآن | پیامدهای فرهنگی و معنایی | ۵۹دقیقه |
| ۲ | جلسه ۲۱ | بررسی مسئله تعارض علم و دین | مکانیسم تکامل در برابر هستهٔ سخت+۱ | ۲۲دقیقه |
| ۳ | جلسه ۲۲ | مدلسازی لایههای معرفت و اصول داروینیسم | نئوداروینیسم و سنتز مدرن+۱۰ | ۷۳دقیقه |
| ۴ | جلسه ۲۳ | تعارض علم و دین با تمرکز بر دوگانهی تکاملگرایی و خلقتگرایی | مکانیسم تکامل در برابر هستهٔ سخت+۳ | ۳۲دقیقه |
| ۵ | جلسه ۲۴ | مؤلفههای ترجیح بخش تکاملگرایی بر خلقتگرایی | مکانیسم تکامل در برابر هستهٔ سخت | ۵دقیقه |
| ۶ | جلسه ۲۵ | آیا نظریه تکامل با هدفمندی جهان تعارض دارد؟ | نئوداروینیسم و سنتز مدرن+۱ | ۸دقیقه |
| ۷ | جلسه ۴۳ | تفاوت معجزه یابی و معجزه تراشی در قرآن، معجزه سلبی قرآن | پیامدهای فرهنگی و معنایی | ۱۱دقیقه |
| # | جلسه | تیتر جلسه | محور | زمان |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | جلسه ۵ | مفهوم قرآنی معجزه و نقد تعریف هیومی | علم و دین و الحاد | ۱۱دقیقه |