یونگ — رؤیا (۱)

خلاصهٔ تولید شده توسط هوش مصنوعینقشهٔ موضوعیِ این جلسهورود ←

در این جلسه رویا از دیدگاه یونگ و فروید بررسی می‌شود، با تمرکز بر تحقق آرزو، سانسور و محتوای پنهان. بحث به تفاوت مدل ناخودآگاه یونگ با مدل فرویدی می‌رسد و نمونه‌هایی از تعبیر رئالیستی و سمبولیک ارائه می‌شود. تداعی آزاد و سنجش دوری رویا از سطح رئالیستی نیز مطرح است.

ادامه بحث رویا از دیدگاه یونگ

خب، من از جلسه قبل شروع کردم یک مقدار در مورد رویا از دیدگاه یونگی صحبت کردم. تقریباً می‌توانم بگویم که آن مباحث تئوریک که اول مطرح کردم در مورد ارتباط با ارتباط ناخودآگاه جمعی با اینفورمیشن و این حرف‌ها، یک جوری به یک سوالی منجر شد که ظاهراً می‌بایست جلسه قبل جوابشو می‌دادم و ندادم.

و اولین جلسه می‌خواهم یک توضیح مختصری بدهم که این انحرافی که در مسیر صحبت‌ها پیش اومده، یک مقدار دلیلش این است که فکر می‌کنم هنوز داده و چیزهای تجربی به اندازه کافی من مطرح نکردم که بخواهم تئوری‌ها را تا آخرش بگویم.

احساسم این بود که به جای بحث کردن، در واقع یادتون باشه قرار شد که درباره آن بخش مهم تئوری یونگ درباره آرکتایپ‌ها صحبت بشه، ولی عملاً من جلسه قبل وارد بحث رویا شدم.

این جلسه هم می‌خواهم بحث رویا را ادامه بدهم. هیچ بعید نیست که جلسه بعد هم ادامه بدهم.

آرکتایپ‌ها و ترجیح شواهد تجربی

و فکر می‌کنم که آرکتایپ‌ها مثلاً در از طریق رویاها کشف شدن و اسطوره‌ها و طبعاً از لحاظ تئوریک آن‌قدر تئوری قوی وجود ندارد. از در آثار یونگ که اصولاً تئوری زیاد وجود ندارد و الان در حال حاضر هم من حداقل فکر می‌کنم بخش مربوط به آرکتایپ‌ها هنوز از لحاظ تئوری مشکلاتی دارد.

و بنابراین آن قسمت تجربی که قوی‌تره را طبیعی است که من ترجیح می‌دهم بگم، یک جوری قانع بشین، همون‌طور که یونگ قانع شد که یک چیزهایی به اسم آرکتایپ مثلاً وجود دارند. ولو اینکه نفهمیم که این‌ها دقیقاً چه هستن، چگونه به وجود اومدن.

یونگ همیشه یک حرف‌های مبهمی می‌زند که این‌ها بازمانده نمی‌دانم تجربیات اجداد ماست. در ژنتیک مثلاً فرض کن یک جور حالت ارثی دارد. و هیچ‌وقت هم تاکید نمی‌کند که واقعاً دارد یک تئوری ارائه می‌دهد و نظرش این است که حتماً این‌جوری است. یک احساس کلی‌ای وجود دارد که لابد این‌جوری است مثلاً.

یک چیزهایی مثلاً وقتی که اسطوره‌های یونانی یک جایی ظاهر می‌شن، لابد یک تجربه مشترکی وجود دارد بین آن یونانی‌ای که این اسطوره را ساخته و منی که الان اینجا دارم این کار را می‌کنم. پس انگار یک جوری از اجداد منه حقایق و چیزهایی به ارث رسیده.

تجربه شخصی و قوت تفسیر یونگی

من احساس شخصی‌ام این است که قسمت تفسیر رویا در نظریه یونگ جزو قوی‌ترین قسمت‌هاست و حتی می‌خواهم بگویم که مثلاً تجربه شخصی من این است.

اگر از من بپرسن که تو چطور بین یونگ و فروید تمایل بیشتری پیدا کردی به یونگ، می‌گویم به دلیل تجربه شخصی خودم با رویاها و اینکه این دو تا شیوه تفسیر رویا که بر اساس دو تا تئوری مختلف بنا شدن، تئوری یونگ خیلی خیلی بهتر جواب می‌دهد.

ممکن است من نتونم این تجربه شخصی خودم را به شما منتقل بکنم. حداکثرش این مگر اینکه شما باور کنید که مثلاً رویاهایی که من دیدم این‌ها بوده. من نمی‌توانم رویاهای خودم را پرده برداری کنم به عنوان یک فکت عمومی به شما عرضه بکنم و بعد به شما بگویم که این تفسیر بهتر از آن تفسیر بوده. دقت می‌کنین؟

یعنی با زندگی من، با مثلاً فرض کنین اتفاق‌هایی که برای من افتاده هماهنگی بیشتری داشته. ولی قبول بکنید که شما می‌توانید این تجربه را خودتان تکرار کنید.

دعوت به سنجش نظریه با رویاهای خود

من رسماً دارم شما را دعوت می‌کنم برای قضاوت در مورد دو تا نظریه مثلاً روان‌کاوی، یک مقدار در واقع به خودتان رجوع بکنید. به اینکه یونگ یک فکت‌هایی ارائه می‌ده، رویاهایی از بیمارای خودش نقل می‌کنه، فروید هم از بیمارای خودش رویا نقل می‌کند.

یونگ از یک در یک سطح وسیع‌تری از اقصا نقاط دنیا رویاهای جمع‌آوری کرده و در کتاب‌هاش نقل می‌کند یا اسطوره‌ها. اسطوره‌ها خب به هر حال یک چیزهایی فکت‌های بین‌الاذهانی بهتری هستند برای اینکه به هر حال کتاب‌ها وجود دارند و ما می‌دانیم که مربوط به دوران خیلی قبل هستند.

فکر می‌کنم این یک روش بسیار بسیار مفید در از لحاظ اینکه آدم بتواند قضاوت بکند که کدام یکی از این نظریه‌ها بهتر دارند در مورد رویا نظریه‌پردازی می‌کنند و از لحاظ عملی شیوه‌ای که ارائه می‌دهند برای تفسیر بهتره، مراجعه کردن به رویاهای شخصی هر آدمی می‌تواند یک ملاک خیلی خوبی برای خودش باشه.

اطلاعات رویا از نگاه فروید و یونگ

و طبعاً خب تجربه‌های غیرقابل انتقالی هستند رویاها به طور کلی. هرچند که تفسیر اسطوره‌ها و مثلاً بحث‌هایی که Jung در مورد اسطوره‌ها می‌کنه، خب طبعاً آن هم می‌تواند ملاک خوبی باشه برای اینکه Jung در این زمینه قوی‌تره.

این نکته را من گفتم برای خاطر اینکه اصولاً میل دارم که مردم را دعوت بکنم که به رویاهای خودشان دقت بکنند و سعی بکنند که یک مقدار یاد بگیرند که از رویاها چگونه می‌شود استفاده کرد.

و این جدای از این است که بخواهیم از لحاظ تئوری تشخیص بدهیم که Jung دارد درست می‌گوید یا Freud دارد درست می‌گوید. چه Freud راست بگوید چه Jung راست بگه، به هر حال در رویاهای ما اطلاعات خیلی خیلی ارزشمندی وجود دارد.

اگر با دیدگاه Freudی نگاه کنید، می‌توانید بگویید که در رویاها اطلاعات خیلی ارزشمندی وجود دارد درباره ویژگی‌های روانی خود فرد، عقده‌های روانی، مشکلات روانی، بعضی از مشکلاتی که از کودکی مثلاً باقی مانده و الی آخر.

از دیدگاه Jung علاوه بر اینکه یک چنین ویژگی‌هایی تو رویا ظاهر می‌شن، حقایقی در مورد زندگی شما، در مورد آینده نزدیک به طور متعارف، تحلیل‌هایی در مورد موقعیتی که شما در آن قرار گرفتید و متوجهش نیستید و رویا به نوعی، من چندین بار تاکید کردم جلسه قبل که نظر Jung این نیست که ناخودآگاه نشسته غم‌خوار ماست و مثلاً رویاهایی را ترتیب می‌دهد که به ما پیام‌هایی در مورد مثلاً اصلاح رفتارمون در زندگی بده. ولی روی این حرف را زدم و الان دارم تاکید می‌کنم که اگر این‌جوری نگاه کنین مشکلی پیش نمی‌آید.

ناخودآگاه غم‌خوار نیست؛ زبان سطح بالا

مثل یک زبان high level. من فکر می‌کنم با اینکه می‌دانم این‌جوری نیست ولی تصور می‌کنم و این‌جوری هم حرف می‌زنم در مورد ناخودآگاه.

می‌گویم ناخودآگاه مثلاً در این رویا یک چنین پیامی به من داد. ولو اینکه واقعیت این نیست. واقعیت این است که ناخودآگاه از لحاظ مثلاً تئوری Jung دارد برای خودش کار می‌کند. مثلاً فرض کنید یک تعادل‌هایی به هم خورده دارد این‌ها را در واقع این‌ها به هم حالت تعادل برمی‌گردن، مسیر رشد مثلاً یک جوری یک حرکت‌هایی در مورد در هنگام خواب ایجاد می‌کند و الی آخر.

این‌ها به معنای این نیست که اونجای یک موجودی نشسته یک مرد بزرگی هست که غم‌خوار منه. ولی خود به خود چون تمایل به تعادل و رشد داره، بنابراین همیشه پیام‌هاش یک جوری در جهت مثبت در زندگی من می‌توانند ظاهر بشوند.

من می‌خواهم در واقع کاری که دارم می‌کنم را یک خورده توجیه بکنم که از این کاری که از جلسه قبل شروع کردیم و ممکن است حتی طول بکشه، من هیچ نگرانی طول کشیدن این بخش از بحث‌ها نیستم.

برای اینکه جدای از هدفی که تو این جلسات داریم که مثلاً تئوری روان‌کاوی را تا حدی بخونیم که بتوانیم در مسائل فرهنگی به کار ببریم، این یک مورد فکر می‌کنم ارزش این را دارد که یک خورده دور باشیم از آن هدف اصلی‌مون و در مورد رویاها یک مقدار بیشتر صحبت کنیم.

مخصوصاً که تئوری Jung خیلی وابسته است به تحلیل رویا و اسطوره و فکر می‌کنم بدون شناختن رویاها و یک جوری باور کردن این فکت‌ها و داده‌هایی که Jung از رویاها در واقع در اختیار ما قرار می‌ده، فهمیدن یک مفاهیمی مثل آرکتایپ، ضرورت اعتقاد داشتن به یک چنین چیزهایی که Jung گفته تقریباً منتفیه. شما در جایی دیگر غیر از مثلاً فعالیت‌های روانی عمیقی مثل رویا، حضور آرکتایپ‌ها را ضرورت نمی‌شود که فرض بکنید.

یادآوری: مبانی فروید با گسترش یونگی

من به عنوان یادآوری فقط می‌گویم که تو جلسه قبل کاری که کردم مطابق با همان چیزی که از اولین جلساتی که در مورد Jung شروع کردم گفتم، خارج از نظریه رسمی Jung اونطوری که خودش بیان کرده، من جلسه قبل سعی کردم مبانی‌ای را که Freud برای مکانیسم به وجود اومدن رویا در واقع بیان کرده، نظریه Freud را سعی کنم نشان بدهم که می‌توانیم نظریه Freud را بپذیریم و با آن تغییراتی که در مفهوم ناخودآگاه دادیم که یک مقدار عمیق‌ترش کردیم، بزرگ‌ترش کردیم، به اضافه اینکه مفهوم رسیدن به تعادل و اینکه این تعادل دینامیکه، همه چیزهایی را که در واقع یونگ می‌گوید را به نوعی به دست بیاریم بدون اینکه لازم بشود که مبانی نظری رویای فروید را در واقع کنار بگذاریم.

خیلی مختصر فقط بهتان بگویم که اگر یادتون باشه نظریه فروید اساساً این‌جوری بود که ما یک آرزویی را همیشه می‌بینیم که در رویا تحقق پیدا می‌کند که در ساده‌ترین حالات، مبتذل‌ترین حالات مثلاً آرزوی این است که به خواب خودمان ادامه بدهیم مثلاً در مقابل صداها و اغتشاش‌هایی که از بیرون مثلاً به صورت جسمانی دارد به ما وارد می‌شود مقاومت می‌کنیم و رویا این وظیفه را انجام می‌دهد.

چیزهایی می‌بینیم در رویا که به نوعی در واقع اختلال‌ها را شبیه‌سازی می‌کنند با یک چیزهایی که بتوانیم به خواب خودمان ادامه بدهیم مثل اینکه شما اگر یک ساعتی به مدت یک دقیقه زنگ بزند اگر یک دقیقه مقاومت بکنید یعنی در خوابتون به شکل یک صدای زنگی چیزی وارد بکنید لازم نیست که خودآگاهی‌تون در واقع به حدی از هوشیاری برسد که این ساعته که دارد زنگ می‌زند.

در واقع رویا یک فریبی آنجا انگار دارد اعمال می‌کند که شما همچنان به خواب خودتان ادامه بدهید. از این مشاهده ساده و البته خب مشاهده‌های عمیق‌تری که فروید در مورد بیماری‌های خودش داشت نهایتاً به این نتیجه رسید که کلاً می‌توانیم تئوری رویا را بر اساس همین مبنا بگذاریم.

تحقق آرزو و اصل لذت در رویا

مکانیسم رویا اصولاً این‌جوری است که شما یک گرایشی دارید، یک آرزویی دارید که رویا آن را برای شما تحقق می‌دهد. چرا تو تئوری فروید این نگاه، نگاه طبیعیه؟

به غیر از مسائل تجربی که پشت پشت این ایده هست برای خاطر اینکه خب فروید احساسش این است که رویا اگر به وجود می‌آید باید این انرژی‌های روانی‌ان که دارند این کار را انجام میدن، رویا را به وجود میارن و انرژی‌های روانی هم از در نظریه فروید به یک طرح خاصی در جهت لذت بردن و دور شدن از تنشی که جاری می‌شوند.

اینطوری نیست که مثلاً فرض کنید تو تئوری فروید شما بتوانید بگویید که انرژی‌های روانی در جهتی که خیر و صلاح مثلاً شخص هست جاری می‌شود. فروید یک خورده مکانیسم‌های روانی را ساده کرده، مثلاً مثل یک سیستم فیزیکی بهش نگاه می‌کنه، انرژی‌ها جاری می‌شوند برای خاطر اینکه تنش‌ها را به حداقل برسونن و لذت را به حداکثر برسونن.

بنابراین تنها چیزی که ممکن است در را در حالت خواب باعث جاری شدن انرژی و به وجود اومدن یک تصویری مثلاً رویا بشود که این به هر حال یک فعالیت روانیه، این است که یک لذتی در کار باشه و یک دور شدن از تنشی در کار باشه. بنابراین هر رویایی باید در بطن خودش لذت‌بخش باشه.

یعنی آرزوهایی را برآورده بکند ولو اینکه ما در به اصطلاح وقتی رویا را می‌شنویم آن آرزو رو، آن محتوای پنهان رویا را به راحتی درک نکنیم.

سانسور، اعوجاج و محتوای پنهان

مثلاً فرض کنید اگر یک نفر یک دختری خواب می‌بیند که مادرش مرده در خواب محتوای پنهانش این است که این میل دارد که مادرش بمیره و به این ترتیب یک آرزویی را دارد در واقع محقق می‌کند ولی رویا همیشه این را با سانسور، با یک اعوجاج‌هایی که خیلی برخوردنده نباشه، بنابراین سمبلیک بودن و همه این مکانیسم‌های پیچیده‌ای که محتوای نهفته رویا را از محتوای ظاهری‌اش دور می‌کند برای خاطر این است که ناخودآگاه طوری می‌خواهد آرزوهای خودش را به تحقق برسونه که باز مزاحم خواب نباشد.

مثلاً فرض کنید اگر یک پسری میل دارد پدر خودش را بکشه در آرزوی پنهانش از دوران کودکی مثلاً عقده اودیپش این بوده خب اگر بیاید در خواب ببیند که دارد سر پدرش را می‌برد که مطمئناً قابل تحمل نیست برایش.

پس می‌بیند که پدرش در خواب به طریقی که ربطی به این نداشته از دنیا رفته و حتی فروید تأکید می‌کند که در چنین خوابی طرف خیلی گریه‌زاری هم می‌کند در خواب، ابراز ناراحتی می‌کند.

یعنی همه چیز طبیعی جلوه می‌کند که انگار غم وجود دارد ولی محتوای پنهان این است که واقعاً آن آرزویی که تحقق پیدا کرده این است که به دلایل اودیپی این شخص می‌خواسته که پدرش از جلوی راهش در واقع کنار برود و این ایده در واقع تحقق و آرزو به نظر من هیچ مشکلی ندارد اگر حفظش بکنیم ولی مبانی یونگی رو، نگاه یونگی به ناخودآگاه را در واقع باهاش مخلوط بکنیم.

در نگاه یونگی ناخودآگاه یک چیزی نیست که از آرزوهای کودکی و تجربیات شخصی آدم‌ها آمده باشه.

آرزوهای تعادل جسمانی و روانی

این یک بخش خیلی سطحی ناخودآگاهه بلکه آرزوهای ناخودآگاه آرزوهای مکانیسم‌های جسمانی و روانی ما هستند. مثلاً میل به تعادل داشتن. این هم به نوعی آرزوئه دیگر. من می‌توانم بگویم که تمام مکانیسم‌های حیاتی من آرزو دارند که به یک حالت تعادلی برسند از لحاظ هورمونی از لحاظ تنش‌های عصبی و الی آخر و آرزو دارند که رشد بکنند.

این آرزوها این مفهوم آرزو را نگه داریم ولی خیلی خیلی ناخودآگاه‌ترش بکنیم یعنی نه اینکه آرزویی که حتی لحظه‌ای در زندگی این آدم کرده باشه مثلاً ببینید آرزوهای فرویدی به نوعی معنایش این است که طرف لااقل در سن دو سالگی یک لحظه آرزو کرده که پدرش بمیره.

یعنی انگار آرزو یک جوری خلاصه به سطح خودآگاه نزدیک شده یا به پیش آگاهی در واقع حداقل رسیده ولی در مورد یونگ اصلاً اینطوری نیست. شما می‌توانید مفهوم آرزو را حفظ بکنید میل را حفظ بکنید بدون اینکه طرف به هیچ وجه ذره‌ای در خودآگاه خودش یک چنین میلی را احساس کرده باشه.

ممکن است من در تمام مدت عمرم تصوری از مسیر رشدی که باید در زندگیم طی بکنم و مکانیسم‌های روانی من طوری طراحی شدن که مرا در جهت آن مسیر رشد در واقع قرار بدن ممکن است لحظه‌ای چنین تصوری یا حتی چیزی شبیه این را تو ذهنم نیاورده باشم و از کسی هم نشنیده باشم ولی وجود دارد این میل و آرزو در اعماق ناخودآگاه ما وجود دارد.

میل به اینکه شما میلی به اینکه تعادل هورمونی‌تون یک وضعیت خاص داشته باشه در یک سن به خصوص این چیزی نیست که به خودآگاهی شما کوچکترین ارتباطی داشته باشه.

و من تلاشی که جلسه قبل کردم با مثال زدن از اینکه بیماری‌ها چگونه می‌توانند تبدیل به رویاها بشوند که این مثال خیلی به نظر خودم مثال ملموسیه و جنبه به اصطلاح فکت‌های بین‌الاذهانی هم دارد یعنی لزومی ندارد که به رویاهای شخصی افراد رجوع بکنیم.

آرزوهای عمومی بشر و فاصله از فروید

در واقع تو جلسه قبل سعی کردم همینو بهتان نشان بدهم که اگر شما مفهوم این تعادل دینامیک یعنی تعادل همراه با رشد تعادلی که بستگی به سن و سال و موقعیت آدم‌ها دارد را حفظ بکنید و فرض را بر این بگذارید که به طور طبیعی مکانیسم‌های روانی ما و تمام جسم و روح ما به نوعی انگار آرزو دارند که در وضعیت تعادل مطلوب خودشان باشند پس من می‌توانم بگویم که تئوری فروید را دارم حفظ می‌کنم و هنوزم دارم می‌گویم که در هر رویایی آرزویی تحقق پیدا می‌کند به دلیل اینکه اصلی‌ترین آرزوها آرزوهای عمومی بشر. در مورد همان وضعیت تعادله آرزوهای ناخودآگاه و در عین حال یک جوری از فضای فرویدی دارم دور می‌شم.

یعنی لازم نیست وقتی که یک رویا را می‌شنوم فکر بکنم که باید در دوران کودکی این شخص دنبال آرزوی پنهانی بگردم. و حتی می‌توانم دنبال آرزوهای عمومی بشر در واقع در رویا بگردم.

آرزوی اینکه این آدم از آن مسیرهای طبیعی که باید طی بکند منحرف شده و رویا یک جوری دارد این را برمی‌گردونه به سر جای خودش و به همین دلیله که استفاده کردن از این زبان های لول که بگویم که ناخودآگاه دارد پیام می‌دهد که خیر و صلاح تو چیست اشکالی پیدا نمی‌کند.

یعنی همیشه در واقع تو رویاها یک جنبه مثبتی وجود دارد که اگر یک نفر از وضعیت‌های تعادل از وضعیت‌های طبیعی دور شده باشه یک جوری انگار ناخودآگاه این را به سمت تعادل و رشد دارد می‌کشه.

و به هر حال هدفم تو جلسه قبل این بود که با استفاده از تئوری فروید یک مبنای نظری برای حرف‌های یونگ در واقع سعی کنم بیان بکنم.

خود یونگ اصولا تلاش چندانی برای اینکه مثلاً در مورد درباره مکانیسم‌های به وجود اومدن رویا و ارتباطش با شیوه‌های تفسیری خودش خیلی انجام نمی‌دهد به دلیل همان ویژگی کلی که تو نظریه‌اش هست که بیشتر در واقع یک دیدگاه‌های تجربی را بیان می‌کند تا اینکه بخواهد نظریه‌پردازی بکند.

ادامه بحث‌های جلسه قبل، دیگر بدون اینکه بخواهم وقت صرف بکنم، مثلاً همه چیز را مبنای نظری بدم، فرض کردم در واقع اینکه با همان نگه داشتن این تئوری که در رویا آرزویی تحقق پیدا می‌کنه، بتوانیم حرف‌های خودمان را ادامه بدهیم.

یک جوری رسیدن به تعادل، رسیدن به رشد، مثل اینکه آرزوی تعادل، آرزوی رشد این‌ها را هم در واقع اضافه بکنیم، چیزهایی که خیلی دیگر زیادتر ناخودآگاه، ببینید کلاً این حس باید موقع مطالعه Jung در مقایسه با Freud برای‌تان به وجود آمده باشه.

ناخودآگاه عمیق‌تر یونگ و کاربردهای متفاوت

ناخودآگاه Jung خیلی عمیق‌تره، یعنی خیلی دورتر از آگاهیه. یک جوری این در تمام کاربردهایی هم که بعداً من می‌گم، همیشه در واقع من می‌توانم این را به عنوان یک ملاک بهتان بگویم.

اینکه چقدر از خودآگاهی دور شده باشین، من هی مدام تاکید می‌کنم که به هیچ وجه قصد ندارم و اصلاً این کار را درست نمی‌دانم که بیام بگویم نظریه Jung خوبه، نظریه Freud خوبه، این یکی از آن بهتر است. اینکه هر کدومشون، این‌ها مثل نظریه‌هایی هستند که هر کدومشون در یک زمینه‌هایی بهتر کاربرد پیدا می‌کنند.

فروید در نقد ادبی و سینما

نظریه Freud، من حالا به دلایلی که بعداً در موردش بحث می‌کنم، در نقد ادبی، در نقد سینما بیشتر از نظریه Jung کاربرد دارد. چرا؟ مثلاً همین الان بگذارید وارد، بگوییم که وارد بحث بشوم به طور عمیق، برای خاطر اینکه مثلاً فرض کنید وقتی که یک هنرمندی دارد یک داستان را به وجود می‌آورد یا یک مثلاً فیلم رو، مخصوصاً بگذارید از فیلم صحبت بکنیم برای اینکه همراه با خلق تصویر هم هست، شباهت به رویا دارد.

واقعاً نمی‌توانید بگویید در یک حالت ناخودآگاهی خیلی عمیق قرار دارد. در یک حالت بین خودآگاه و ناخودآگاه قرار دارد. کاملاً هم خودآگاه نیست، یعنی هیچ هنرمندی مطلقاً نمی‌دونه که همه اجزای اثر ادبی یا هنری خودش را چه جوری سر هم کرده. لازم نیست که الهام خیلی عجیب و غریبی شده باشه، مثلاً از خود بی‌خود شده باشه.

همین که مثلاً شما بگویید که این شخصیت را چرا گذاشتی اینجا، ممکن است یک توضیحاتی بده ولی بعداً شما خودتان متوجه این باشید که توضیح خیلی عمیق‌تری وجود دارد که این طرف نمی‌دونه خودش. ممکن است به یک چیزهای خیلی عمیقی در روانش بستگی دارد که خوشش می‌آید. چرا دوست دارد این شخصیت فیلمش بمیره؟

چرا دوست دارد آن یکی زنده بمونه؟ و الی آخر. واقعاً این‌جوری نیست هنرمند نشسته باشه در مورد همه، حس حسش بهش می‌گوید که اینجا این باید بمیره، حسش بهش می‌گوید که و این حس‌ها از ناخودآگاهی می‌آیند.

ولی نه از اعماق ناخودآگاهی مثل مثلاً چیزی که اسطوره را به وجود می‌آورد. بنابراین خلق آثار هنری خیلی وقت‌ها در یک جایی بین خودآگاه و ناخودآگاه قرار می‌گیرد و اینجا اتفاقاً من فکر می‌کنم که تئوری Freud بهتر کار می‌کند.

خلق فیلم میان خودآگاه و ناخودآگاه

اکثراً. اکثراً بهتر کار می‌کند. مگر در یک مواردی من ممکن است هنوز تصمیم‌های در واقع جلسات آینده‌مو یک خورده دیرتر بگیرم که چه کار می‌خواهم بکنم. ممکن است یک فیلمی را من در موردش اینجا بحث بکنم که فکر می‌کنم ۹۹ درصد Jungیک.

یعنی اینقدر این آدم از حالت طبیعی خارج بوده وقتی که این چیزها را داشته می‌ساخته. یعنی اصلاً نمی‌شود این فیلم را مطلقاً نگاه کرد و این را به ناخودآگاه شخصی و این‌جور چیزهاش ربط داد. به آرزوهای پنهانی. خود کار، اسم فیلم هست رنگ انار، از یک کارگردان معروفی به اسم Parajanov.

کارگردان روس، شوروی سابق که در اصل گرجی، ارمنی و یک چیزی تو این مایه‌ها بود. گرجی بود ولی خودش را ارمنی می‌دونست. در عین حال یک جوری با آذربایجان شوروی هم احساس نزدیکی می‌کرد. سه چهار تا فیلمی که ساخته، هر کدومشون به یکی از آن فرهنگ‌ها مربوط می‌شوند.

رنگ انار و لایه‌های فرهنگی

مثلاً این فیلم رنگ انار یک فیلم در واقع به شدت ارمنیه.

تمام نمادها، تمام در واقع ماجراها تو ارمنستان می‌گذره درباره شخصیت فرهنگی معروف ارمنستان. در یکی از مصاحبه‌هاش گفته که من فیلم‌هامو این‌جوری می‌سازم که وقتی می‌خواهم یک صحنه‌ای را بسازم، توانایی این را دارم به طور مثلاً غیرعادی که به ناخودآگاه خودم به خودم سفارش میدم، می‌خوابم و حتماً یک خوابی در مورد آن صحنه می‌بینم.

یعنی در یک حالت کاملاً ناخودآگاهی یک چیزهایی به ذهنم می‌آید که وقتی بیدار می‌شم این‌ها را تبدیل به فیلم می‌کنم. اگر این راست باشه خب با اگر راست نباشد هم می‌گویم به هر حال این فیلم تو حالت نزدیک به خودآگاه ساخته نشده. یعنی تو آن حالت‌هایی که Freud بتواند چیزی به ما بگوید.

به طور قطع من می‌توانم بگویم خیلی خیلی چیزهای عمیقی تو این فیلم ظاهر می‌شود که مطلقاً خود این شخص اصلاً تجربه‌شو ندارد. خیلی شبیه به واقعاً آن مکانیسم‌هایی که اسطوره در واقع تولید می‌شود.

اسطوره‌ها این مثلاً نگاه کنید در مقابل آثار هنری اسطوره‌ها را با شیوه‌های Jung بهتر می‌توانید تحلیل بکنید. برای خاطر اینکه اسطوره‌ها خیلی خیلی ناخودآگاه‌تر از اونی هستند که به یک ناخودآگاهی یک فرد حتی مربوط باشند. واقعاً در یک جامعه به وجود میان و به طور خیلی خیلی عمیقی ناخودآگاه هستند.

بنابراین من اصولاً احساسم این است که نظریه‌ها را به جای اینکه بیایم به جون همدیگر بیفتیم مثلاً بگوییم که الان این درست است آن غلطه، هر سه تا نظریه معروف روان‌کاوی کاربردهایی دارند در حوزه‌هایی که باید سعی بکنیم که این حوزه‌ها را بشناسیم و یک جوری یاد بگیریم که مثلاً تو این حوزه‌های مختلف تشخیص بدهیم که الان کدام یکی از این‌ها بهتر کار می‌کند.

حتی همزمان یک دانه یک اثر هنری همزمان می‌تواند سه تا لایه داشته باشه. لایه خودآگاه چیزی که آن خود هنرمند فکر می‌کرده دارد می‌سازه، لایه ناخودآگاه شخصی که با یک تحلیل Freudی درمیاد و زیرش ممکن است یک چیزهای اسطوره‌ای باشه که اصلاً مطلقاً به زندگی شخص ربطی ندارد.

این یک چیزهای اسطوره‌ای که می‌گویم چیزهای خیلی عمیق مربوط به ناخودآگاه جمعی همه انسان‌ها و اینکه یاد بگیریم که این لایه‌های مختلف را کنار همدیگر ببینیم و تشخیص بدهیم که اینجا این لایه آن لایه واسطه‌ای که Freud خوب می‌تواند کار بکند بنابراین از تکنیک‌های Freudی استفاده بکنیم و لایه‌های عمیق‌تر را اشتباه نکنیم که آن را هم بخواهیم با همین تکنیک بهش نگاه بکنیم.

لول‌های مختلف تحقق آرزو در رویا

اینکه کلاً ببینید الان این حرف‌هایی که من دارم می‌زنم اگر بپذیرید که رویا را به طور نظری برگردونیم به همان مفهوم آرزو همین الان مشخصه که خود یک رویای یک آدم می‌تواند در لول‌های مختلف اتفاق بیفتد. یعنی این‌جوری نیست که وقتی که حرف‌های Jung را در مورد رویا می‌پذیرید حرف‌های Freud حذف بشود.

همین الان ممکن است یک آدمی رویاش تحت تأثیر ناخودآگاه شخصی‌ش به وجود آمده باشه. همان آرزوهای کودکی‌ش در آن ظاهر شده باشه. چرا؟ به شرط اینکه در طول روز این آرزوهای کودکی تحریک شده باشند و یک جوری ساری انرژی شده باشند که بتونن رویا را ایجاد بکنند.

ممکن است در طول آن روز آن نوع مثلاً فرض کنید عدم تعادل‌هایی که مربوط به رشد و این چیزها می‌شود که آن لایه‌های عمیق‌تر را مثلاً فرض کنید مکانیسم‌های روانی را به حرکت درآره زیاد پیش نیامده باشه ولی عوضش یک اتفاق‌هایی افتاده باشه که نزدیک به سطح ناخودآگاه شخصی باشه به اضافه اینکه حتی ممکن است چیزهایی که Freud بهشان پیش‌آگاهی می‌دهد را تحریک کرده باشه.

بنابراین وقتی رویا را نگاه می‌کنم باید عمقشو در واقع اول یک جوری با یک شیوه‌ای بتوانم درک بکنم. این در چه مرحله‌ای به اصطلاح کجای ناخودآگاه دراومده.

تداعی آزاد و تکنیک فرویدی

حتی در تعبیر نمادها این درک اینکه این از چه لولی در واقع ظاهر شده این چه جوری ظاهر شده می‌تواند تأثیر بگذارد. بنابراین به هیچ وجه من تأکیدم این است که من جلسه قبل سعی کردم که بگویم اصولاً شیوه نگاه کردن Jungی لزوماً این‌طوری نیست که نقد تئوری مثلاً مکانیسم به وجود اومدن رویا در Freud باشه بلکه می‌توانم به طور کامل بگویم که می‌توانم فرض بکنم که منتقل‌ان به همدیگر فقط مفهوم آرزو را دارم تعمیم می‌دهم به یک چیزهای خیلی خیلی ناخودآگاهی و به

اضافه اینکه الان وقتی شروع می‌کنیم در مورد تحلیل رویا صحبت می‌کنیم مطلقاً این‌جوری نیست که تکنیک‌های تحلیل رویا که می‌گویم معنایش این است که هیچ‌وقت تکنیک‌های Freudی به کار نمی‌آید.

اصلاً تکنیک‌های تداعی در مورد یک آدم اگر شما تشخیص دادید که اینجا این رویا به شدت یک رویای شخصی‌ه و به دلیل تجربه‌های روزانه‌اش و تحریک شدن بعضی از آرزوهای عمیق دوران کودکی‌ش به وجود آمده خوب است که از تکنیک تداعی استفاده بکنید.

بنابراین اصلاً در زمینه مکانیسم‌های به وجود اومدن رویا و تفسیر رویا نمی‌شود گفت که باید یک نظریه را کنار بگذاریم آن یکی را بپذیریم. نظریه Jung را می‌شود یک تعمیمی از نظریه فروید بهش نگاه کرد با تاکید روی یک بخش‌های دیگه‌ای از فعالیت‌های ناخودآگاه، فعالیت‌های ناخودآگاه جمعی.

خب بیاید من بحث های جلسه قبل را فقط یک چیزی بهش اضافه بکنم وارد یک خورده بحث های عملی تر بشویم.

بازگشت به بحث عملی تفسیر رویا

این چیزی که گذاشتم این جلسه دارم اضافه میکنم برای اینکه فکر میکنم از لحاظ تئوری باز آن‌قدر قوی نیست که همراه با حرف هایی که جلسه قبل میزنم در موردش بخواهم بگویم.

می‌خواهم بگویم که آن مفهوم عدم تعادل را تا این حد می‌شود بسط داد که هر جور مثلاً فرض کنید این فرمیشن های غلط اگر در خودآگاه باشه یعنی هر جور دور شدن از حقایق می‌تواند یک جور در دیدگاه Jung یک چنین چیزی هم می‌تواند یک عدم تعادل حساب بشود. اینکه اینجا کجای ذهن ذخیره می‌شود کجای جسم یا مکانیسم های روانی یک چنین چیزهایی را دیتکت می‌کند به نظر من خیلی خیلی مبهمه.

عدم تعادل و تشخیص ناهماهنگی

نمی‌شود به آن راحتی که مثلاً در مورد وضعیت بیماری ها و الی آخر چیزهایی که گفتم در موردش صحبت کردم یک جوری به اصطلاح روشن این چنین چیزی را بیان کرد.

من احساس میکنم فقط واقعاً نه به دلیل بحثی که الان با شما کردم یعنی چیزی است که اینجا قرار بود بگویم. Lacan می‌تواند به ما کمک بکند که یک مقدار این موضوع را بفهمیم.

چطور ممکن است این فرمیشن غلط مثلاً یک جوری معنی عدم تعادل بده و چطور ناخودآگاه بتواند این فرمیشن غلط را به نوعی تشخیص بده و سعی کند اصلاح کند. بنابراین فقط یک سری چیزهای جسمانی ظاهری که مثلاً فرض کنید مسائل هورمونی و این‌ها باشه نیست.

تمثیل پردازش داده و دانای مطلق

واقعاً Jung شما وقتی شیوه نگاه Jung به مثلاً رویاها را میبینید دقیقاً می‌توانید این‌جوری فرض بکنید. انگار ناخودآگاه یک پروسسور بسیار بسیار قوی تر از چیزی که شما بتوانید تصور بکنید هست.

آن اینفورمیشن‌هایی که در روز به شما منتقل می‌شود را پردازش می‌کند. اگر داده‌های غلط داشته باشید، به یک نوعی انگار دارد در مقابلش عکس‌العمل نشان می‌دهد. مثل اینکه تقریباً مثل همان ماجرای گفتم های‌لول صحبت بکنیم، می‌شود این‌جوری صحبت کرد. انگار واقعاً آنجا یک مرد بزرگی نشسته که همه چیز را می‌داند. یک جور دانای مطلقه انگار. و بنابراین درست و غلط را حتی تشخیص می‌دهد.

اینکه چطور ممکن است مکانیسم‌های روانی یک چنین ویژگی‌هایی داشته باشن، به نظر من خب یونگ که مطلقاً توضیحی نمی‌دهد. ولی اگر نظریه لکان را بفهمیم و یک جوری قبول بکنیم، یک توضیحی به وجود می‌آید که چطوری ممکن است اینفورمیشن‌های حتی تو قالب زبان را ناخودآگاه بتواند تحلیل بکند و یک جوری سعی بکند که اینفورمیشن‌های غلط را اصلاح بکند.

پس فقط مسئله یک راهش‌های غلط روانی، مکانیسم‌های مختل‌شده روانی یا جسمانی نیست که توسط ناخودآگاه در حالت رویا، در حالت خواب به نوعی دارند تصحیح می‌شوند. حتی اگر برداشت‌های غلطی وجود داشته باشه، برداشت‌هایی که در خودآگاهی آمده باشه درست نباشه، با حقایق منطبق نباشن، این‌ها مثل یک جور عدم تعادل می‌مونن که دارند اصلاح می‌شوند.

بنابراین کلاً از این چیزهایی که من گفتم، می‌خواهم بگویم بدون اینکه دور بشویم از نظریات مکانیسم‌های تولید رویای فرویدی که آرزوها مثلاً در رویا محقق می‌شن، شما می‌توانید آن مکانیسم‌ها را حفظ بکنید ولی تعمیم بدهید آرزوها را به یک چیزهای خیلی خیلی عمیق‌تر.

تعمیم آرزو فراتر از کودکی

مثلاً فرض کنید مثل این است که این حرف آخری که من دارم می‌زنم، مثل اینکه آرزوی اینکه حقیقت را در واقع کشف کرده باشم را هم مثلاً اضافه کنیم. مثل اینکه همه بگویم بگویم مثل این است که بگویم ناخودآگاه همه ما به نوعی نسبت به حقیقت و مطابق واقع بودن اطلاعات خودش حساسیت برایش وجود دارد و به نوعی اگر یک چیزهایی ناهماهنگ باشه این‌ها را پیدا می‌کند.

یک یک چیزی می‌شود گفت. بگذار آن چیز کوچیکی که الان می‌توانم بگویم را بگویم. یک چیزی می‌شود گفت مثل این حرف‌هایی که در فلسفه جدید، فلسفه تحلیلی در مورد کوهرنسی می‌زنند. اینکه درست و غلط، اینکه ما چگونه می‌توانیم بگوییم که یک حرفی مثلاً فرض کنید برایش جاستفیکیشن منطقی داریم.

یک تصور قدیمی‌تر این است که به اصطلاح یک فاندیشن‌هایی وجود دارد. من اگر بتوانم این گزاره‌ای را که الان فکر می‌کنم درست است از آن‌ها نتیجه بگیرم، یک جوری می‌توانم بگویم که جاستفای شده. ولی یک دیدگاهی یک خورده مدرن‌تر، دیدگاه کوهرنسیه، کوهرنس بودن.

یعنی من الان یک مجموعه‌ای از گزاره‌ها دارم، مثل یک دستگاه اصل موضوعی، یک گزاره جدید که می‌آید این تو، نه اینکه حتماً از فاندیشن مثلاً بخواهم به این برسم، به نوعی این گزاره با گزاره‌های دیگر می‌تواند متناقض باشه، سازگار باشه، می‌تواند نباشد. بنابراین یک جوری کل مکانیسم‌های شناختی ما نسبت به کوهرنت بودن حساسن.

پس اگر مثلاً من این توضیح کوچیکی که دارم می‌دهم اینه، اگر فرض کنم که من یک جوری شناخت‌های درستی دارم، پایه شناخت‌هام مثلاً یک سیستم کوهرنت خوبیه، بنابراین یک اینفورمیشن غلط به طور طبیعی می‌تواند یک آشوب ایجاد بکند و می‌تواند مثلاً یک جوری آن مکانیسم‌های شناختی من که در زمان به اصطلاح خواب هم به نوعی دارند فعالیت می‌کنن، به غیر از آن قسمت خودآگاهش، ممکن است بتونن نسبت به این اینفورمیشنی که کوهرنسی کمی دارد با سایر داده‌هایی که قبلاً به دست آوردم عکس‌العمل نشان بدن.

یک توضیح خیلی خیلی جزئیه و فکر می‌کنم فقط وقتی می‌شود توضیحات بهتر داد که یک مقدار لااقل لکان را بفهمیم و من ادعام این نیست که می‌شود همه این چیزها را با نظریه لکان توضیح داد.

قبلاً هم گفتم که لزومی ندارد که اصولاً توضیح نظریه خوبی داشته باشیم. برای خاطر اینکه خود نظریه یونگ به‌شدت تجربیه و همین مقدار تئوری هم که من دارم می‌گم، یک جوری خودم دارم سعی می‌کنم بگویم که مثلاً نشان بدهم که می‌شود تئوریزه‌اش کرد.

مثلاً مفهوم اینفورمیشن می‌تواند خیلی چیزها را در واقع بگه، مفهوم تعادل، نمی‌دانم دینامیک، خیلی چیزها را می‌تواند بگوید و الی آخر. وگرنه فکر می‌کنم یونگ اصلاً به همین حرف‌ها هم اگر می‌شنیدن خیلی علاقه‌مند نبود که می‌شود حرف‌هاشو تئوریزه کرد یا نه. به نظرش می‌اومد که روان‌کاوی حالا تا سال‌های سال باید همچنان یک مثلاً دیسیپلین تجربی باقی بمونه.

خب پس فعلاً من می‌خواهم مبنا را روی این بگذارم که به اندازه کافی از لحاظ نظری یک جوری توجیه وجود دارد که اگر بخواهیم های‌لول صحبت بکنیم فرض بکنیم که ناخودآگاه مثل همان به اصطلاح عقاید قدیمی مثل یک موجود دانای خیرخواه که در رویاها دارد مثلاً مسائل آدم را چیزهایی را که نمی‌دونه، چیزهایی را که اشتباه می‌کند را به نوعی در واقع تحلیل می‌کنه، به نوعی در واقع در اختیارش می‌ذاره، اطلاعات در اختیارش می‌گذارد و الی آخر.

صحبت های‌لول و تمثیل موجود خیرخواه

واقعاً من همش نگران این هم که این‌جور حرف زدن سوءتفاهم به وجود بیاورد. این صد بار هم تکرار می‌کنم که نظریه این نیست. نه مرد بزرگی آنجا نشسته، نه خیرخواهی وجود داره، نه هیچی.

از دیدگاه فروید همه چیز مثل یک وضعیت طبیعی است که مثلاً دارد به تعادل می‌رسد و این حرف‌ها. ولی این‌جوری حرف زدن راحت‌تره. حالا یا نه فقط من نیستم که عادت کردم. شما کتاب‌های مثلاً تفسیر رویا را بخونید، معمولاً همین‌جوری ناخودآگاه دارد می‌گوید ناخودآگاه مثلاً این پیام این رویا چیه؟

انگار که واقعاً آنجا یک موجودی نشسته و دارد پیام می‌فرسته. من می‌گویم اگر این‌جوری های‌لول این‌جوری فرض بکنیم راه دوری نرفته، چیزی از دست نداده. مثل یک شیوه‌ی که یاد بگیریم راحت‌تر حرف بزنیم. مثلاً هر دفعه لازم نباشد من بگویم که بله اینجا چون نمی‌دانم ناخودآگاه پردازش اطلاعات داشت می‌کرد و فلان و اینا، این یک چنین چیزی ظاهر شد.

حفظ مکانیسم فروید با آرزوهای روزمره

دیگر کلاً داریم به معانی رویاها کار داریم، یک جوری درس دارد جنبه عملی پیدا می‌کند. کافیه بدونیم که به اندازه کافی پایه نظری وجود دارد. عین همین اتفاق در فروید هم می‌افته‌ها.

فروید این‌جوری نیست که وقتی دارد مبانی مثلاً عملی تفسیر رویای خودش را می‌گوید در هر رویایی مثلاً بگوید که آن رویای کودکی که همیشه می‌گوید که اگر تحلیل را ادامه بدهیم آن رویای کودکی را پیدا می‌کنیم.

نه اینکه من الان این بیمار دارد این رویا را برای من تعریف می‌کنه، من حتماً برای تفسیر رویای‌اش باید بروم تمام آن مکانیسم‌ها را دوباره از اول از با بسم‌الله بشینم و مثلاً جور بکنم و یک جوری آن رویای کودکی را پیدا بکنم.

می‌گوید که در انتها تحلیل را ادامه بدهید به یک چنین چیزی می‌رسید. ولی اکثر تحلیل‌های فروید از خود رویاها مربوط به رویاهای مربوط به آرزوهای خیلی پیش‌پا افتاده روزمره ممکن است باشند که چرا یک چنین آرزویی در واقع در رویا ظاهر شده لزوماً برنمی‌گرده به کودکی آدم‌ها.

رویای ایرما و آرزوهای پیش‌پاافتاده

کما اینکه رویاهایی که مثلاً رویای ایرما را یادتون هست؟ تحلیلش به آرزوهای کودکی فروید برنمی‌گرده، بلکه به این آرزو برمی‌گردد که مثلاً جواب آن آدم را داده باشه. به این آرزو برمی‌گردد که در کارش ناموفق قلمداد نشود و الی آخر. ولی همیشه تأکیدش این است که تحلیل نهایی ما را به آرزوهای کودکی می‌رسونه. اینجا هم همین‌طور.

من می‌خواهم بگویم تحلیل نهایی ما را می‌رسونه به یک جور خواسته ناخودآگاه عمیق در مورد رسیدن به یک تعادل دینامیک و تحلیل اینفورمیشن‌ها مثلاً به طور و مثلاً دور شدن از اینفورمیشن‌های غلط، تصحیح شدن اینفورمیشن‌ها و همین‌جور الی آخر.

ولی وقتی داریم حرف می‌زنیم از این به بعد بیشتر تفسیر رویا متمرکز می‌شود روی تفسیر نمادهایی که تو رویا ظاهر شده و درک کلی که از آن بافتی که این‌ها در آن ظاهر شدن داریم و الی آخر.

خب من می‌خواهم برای شروع این بحث یعنی وارد شدن تو جنبه‌های عملی تفسیر رویا با مبانی یونگی که فکر می‌کنم این کتاب خیلی خوبی است برای اینکه با یک چنین چیزی آشنا بشوید.

کتاب رویا و تعبیر رویا از دیدگاه روان‌شناسی یونگ که نویسنده‌اش یک شخصی به اسم ارنست آپلیه و مترجمش خانم دلارای قهرمان که مترجم خیلی خوبی است و کتاب متأسفانه یکی دو بار چاپ شده، معمولاً سال‌های اخیر تو بازار نبوده.

الان هشت سال از چاپ اولش گذشته، چاپ دومش هم فکر کنم بعد یک مدت کوتاهی دراومد و الان به احتمال زیاد نیست ولی اگر با انتشاراتش تماس بگیرید می‌گوید همین الان زیر چاپه تا یک ماه دیگر درمیاد و این حرف‌ها چند ساله دارم می‌زنم.

کتاب‌های نماد و فهرست تعبیرها

من خودم شخصاً چون به خیلیا این کتاب را معرفی کردم، خودم هم حتی یکی دو بار تماس گرفتم، همیشه همینو شنیدم که زیر چاپه و درمیاد ولی حداقل تو پنج سال اخیر این حرف را زدم و درنیومد.

امیدوارم به هر حال کتاب چاپ بشود. کتاب خیلی خوبی است به دلیل سادگی‌اش و اصولاً هم یونگیه. برخلاف بعضی از کتاب‌ها که یک جوری مثلاً حالا صددرصد فرویدین یا یک مقدار فرویدین، یک مقدار یونگی‌ان، این کتاب رسماً همون‌طور که تیترش هم نوشته اساساً یونگیه و کلاً کتاب‌های تفسیر رویای خوبی که در بازار هست، کتاب‌های جدیدی که چاپ می‌شوند بیشتر یونگی‌ان تا اینکه فرویدی باشند.

یک کتاب دیگه‌ای هم هست به اسم ۱۰ هزار تعبیر خواب که اصولاً کتاب بررسی نمادهاست. این کتاب خوبیش این است که نصفش تئوریه، نصفش بررسی نمادهاست به طور موضوعی. ولی آن کتاب ۱۰ هزار تعبیر خواب مفصل دارد. سمبل‌ها را نوشته و در موردش سعی می‌کند بحث بکند که این سمبل‌ها چه جوری ظاهر می‌شن، معنیشون چیست.

ولی باز آن کتاب به نظر من کتاب خوبی است. همه این کتاب‌های جدید تقریباً گرایششون بیشتر به یونگه تا فروید. خب، سوال دارید؟ بگذارید من یک خورده حرف بزنم.

این انتشارات چاپ اولش نشر میترا بوده ولی فکر می‌کنم یک انتشارات دیگر بعداً چاپش کرد. نه نه، این ترجمه پیچیده است، این کتاب‌های تکست انگلیسی با هم فرق دارند. نه نه، کتاب اصلش هم کتاب خیلی ساده‌ایه. اصلش هم ساده‌ست. صددرصد.

متن ممکنه، متن به وضوح متن ساده‌ایه. یعنی اصلاً فرض نکرده کسی که می‌خواهد بخونه کوچک‌ترین اطلاع روان‌کاوی دارد. هر چیزی که لازم است را سعی می‌کند به ساده‌ترین صورت، حتی اگر یک خورده مقتضب بشه، توضیح می‌دهد و هدفش این است که بیشتر در واقع شما بفهمید که این شیوه تفسیر رویا اصولاً چیه، از رویا چه انتظاری باید داشته باشید، چه در آن پیدا بکنید و بعد نمادها را شرح بدهید.

خب، بگذارید من از یک جایی خلاصه شروع بکنم. جایی که فکر می‌کنم خوب است شروع بکنیم همین موضوعی که گفتم، یک اشاره‌ای بهش کردم که شما وقتی با یک رویا مواجه می‌شید، من از الان دارم سعی می‌کنم که یک جوری شیوه برخورد عملی با رویا برای فهمیدن درک مثلاً معنای رویا را بیان بکنم.

سطح رئالیستی در برابر سمبولیک

به طور عملی وقتی من یک رویا را کسی برای من نقل می‌کند یا رویایی که خودم دیدم و می‌خواهم تحلیل بکنم، یکی از مهم‌ترین نکته‌هایی که از اول باید بهش در واقع توجه بکنم این است که سطح نمادین بودن رویا در چه حده. بگذارید با مثال سعی می‌کنم توضیح بدهم که این نمادین، سطح نمادین بودن یعنی چه.

شما یک اشاره‌ای تو همین جلسه الان کردم که رویا می‌تواند ناشی از یک حوادث روزمره باشه، مربوط به یک چیزهایی در ناخودآگاه شخصی باشه و می‌تواند مربوط به لایه‌های خیلی عمیق‌تر ناخودآگاه باشه. من باید اولین چیزی که انگار نگاه می‌کنم تصمیم بگیرم که این رویا تو کدام یکی از این شرایط صدق می‌کند. بگذارید یک مثال بزنم.

یک زنی، یک مادری به طور تکراری در یک رویایی را مثلاً می‌بیند. رویا چیه؟ رویا این است که یک فرزند کوچکی دارد مثلاً در یک نوزاد که مدت‌هاست یادش رفته بهش سر بزند و در خواب احساس بسیار بسیار بدی دارد از اینکه این گرسنه مانده و اصلاً معلوم نیست این همه مدتی که این فراموش شده الان زنده است یا نه.

نمونه: گم‌شدن و تشخیص سطح تعبیر

مثل اینکه در رویا دارد می‌رود به سمتی که این را آخرین بار مثلاً گذاشته و بعداً فراموشش کرده. خب، چه چیزی را من باید اول تشخیص بدهم در مورد این رویایی که الان داریم در موردش صحبت می‌کنیم؟ من باید تشخیص بدهم که این رویا مربوطه، این خانم یک بچه کوچکی داره، ممکن است این رویا معنایش این باشه.

واقعاً یک فرزند کوچکی دارد که بهش بی‌توجهی دارد می‌کند و رویا دارد یک جوری اخطار می‌کند بهش که تو نسبت به این فرزند مثلاً کوچک خودت بی‌توجه هستی. درست؟ ولی رویا می‌تواند نمادین‌تر باشه. می‌تواند به دنیای درونی خود این زن دارد اشاره می‌کند و کودک، کودک خودشه به همان معنای روان‌کاوانه‌اش و رویا دارد بهش می‌گوید که تو به کودک خودت نمی‌رسی.

یک چیزی در وجودت بوده که سال‌هاست این را ولش کردی. به هر حال مثلاً یک جوری رسیدگی کردن به آن خواسته‌های ساده مثلاً فرض کنید لذت‌های طبیعی هم لازم است. یک آدمی که خیلی به خودش سخت می‌گیرد یا حالت زندگی مرتازانه ای داره، مثل این است که کودک خودش را رها کرده و کودک‌اش دارد از گرسنگی می‌میره.

دقت می‌کنید؟ پس همه رویاها، تعبیر کردن در شروع کار آدم باید یک جوری دقت بکند که در چه سطحی می‌خواهد نماد این را نمادپردازانه ببیند. باز این کودک می‌تواند عمیق‌تر از این هم باشه. می‌تواند به معنای امکانات مثلاً جدید روانی، چیزی که در همه ما، در همه انسان‌ها یک جوری به طور مداوم ما امکانات روانی داریم.

که الان تو وضعیت کودکی هستند همیشه باید بهشان برسیم تا این‌ها رشد بکنند و ممکن است که عدم رسیدگی ما باعث بشود بعضی از امکانات روانی را از دست بدهیم. پس لزوماً نباید بگویم که این امکاناتی که اینجا دارد بهش اشاره می‌شود اصلاً کودک به معنای کودک روان‌کاوانه است که در سطح یک لول یک خورده با شاید خودآگاهانه‌تری قرار دارد.

خیلی هنوز عمیق نیست. خب مهم این است که من قبل از اینکه شروع بکنم یک رویا را در واقع در موردش حرف بزنم، تشخیص داده باشم که این رویا بیرونیه. و در مورد آدم‌هایی که در آن ظاهر شدن، واقعاً همین آدم‌های اطراف خودم هستند یا نه این‌ها یک چیزهایی نمادهایی هستند برای بعضی از ویژگی‌های درونی من.

برادر من اگر در خواب ظاهر شده، رویا در مورد رابطه من با برادرم دارد صحبت می‌کند یا نه؟ نه. این برادر مثلاً یک جوری منطبق به یکی از آن به اصطلاح جنبه‌های روانی درون خود منه و دارد به وضعیت آن ویژگی روانی من اشاره می‌کند.

برادر، حیوانات و سمبل شخصی

بعد برادر من اینجا حالت سمبلیک دارد. در مورد ظاهر شدن حیوانات همین ابهام‌ها وجود دارد. در یک سطح بسیار بسیار نازلی که حیوان ممکن است یک حیوانی باشه که واقعاً در اطراف ما دارد زندگی می‌کند و در رویا هم نقش خیلی مهمی نداشته باشه. این را اصلاً بگذاریم کنار. حیوان می‌تواند به نوعی نمادین شدن یک شخصی در اطراف من باشه.

این چیزی است که مخصوصاً شما اگر کتاب‌های تفسیر رویای قدیمی را نگاه کنید، معمولاً این‌جوری بحث می‌کنند. مثلاً فرض کنید موش یک آدم مثلاً بدکار، دزد، فرضاً با یک چنین ویژگی‌هایی در اطراف شما وجود دارد که تو رویا به صورت موش ظاهر شده. پس باز حتی یک حیوان می‌تواند بیرونی باشه، اشاره به یک چیزی بیرون از وجود خود روان من بکند.

می‌تواند به موش می‌تواند به بیماری‌های جسمانی، می‌تواند به اختلال‌های روانی اشاره بکند. تشخیص دادن اینکه در چه سطحی رویا دارد اتفاق می‌افته، تقریباً می‌شود گفت که اولین وظیفه‌ایه که آدم باید احساس بکند. من باید بفهمم رویا بیرونیه، درونیه، در چه عمقی قرار دارد. چه جوری می‌شود تشخیص داد؟

بگذارید من همان رویای اول سعی کنم که یک جوری توضیح بدهم که چه جوری من می‌خواهم سعی کنم که بفهمم رویا در چه لولی قرار دارد و چه جوری باید بهش نگاه بکنم. اگر آن رویایی که آن زن مثلاً می‌بیند در مورد کودک، در مورد کودک خودش، محیطی که در آن رویا دارد اتفاق می‌افتد محیط آشنای خانه خودش باشه.

در آن رویا قبل از اینکه مثلاً به این پایان وحشتناک برسد که احتمالاً با بیدار شدن ناگهانی از خواب ممکن است همراه باشه، برای یک مادر یک چنین احساسی قطعاً خیلی پریشان‌کننده‌ست. فرض کنید اتفاقات تو خانه خودش دارد می‌افته، کارهای روزمره خودش را دارد رویا این‌جوری شروع بشود.

زن دارد تو خانه خودش کارهای روزمره خودش را انجام می‌دهد و اطرافیانش مثلاً شوهرش و بچه‌های دیگه‌اش هم آنجا هستند. و این یک دفعه به یاد این می‌افتد که آن بچه کوچیکی را که مثلاً فرض کنید ترک کرده، به یادش می‌آید و این التهاب رویا شروع می‌شود.

خب وقتی فضا رئالیستیه شما نکته یعنی یک چیزی مثل آن چیزهایی که می‌تواند اتفاق بیفتد در زندگی معمولی، طبعاً باید تصورتون این باشه که این رویا بیرونی‌تره. دقت می‌کنید؟

ولی اگر یک نشانه‌های رئالیستی در رویا نباشه، این رویا مثلاً فرض کنید زن خودش را در یک دهلیز ناشناسی ببیند در جایی که هیچ‌کس نیست و یک سری نشانه‌های عجیب و غریب هم در آن دهلیز باشه، مثلاً مشعل‌هایی روشن هستند.

فضای ناشناس و نشانه‌های غیررئالیستی

شما نباید تصور بکنید که این رویا دارد به یک چیز واقعی اشاره می‌کند. فضای رویا، آدم‌هایی که ظاهر می‌شن، نحوه ظاهر شدنشون چقدر طبیعی است یا چقدر غیرطبیعیه. ممکن است یک آدمی که آشنا هست در این رویا ظاهر بشود ولی با یک وضع کاملاً غیرطبیعی، چیزی که رئالیستی نیست. این‌ها نشانه‌هاییه که ذهن آدم را می‌برد به سمتی که این رویا آن شدت نمادین شدنش در واقع زیاده.

دقت می‌کنید؟ هرچقدر رویا دور از واقع باشه، یعنی احتمال واقع شدنش در جهان واقعی آدمی که دارد رویا می‌بیند خیلی کم باشه، عجیب و غریب باشه، فضاها آبستره باشه، رویاهایی که در طبیعت می‌گذره بدون حضور کسی. نباید انتظار داشته باشین درباره اطرافیان آن آدم، درباره زندگی روزمره‌اش اطلاعات بهتان بده.

احتمالا یک اطلاعات خیلی خیلی عمیق عمیق روانی در این رویا ظاهر دارد می‌شود. هیچ چیزی را در مورد تفسیر رویا نمی‌شود به عنوان یک قاعده قطعی گفت ولی می‌شود به اصطلاح یک طیفی از رویاها را مثلا با این حرف‌هایی که من زدم روشن کرد که احتمال درونی بودن و بیرونی بودن را آدم تشخیص بده.

گاهی ممکن است یک نشانه‌های دیگه‌ای در خود به اصطلاح آن بافت رویا وجود داشته باشه که ما را مطمئن بکند که علی‌رغم ظاهر رئالیستیش این رویا نمادینه یا برعکس. علی‌رغم مثلا فرض کنید اینکه دارد در یک محیط غریبه و بدون نشانه‌های واقعی می‌گذره به نوعی رویا رویای مربوط به زندگی رئال این آدم با آدم‌های دیگه‌ست.

پس این یک نکته، اینکه من وقتی که شروع می‌کنم به تحلیل یک رویا باید متوجه این باشم که رویا را در چه سطحی دارم تحلیل می‌کنم. چقدر می‌خواهم آدم‌ها را واقعی فرض بکنم؟ برادر را می‌خواهم برادر معنی بکنم یا نه می‌خواهم یک چیز عمیق درونی بگیرم؟ پدر و مادر را چگونه می‌خواهم بهشان نگاه بکنم؟

اگر به هر حال پدر، مادر، هر پدر می‌تواند در رویا به عنوان نشانه‌ای از سنت ظاهر بشود. خب یک سطح نمادین برای پدر اگر خب اینکه خیلی واضح است که شما می‌توانید رویاهایی ببینید که مربوط به روابط خانوادگی خودتان باشه و پدرتون در رویا پدرتونه و رویا دارد به روابط شما با پدرتون و الی آخر اشاره می‌کند و همین‌طور پدر می‌تواند در سطح یک مقدار نمادین‌تر نماینده سنت اجتماعی باشه.

تقریباً به همان معنایی که فروید می‌گوید.

پدر، قانون و سوپرایگو

به هر حال و به معنایی که اتفاقاً لکان خیلی روش تاکید می‌کند. پدر نماینده قانونه، نماینده نماینده قانون نه به معنای کلان‌تر، اصلاً قانون منشأش در قانون و قانون‌مندی و هر نوع نهی منشأش در پدره. به نوعی و نه لزوماً به معنای منفی. سوپرایگو به معنای یک مقدار سنت اجتماعی.

حالا ممکن است سوپرایگوهای یک سوپرایگو یک مفهوم خیلی عام‌تریه. پدر بیشتر به سنت به آن معنای اجتماعی. مثلاً اگر شما به معنای نمادین پدر را در خواب ببینید احتمالاً به سنت مذهبی که در ایران وجود دارد اشاره می‌کند و هیچ ربطی به این ندارد پدر شما مذهبی هست یا نه. دقت می‌کنید؟

وقتی این سطح نمادین پیش می‌آید این‌جوری نیست که شما بگویید نه اصلاً پدر من نماینده سنت اجتماعی در خانه ما نیست. اصلاً این‌ها دیگر ربطی ندارد وقتی که این ویژگی‌های سمبلیک را داریم بررسی می‌کنیم به دلایل به دلیل مکانیسم‌های خیلی عمیق‌تری پدر به هر حال نماینده قانون‌مندی، نماینده سنت حاکم در اجتماع و الی آخر.

ولو اینکه خودش قبول نداشته باشه به عنوان یک شخص و هیچ‌وقت هم آن سنت‌ها را تو خانه اعمال نکرده باشه. یک خورده موضوع این ارتباط بین پدر با سنت اجتماعی عمیق‌تر از آن چیز ظاهریه که واقعاً اتفاق افتاده. در همه آدم‌ها این حس نسبت به پدر با حس نسبت به سنت غالب اجتماعی در جامعه بیرون نزدیک‌ان به همدیگر.

بنابراین این‌ها یک جور جایگزین همدیگر می‌شوند. خب پس اولین چیز به نظر من در دقت کردن به اصطلاح تفسیر کردن رویاها یکیش این است. نگاه کردن به متن رویا و تشخیص اینکه چه مقدار این متن رئالیستیه یا سورئالیستیه به اصطلاح. هرچقدر سورئالیستی‌تر باشه شما باید دنبال نمادهای عمیق‌تری بگردید.

از حالت‌های ناخودآگاه شخصی ممکن است رد شده باشه به یک چیزهای لایه‌های خیلی خیلی عمیق روانی رسیده باشه. من در این لول‌هایی که به طور نمادین پدر می‌تواند در رویا ظاهر بشود یونگ رویایی را نقل کرده از یکی از بیمارای خودش که به طور قطع می‌گوید که اینجا پدر به معنای خود خدا ظاهر می‌شود. منتها ببینید رویا چه جوریه. من متن رویا را برای‌تان تعریف بکنم.

ما نباید انتظار داشته باشیم یک چنین تفسیری مربوط به یک رویایی باشه که دختر مثلاً در اتاق خودش تو خانه نشسته و پدرش مثلاً از در وارد شده چیزی بهش گفته.

مطمئناً یک چنین رویایی انتظار نمی‌ره که در این سطح سمبلیک پدری، پدری که در واقع جایگزین مثلاً پروردگار شده باشه. رویا این شکلیه که یک فکر می‌کنم من واقعاً دارم از حافظه خودم دوست دارم به دقیق نقل می‌کنم.

نمونه رویای مرغزار و تپه

این دختر خودش را روی یک تپه‌ای بالای یک مرغزاری می‌بینه، کاملاً ناآشنا. یک مرغزاری را می‌کند یا یک روی یک تپه مانندی فکر می‌کنم هست و در یک طبیعت بکری، گندم‌زاری یا من یادم نیست.

فکر می‌کنم این را در همان انسان و سمبل‌هایش یونگ نقل کرده، شاید هم جای دیگر یادم نیست. بعد پدر خودش را تو رویا مثل یک موجود یک غول مانند که ابعاد بسیار بزرگ‌تر از حد معمول می‌بیند که می‌آید این را بلند می‌کند و شروع می‌کند می‌چرخونه، مثل اینکه همراه با بادی که دارد می‌وزه و اینا، یک چنین حرکتی انجام می‌دهد.

این فضا اینقدر غیرعادی هست که آدم بتواند بگوید که حتی اینجا دیگر سنت اجتماعی هم نمی‌خوره به این پدر هول‌هراسی که مثلاً فرض کنید در دامن طبیعت دارد این دختر را روی دست خودش گرفته. این است که یونگ مثلاً می‌گوید اینجا این نشان یک تجلی مثلاً فرض کنید این مفهوم پروردگار در به طور نمادین در رویای این دختره.

چرا من از اینجا شروع کردم؟ به خاطر اینکه معمولاً آدم‌ها یک جوری اولین برخوردهایی که با تفسیر رویا دارند به این دلیل گیج می‌شوند که مثلاً فرض کنید دو تا رویا قبلاً تو گفتی پدر معنایش اینه، حالا می‌گی اینه، لباس فردا هم می‌گی یک چیز دیگر است.

و اینکه تمام فکر می‌کنم روان‌کاوها از فروید گرفته تا یونگ همه به این معتقدن که شما نمی‌توانید برای رویاها دیکشنری درست بکنید. یعنی این‌جوری نیست که من بگویم که آقا پدر یعنی این، موش یعنی این، نمی‌دانم گربه یعنی هیچ راهی وجود ندارد به غیر از این متن رویا را مستقلاً بشنوید، سطح سمبلیک بودنش را تعیین بکنید و بافت خود آن رویا را تحلیل بکنید.

نمادها تک‌تک معنی نمی‌دن، در آن بافته که معنی پیدا می‌کنند. دقت می‌کنید؟ ولی این به این معنا نیست که نمی‌شود در مورد سمبل‌های مشترک حرف زد. یعنی مثلاً فرض کنید شما در سمبولیسم فرویدی حداقل یک رده‌بندی بسیار گسترده‌ای می‌بینید از نمادهای جنسی که برای همه آدم‌ها به طور یکسان ظاهر می‌شوند.

این نمادهای نرینه این‌جوری نیست که شما بگویید که نه مثلاً کارت برای من نماد نرینه نیست. چون من مثلاً ۵۰ ساله‌ام و خیلی با کارت سروکار دارم، بنابراین تو رویای من کارت مثلاً یک معنای دیگه‌ای دارد. دقت می‌کنید؟ دیگر به هر حال یک سری اشیاء نماد نرینه هستن، یک سری اشیاء مادینه هستند و الی آخر.

سمبولیسم جنسی و احتیاط در تعمیم

سمبولیسم جنسی این‌طوری نیست که به طور مطلق، ولی واقعاً این‌جوری هم نیست که من الان بگویم در این رویا حتماً اگر تو چاقو دیدی، این یعنی یک نماد سمبلیک، به خاطر اینکه ممکن است چاقو آنجا هیچ حسی از برندگی یا مثلاً چاقو بودن خودش ندارد. مثلاً یک شیء عتیقه‌ست و جوری ظاهر شده که مثلاً نماد چیز دیگه‌ایه.

می‌دونید؟ بافت رویا ممکن است معنی یک شیء را تغییر بده. نه برندگی حس بکنید، مثلاً بیشتر زیباییش ممکن است مطرح باشه یا براق بودنش ممکن است مطرح باشه. یاد این جمله نقاش معروف اسپانیایی افتادم که در یکی از نقاشی‌های خودش گفته که من برق شمشیر را در دست این قرار دادم. احساسش این نیست که شمشیر دستش دارد.

آن برق را لازم داشته در نقاشیش. یک چیزی که آنجا در وسط مثلاً این نقاشی بدرخشه. دقت می‌کنید؟ من می‌خواهم یک چاقو ممکن است در یک رویا خارج از هویت چاقو بودن خودش ظاهر شده باشه و من به اشتباه بیفتم بروم دیکشنری را نگاه کنم، آها این چاقو دید، این دیگر حتماً الان یک معنای جنسی باید اینجا پیدا بکند و مثلاً بر اساس یک محتوای جنسی این را تعبیر بکنم، در حالی که واقعاً بافت رویا یک چنین چیزی را اجازه نمی‌دهد. این نقطه دوم، چون اشاره کردم به اینکه رئالیستی بودن و غیررئالیستی بودن، می‌خواهم بگویم که رویای رئالیستی نداریم.

به معنای اینکه شما محاله که یک رویا ببینید و در آن یک چیزی، من دارم محال می‌گویم واقعاً، احساسم این است که حداقل اگر باشه خیلی به ندرت ظاهر می‌شود.

رویا هرچقدر هم که رئالیستی باشه، یک جاش یک پیچی دارد که با واقعیت نمی‌خونه و اتفاقاً معنی اینجا مثلاً یک رویایی که کم‌زنی ناخیا‌ن رویا را که با دوستاش رفتن تو همان رستورانی که همیشه می‌نشستن، نشستن، دارند غذا می‌خورن، همان حرف‌های روزمره را می‌زنن، می‌خندن، غذا سفارش دادن و گارسون وقتی که غذا را می‌آورد در ظرفی که جلوی این می‌گذارد یک کلاه هست. این خیلی این که تا یک جایی رئالیستی بود، تمام تفسیر این رویا برمی‌گردد به اینکه این کلاه اینجا چیست.

آن چیزی که مثل واقع نیست چه معنی‌ای دارد. و معمولاً همیشه رویاها اینجوری‌ان. هرچقدر هم حالت رئالیستی داشته باشن، یک جاهایی‌ش شما احساس می‌کنید که این اون‌طوری که تو واقع هست نیست. اختلاف بین رویا با واقعیت خیلی معنی‌داره. کمتر باید این احساس را داشته باشید که عین یک چیز واقعی را در بگردید. اگر خیلی هم یک رویای رئالیستی دیدید، ببینید که کجاش خیلی منطقی نیست.

فاصله از رئالیسم و سمبولیسم یونگی

انتظار ندارید این آدم این‌جوری رفتار بکند. انتظار ندارید که یک چنین اتفاقی بیفتد. هرچقدر دور بشوید از رئالیسم، سمبولیسم می‌رود به سمت سمبولیسم‌های یونگی، ناخودآگاه جمعی، یک بار دیدید پدر به جای پروردگار نشست. یک هرچقدر هم رئالیستی‌تر باشه، شما سمبولیسم کمتری احتیاج پیدا می‌کنید.

شما کاملاً ممکن است در مورد روابط شخصی خودتان با آدم‌ها رویاهایی ببینید که در آن سمبل خاصی را آینه نشود. بلکه برخورد خاصی، دیالوگی بین شما دارد یک شخصی این رویا را برای من تعریف کرد که با یک عده‌ای در جمع هست و مدام منتظره که این آدم‌ها حرف‌هاشون را که می‌زنند تمام که شد، ساکت که شدن، این حرف خودش را بزند و این اتفاق نمی‌افته.

به محض اینکه می‌آیند حرف خودشان را بزنن، یکی از آن‌ها شروع می‌کند صحبت کردن و این در رویا مثلاً یک حالت معذبی داره، عصبانی می‌شود از اینکه چرا این‌جوریه؟ چرا این‌ها به من فرصت نمی‌دن که حرف خودمو بزنم؟ خب؟

شما یک چنین رویایی را به نظر نمی‌آید قرار باشه خیلی اگر این آدم‌ها هیچ‌کدوم آشنا نباشن و محیطی که در آن رویا اتفاق می‌افتد آشنا نباشه، خب می‌شود یک خورده موضوع را در واقع عمیق‌ترش کرد، درونی‌ترش کرد. ولی به نظر می‌آید این آدم دچار یک مشکلی تو روابط اجتماعی‌اش.

مثل اینکه به هر حال در اجتماع این رقابت‌هایی وجود دارد دیگر. آدم‌ها خیلی به همدیگر فرصت حرف زدن و این‌ها نمی‌دن. بازی نیست که مثلاً حالا نوبت توئه. این با من مثلاً محیط‌های شغلی. محیط‌های شغلی این‌طوری نیست که حالا من کارمو کردم حالا تو هم بیا کار خودتو بکن. یک جاهایی مثلاً شرکت‌ها با همدیگر منافع مشترکی دارند.

طرف نوبت خودش را که بازی می‌کنه، اگر بتواند نوبت تو هم بازی می‌کند. اینکه یک نفر دیدش نسبت به روابط آدم‌ها این‌جوری باشه که انگار باید به همدیگر به اندازه کافی فرصت بدن که مثلاً کار خودش را طرف بکنه، حرف خودش را بزنه، این مشکلیه که تو این رویا مطرح شده دیگر و به نظر می‌آید که این رویا معنی‌اش برای این آدم این است که دچار یک چنین اختلالی تو روابط اجتماعی‌اش.

انتظار دارد که مردم بهش راه بدن تا این راه برود. در حالی که خیلی جاها در جامعه شما یک مقدار به همه دارند به هم تنه می‌زنن، شما تو محیط شغلی مجبورید که راه خودتان را باز کنید.

نه اینکه تو سر و کله مردم بزنید، ولی اینکه من یک گوشه وایستم، بگذارم همه رد بشوند بعد خلوت بشه، هیچ‌وقت خلوت نمی‌شود.

رویای شلوغی و روابط اجتماعی

ببینید یک چیزی تو این رویا هست که خیلی به نظر می‌آید احتیاج به سمبولیسم، سمبولیسم‌اش در این حده که این آدم‌های خاص مهم نیستند. اصلاً بگویید که این کلاً نشان‌دهنده به طور سمبولیک روابط اجتماعی این آدم با دیگران را دارد توصیف می‌کند.

حالا قبول کنید که در یک چنین رویایی موضوع صحبت اگر یاد این طرف باشه، به نوعی اشاره می‌کند که کجای روابط اجتماعی این اختلال بیشتر تو زندگی این آدم تأثیر گذاشته که این رویا ظاهر شده. افراد خانواده هستن، نمی‌ذارن این حرف بزنن، افراد محیط کارش‌ان، محیط تحصیل‌اش‌ان و الی آخر.

و این‌ها یک نوع ببینید، من می‌خواهم بگویم یک نوع سطح نمادین در این رویا هم حتی وجود داره، ولو اینکه این رویا در یک محیط خیلی آشنا با افراد آشنا اتفاق افتاده باشه. به هر حال منظور این آدم‌های خاص و آن مکان خاص نیست. یک مقدار به دلایل سمبولیک رویا خودش را تحمیل خودش را به شما تحمیل می‌کنه، سمبولیک بودن خودش را.

در واقع رویا رئالیستی‌ترین رویاها، به‌غیر از حالا من استثنا می‌کنم، به‌غیر از اینکه شما به نوعی معتقد باشید به اینکه گاهی یک قطعه‌ای از اتفاق‌های آینده ممکن است تو رویا ظاهر بشود. اگر یک چنین اعتقادی داشته باشید، خب آن رویا اصلاً می‌تواند مطلقاً فاقد سمبل باشه.

به نوعی مثلاً به یک واقعه‌ای در آینده دارد اشاره می‌کند که من شخصاً خیلی احساس ممنون که به من این اتفاق میفته. به نظر من خیلی گزارش‌های این‌جوری وجود دارد. من واقعاً از آدم‌های زنده مطمئن اطراف خودم یکی دو مورد چیزهایی شنیدم که سخته برای خودم که رد بکنم حرفشون. خودم برام پیش نیامده.

یک ای از آینده را عیناً ببینم تو خواب و ولی حداقل حرف که زیاد می‌زنند دیگر برای این چیزهایی که از مردم آدم زیاد می‌شنوه که عین یک واقعه‌ای را دیده.

ولی حالا در مورد خودم حداقل زمینه‌سازی برای مثلاً اتفاق‌های آینده که خیلی زیاد و متداوله به دلایل خیلی روشنی که حالا بعداً یک خورده جلو برویم سعی می‌کنم بیان بکنم زمینه اینکه زمینه‌های وقوع یک حوادثی وجود دارد و این‌ها به طور سمبلیک تو رویا ظاهر می‌شن، این چیز خیلی خیلی روتینیه.

ولی اینکه یک قطعه‌ای از آینده عیناً ظاهر بشه، مثلاً شما فرض کنید یک شخصی را که تا حالا مثلاً که یک کسی ادعا می‌کرد بعد جزو آن کانال‌های معتبری که من می‌گویم یکی دو نفر به من این چیزهایی گفتن که خیلی برای من حالت چیز دارد به اصطلاح مطمئنم می‌کند که راست دارم می‌گویم و اشتباه هم نمی‌کنن، مثلاً فکر کنم از این داستان‌ها زیاد شنیدید دیگر.

رویاهای پیش‌گویانه و ملاقات آینده

من از یک نفر به طور غیرمستقیم این را شنیدم که همسر خودش را قبل از اینکه ملاقات بکند در رویا دیده. در حدی که وقتی دیده مثلاً این را شناخت، یعنی تو رویا هم این است که یک نفر را دیده، یک نفر را به عنوان همسر آینده خودش دیده و بعد وقتی که بهش برخورده گفته که خب این همونه.

من خیلی این گزارش‌ها را باور نمی‌کنم شاید. خیلی خیلی باورم نمی‌شود ها نه اینکه می‌خواهم از این حرف‌ها خب زیاد زده می‌شود و در یک مورد من می‌گویم حداقل یک مورد خاص وجود دارد که من مطمئنم که این آدم دروغ نمی‌گه، مطمئنم که حرفی که دارد می‌زند نمی‌تواند نادرست باشه.

اگر حالا یک اشتباهی به هر حال ممکن است پیش بیاید. اگر این‌جور رویا را بگذاریم کنار، من می‌خواهم بگویم هر رویایی هر چقدر هم عادی‌ست، همیشه یک بار سمبلیک دارد. بگذارید من به این رویای معروفی اشاره بکنم که در داستان یوسف هست. یک بار تو این کلاس یک نفر سوال کرد ما مجبور شدیم به یک چیزهایی مذهبی اشاره بکنیم.

اولین رویایی که یکی از زندانی‌ها می‌بیند این است که دارد شراب می‌گیره، انگور را آب می‌گیرد و تعبیرش این است که این در آینده برای آزاد می‌شود و واقعاً شراب می‌گیرد. این فضا رئالیستیه. بار سمبلیک هم تعبیر این رویا چیزی نیست به غیر از انگار اینکه این اتفاق به یک معنایی می‌افتد. فقط تعبیرش این نیست که حالا حتماً شراب می‌گیرد.

سمبولیسمش در این حده که در خدمت مجدداً به خدمت مثلاً پادشاه برمی‌گردد. دقت می‌کنید؟ ولی این شخصی که این رویا را دیده ساقی بوده، ساقی پادشاه بوده. و این رویا برای این آدم یک رویای کاملاً رئالیستیه که خودش را در حال مثلاً گرفتن آب انگور ببیند. پس نباید این را برگردونید شما مثلاً به یک هوا چیزهای خیلی عمیق روانی دیگر.

سطح رئالیست بودن در حدیه که شما می‌توانید این را به عنوان یک چیزی با یک سمبولیسم خیلی ملایم در واقع این را تعبیر بکنید. انگور، آب گرفتن انگور می‌تواند معنای سمبلیک خیلی عمیق بده. اگر این رویا بافتش چیز دیگه‌ای بود، باید در سطح دیگه‌ای تعبیر می‌شد.

ولی رویای پادشاه که هفت تا نمی‌دانم گاو فلان شما انتظار دارید که این مثلاً معنایش این باشه که پادشاه گاوهای پادشاه هم می‌گویند می‌خورن. اصلاً آن اتفاقی که آنجا دارد می‌افتد رئالیستی نیست. گاوها که همدیگر را نمی‌خورن. ها؟

رویای فرعون: گاوها و خوشه‌ها

گاوها هفت تا گاو چاق، هفت تا گاو لاغر، نمی‌دانم هفت تا خوشه انگور و فلان، هفت تا فضا اصلاً فضای رئالیستی نیست. محیط محیطی نیست که پادشاه به طور معمول در آن بوده.

می‌دانید در آن عصر خودش خواب را نمی‌بینه. ظاهراً در یک محیط بیگانه‌ای مثلاً در فضای طبیعی دارد می‌بیند. بنابراین شما باید انتظار این را داشته باشید که به یک تعبیرهای سمبلیک عمیق‌تری در واقع احتیاج داشته باشید این رویا. این یک قاعده کلیه. مخصوصاً بگذارید همین الان به این اشاره بکنم که یونگ یک رویاهایی را رسماً اسمشون را می‌گذارد خواب‌های بزرگ.

رویاهای بزرگ، رویاهایی که از سطح فردی کاملاً خارج می‌شوند. مثل اینکه مسائل اجتماعی در آن ظاهر می‌شود یا حقایق علمی در آن ظاهر می‌شود. ویژگی این رویاها این است که شخص ناظر که آن کسی که رویا را دارد می‌بیند به هیچ وجه شرکت ندارد تو رویا. فقط مثل ویژنه. مثل دیدن یک فیلمه.

یک چیزی را دارد می‌بیند. شما معمولاً تو رویاهای خودتان حاضرید، برهم‌کنش دارید با اجزای رویا. خواب بزرگ ویژگی‌اش این است که شما فقط یک چیزی را می‌بینید. مثل این صحنه‌ای که پادشاه می‌بیند دقیقاً بافت یک خواب بزرگ را دارد. رویایی که اصلاً ربطی به حضور پادشاه ندارد. پادشاه فقط ناظر یک صحنه‌ست.

حتی اگر شما این رویا را ببینید و احساس بکنید که آن گاوها ممکن است بیان شما را بخورن، شما تو رویا به عنوان ناظر فقط شرکت نکردید. می‌دونید؟ ناظر بودن یعنی اینکه اصلاً شما فقط انگار دارید فیلم نگاه می‌کنید. انگار دارید یک صفحه یک چیز زیبا یا یک چیز با ابهت را نگاه می‌کنید که ربطی به من ندارد.

یک چنین رویایی از سطح تعابیر فردی از سمبولیسم روزمره و این‌ها به شدت دور می‌شود. تبدیل می‌شود به یک واقعیتی که ممکن است جنبه علمی داشته باشه، اجتماعی داشته باشه و الی آخر. خب بگذارید من دیگر به یک جایی رسیدم که هیچ جای مشخصی برای قطع کردن ندارم. بنابراین بگذارید سر ساعت ۸ تقریباً قطع بکنیم.

برای اینکه من می‌توانم تا یک ساعت، دو ساعت دیگر هم با یک چیزهای ۱۰ دقیقه، یک ربع مثلاً حرفایی بزنم و ادامه بدهم. من جلسه آینده این بحث را ادامه می‌دهم. ببینید کاری که دارم می‌کنم مثل یک جور از نظر خودم موقتاً دور شدن از آن هدف اصلیه. به دلیل اینکه این موضوع اولاً مهم است.

خود این موضوع تفسیر رویا مهم است. به دلایل فردی برای هر کسی فکر می‌کنم اهمیت دارد که رویاهای خودشان را ببینن. و در نظریه یونگ فکر می‌کنم یکی از نقاط قوت این شیوه برخورد با رویاست که با شیوه برخورد فرویدی فرق می‌کند.

تداعی آزاد و نقش شاگردان فروید

نه به دلیل اینکه یک جوری از پایه تئوریکشون یک تفاوت‌هایی با هم دارن، طبعاً از طریق به اصطلاح تعبیر کردن هم تفاوت دارند. ببین من از یک آدمی که خواب گاو و نمی‌دانم این‌ها را دیده نمی‌پرسم که تداعی‌های تو چیه؟

دقت می‌کنید؟ هر رویایی را من نمی‌پرسم که تو چه چیزی را تداعی می‌کنی. ولی یک رویای بینابین که خیلی رئالیست، خیلی هم سمبولیک نیست ممکن است دقیقاً بروم از شیوه شاگرد فرویدی استفاده بکنم.

مثلاً اگر یک آدم یکی از دوستان شما تو رویاتون ظاهر بشود و یک نفر بخواهد رویای شما را تفسیر بکنه، باید از شما بپرسه که ارتباطت با این آدم چگونه بوده؟ این آدم برای تو چه معنایی داره؟ این نمادیه تو زندگی شما یک نقشی دارد.

اینطوری نیست که آن آدم بروید دیکشنری نگاه کنید ببینید این آدم اسمش خب اگر هست مثلاً این آدم نماد چیه؟ این یک چیز کاملاً شخصی شماست. بنابراین یک جاهایی همچنان آن ویژگی‌های به اصطلاح شاگردهای فرویدی تداعی کردن و این‌ها به کار می‌رود به شرط اینکه رویا در یک زمینه‌های شخصی اتفاق افتاده باشه.

من فعلاً فکر می‌کنم حرف اصلی که این جلسه دارم به عنوان مقدمه این است که یکی از اولین، مهم‌ترین و اولین کارهایی که یک نفر تو برخورد با یک بافت با یک داستانی که تو رویا ظاهر شده می‌کند این است که میزان دور و نزدیک بودنش را از حالت رئالیستی بسنجه و یک جوری برای خودش تعیین بکند که تو چه سطحی می‌خواهد از سمبولیسم استفاده بکند.

سنجش دوری و نزدیکی به رئالیسم

از تعبیرهای سمبولیک استفاده بکند. حالا من جلسه آینده این بحث را ادامه می‌دهم. می‌گویم زیاد نگران نیستم که این بحث مربوط به رویا طول بکشه برای خاطر اینکه در لکان هم دیگر شما جایگزینی ندارید.

من فروید وقتی که در مورد رویا داشتیم صحبت می‌کردیم تو یک جلسه تقریباً کار را تمام کردم برای خاطر اینکه جلسات یونگ را داشتیم و اینجا به نظر من جای خوبی است که در مورد رویا صحبت بکنیم و لکان چیزی به نظر من اضافه نکرده به شیوه‌های تفسیر رویا که مثلاً عقبش بندازیم بگذاریم حرف‌های لکان هم گوش بدهیم.

ولی این‌جوری هم نیست که وقتی به لکان رسیدیم یک چیزی در مورد رویا آنجا نگیم. یعنی به هر حال به یک چیزی اضافه کرده. فکر می‌کنم آنجا هم یک ایده‌هایی وجود دارد که می‌تواند کمک بکند به تفسیر رویا.

ادامه بحث در جلسه آینده

خب ان‌شاءالله من جلسه آینده هم به طور قطع حداقل جلسه آینده هم در مورد تکنیک‌های تفسیر رویا در اصلاً دیدگاه یونگ و اینکه حالا کی تمام بشود من نمی‌دانم ولی بعداً چون از این‌ها در تحلیل‌های فرهنگی از شیوه مشاوره‌ای استفاده می‌کنیم فکر می‌کنم اشکالی ندارد خودتان بکشید.